วิกฤติวิน-ไรเดอร์! เบื้องหลังนโยบาย EV ใหม่

ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนผ่านสู่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่ภาครัฐกำลังผลักดันอย่างจริงจัง นโยบายส่งเสริมต่างๆ กลับกำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่ให้กับกลุ่มผู้ประกอบอาชีพที่เปรียบเสมือนเส้นเลือดฝอยของเศรษฐกิจเมือง นั่นคือกลุ่มวินมอเตอร์ไซค์และไรเดอร์ส่งอาหาร สถานการณ์นี้กำลังก่อตัวเป็นวิกฤติที่ซับซ้อนและต้องการความเข้าใจอย่างเร่งด่วน

ประเด็นสำคัญที่น่าจับตามอง

• แรงกดดันด้านต้นทุน: นโยบายส่งเสริม EV ทำให้ต้นทุนรถมอเตอร์ไซค์สันดาปมีแนวโน้มสูงขึ้น ขณะที่รถมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้ายังมีราคาสูงกว่า ทำให้ผู้ขับขี่ต้องเผชิญกับภาระทางการเงินที่หนักขึ้นในการประกอบอาชีพ
• ปัญหาโครงสร้างพื้นฐาน: สถานีชาร์จแบตเตอรี่ยังไม่ครอบคลุมและกระจุกตัวในบางพื้นที่ กลายเป็นอุปสรรคสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องใช้รถต่อเนื่องตลอดวันเพื่อสร้างรายได้
• การแข่งขันในตลาด: การเข้ามาของรถ EV ราคาถูกจากต่างประเทศ โดยเฉพาะจีน อาจส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมยานยนต์ในประเทศ และสร้างความท้าทายทางเศรษฐกิจในระยะยาว
• ปัจจัยเศรษฐกิจมหภาค: สภาวะเศรษฐกิจที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่และปัญหาหนี้ครัวเรือนที่สูงเป็นประวัติการณ์ ทำให้ความสามารถในการลงทุนซื้อรถคันใหม่ของผู้ขับขี่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

บทความนี้จะพาไปสำรวจเบื้องลึกของ วิกฤติวิน-ไรเดอร์! เบื้องหลังนโยบาย EV ใหม่ เพื่อทำความเข้าใจถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นในมิติต่างๆ ตั้งแต่ระดับนโยบายไปจนถึงชีวิตประจำวันของผู้ประกอบอาชีพหลายแสนคนทั่วประเทศ พร้อมทั้งวิเคราะห์ถึงความท้าทายและแนวทางแก้ไขที่จำเป็น เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมคาร์บอนต่ำเป็นไปอย่างยั่งยืนและไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

ภาพรวมสถานการณ์และผลกระทบจากนโยบาย EV

นโยบายส่งเสริมยานยนต์ไฟฟ้า หรือ EV เป็นหนึ่งในยุทธศาสตร์สำคัญของรัฐบาลไทยที่ต้องการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและปรับตัวให้เข้ากับทิศทางของอุตสาหกรรมยานยนต์โลกที่มุ่งสู่พลังงานสะอาด อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายนี้ได้สร้างผลกระทบที่ไม่ได้คาดคิดต่อกลุ่มแรงงานนอกระบบขนาดใหญ่ โดยเฉพาะผู้ขับขี่มอเตอร์ไซค์รับจ้าง (วินมอเตอร์ไซค์) และพนักงานส่งอาหาร (ไรเดอร์เดลิเวอรี่) ซึ่งเป็นกลุ่มที่พึ่งพารถมอเตอร์ไซค์เป็นเครื่องมือหลักในการดำรงชีพ

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญ?

ความสำคัญของปัญหานี้อยู่ที่ขนาดของผลกระทบต่อประชากรกลุ่มใหญ่ ผู้ขับขี่วินมอเตอร์ไซค์และไรเดอร์มีจำนวนรวมกันหลายแสนคนทั่วประเทศ พวกเขาคือกลไกสำคัญที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจในระดับจุลภาค ช่วยอำนวยความสะดวกในการเดินทางและการขนส่งในชีวิตประจำวันของผู้คนจำนวนมาก การเปลี่ยนแปลงใดๆ ที่กระทบต่อต้นทุนและรายได้ของคนกลุ่มนี้ ย่อมส่งผลโดยตรงต่อค่าครองชีพของพวกเขา และอาจลุกลามไปถึงเสถียรภาพทางสังคมได้หากไม่ได้รับการจัดการที่เหมาะสม นโยบายที่มุ่งเน้นเพียงเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมโดยขาดการพิจารณาผลกระทบทางสังคม อาจนำไปสู่ความเหลื่อมล้ำที่ถ่างกว้างขึ้น

ใครคือผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรง?

กลุ่มที่ได้รับผลกระทบโดยตรงและชัดเจนที่สุดคือผู้ประกอบอาชีพที่ใช้รถมอเตอร์ไซค์เป็นหลัก ซึ่งสามารถแบ่งได้เป็นสองกลุ่มใหญ่:

1. วินมอเตอร์ไซค์: ผู้ให้บริการขนส่งผู้โดยสารในระยะใกล้ เป็นอาชีพที่ต้องพึ่งพารถมอเตอร์ไซค์ที่มีความคล่องตัวและต้นทุนต่ำ การเปลี่ยนแปลงราคารถหรือค่าใช้จ่ายด้านพลังงานส่งผลกระทบต่อกำไรสุทธิในแต่ละวันโดยตรง
2. ไรเดอร์เดลิเวอรี่: กลุ่มแรงงานที่เติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทำหน้าที่จัดส่งอาหารและพัสดุต่างๆ รายได้ของพวกเขาขึ้นอยู่กับจำนวนรอบที่วิ่งได้ในแต่ละวัน ประสิทธิภาพของรถและต้นทุนการดำเนินงานจึงเป็นปัจจัยชี้ขาดความอยู่รอด

ทั้งสองกลุ่มนี้มีลักษณะร่วมกันคือเป็นผู้มีรายได้ไม่แน่นอน และมีความเปราะบางสูงต่อการเปลี่ยนแปลงของค่าครองชีพและต้นทุนในการประกอบอาชีพ การผลักดันให้เปลี่ยนไปใช้รถ EV โดยที่ยังไม่มีระบบรองรับที่สมบูรณ์จึงเป็นการสร้างแรงกดดันมหาศาลให้กับพวกเขา

การผลักดันนโยบาย EV และภาพรวมตลาดในปัจจุบัน

รัฐบาลไทยได้ประกาศเจตนารมณ์ที่ชัดเจนในการเป็นฐานการผลิตยานยนต์ไฟฟ้าที่สำคัญในภูมิภาคอาเซียน หรือ “EV Hub” ผ่านนโยบายต่างๆ เช่น มาตรการ 30@30 ที่ตั้งเป้าให้การผลิตรถยนต์ไฟฟ้ามีสัดส่วนอย่างน้อย 30% ของการผลิตรถยนต์ทั้งหมดภายในปี ค.ศ. 2030 (พ.ศ. 2573) เพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว จึงมีการออกมาตรการสนับสนุนหลายด้าน ทั้งการลดหย่อนภาษีสำหรับผู้ผลิตและผู้ซื้อ รวมถึงการให้เงินอุดหนุนเพื่อกระตุ้นตลาด

เป้าหมายของนโยบายและการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด

เป้าหมายหลักของนโยบาย EV คือการลดมลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะฝุ่น PM2.5 ในเขตเมือง ซึ่งรถมอเตอร์ไซค์ที่ใช้น้ำมันเป็นเชื้อเพลิงเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดที่สำคัญ นอกจากนี้ยังเป็นการตอบสนองต่อข้อตกลงระหว่างประเทศด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และเป็นการปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมยานยนต์ของไทยให้สามารถแข่งขันได้ในตลาดโลกยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีสีเขียว นโยบาย EV 2568 ที่กำลังจะมาถึง คาดว่าจะยิ่งเพิ่มความเข้มข้นของมาตรการทางภาษีรถยนต์ใหม่ เพื่อเร่งให้เกิดการเปลี่ยนผ่านจากรถยนต์สันดาปภายใน (ICE) ไปสู่รถยนต์ไฟฟ้าเร็วขึ้น

การเข้ามาของรถ EV จากจีนและผลกระทบต่อราคา

หนึ่งในปัจจัยที่เร่งการเติบโตของตลาด EV ในไทยคือการเข้ามาของผู้ผลิตจากประเทศจีน ภายใต้ข้อตกลงเขตการค้าเสรีอาเซียน-จีน (ACFTA) ทำให้รถยนต์ไฟฟ้าที่นำเข้าจากจีนมีอัตราภาษีนำเข้าเป็นศูนย์ ส่งผลให้รถ EV จากจีนมีราคาที่แข่งขันได้สูงมากเมื่อเทียบกับแบรนด์จากประเทศอื่น การแข่งขันด้านราคานี้เป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคทั่วไปที่ต้องการเปลี่ยนมาใช้รถ EV แต่ในขณะเดียวกันก็สร้างแรงกดดันอย่างหนักต่อผู้ผลิตในประเทศและอาจส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ทั้งระบบในระยะยาว สำหรับตลาดมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้า แม้จะมีตัวเลือกจากจีนเข้ามามากขึ้น แต่รุ่นที่มีประสิทธิภาพสูงพอสำหรับการใช้งานเชิงพาณิชย์ก็ยังมีราคาสูงกว่ารถมอเตอร์ไซค์สันดาปทั่วไปอยู่พอสมควร

การเปลี่ยนผ่านที่รวดเร็วเกินไปโดยขาดมาตรการรองรับที่เพียงพอ อาจกลายเป็นการผลักภาระให้กับกลุ่มผู้มีรายได้น้อย และทิ้งคนกลุ่มใหญ่ไว้ข้างหลังในกระแสการพัฒนา

ผลกระทบโดยตรงต่อกลุ่มวินมอเตอร์ไซค์และไรเดอร์

แม้ว่าเป้าหมายของนโยบาย EV จะดูเป็นประโยชน์ในภาพรวม แต่สำหรับผู้ที่ต้องหาเช้ากินค่ำอย่างวินมอเตอร์ไซค์และไรเดอร์เดลิเวอรี่ ผลกระทบที่เกิดขึ้นกลับเป็นความท้าทายที่ต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน

ต้นทุนเริ่มต้นที่สูงขึ้นและความท้าทายทางการเงิน

ความท้าทายแรกและใหญ่ที่สุดคือ “ต้นทุนเริ่มต้น” (Initial Cost) ที่สูงขึ้น รถมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้าที่มีคุณภาพแบตเตอรี่และมอเตอร์ที่เหมาะสมกับการวิ่งงานตลอดทั้งวันยังมีราคาสูงกว่ารถมอเตอร์ไซค์สันดาปที่พวกเขาคุ้นเคย แม้ว่าในระยะยาวค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน (ค่าไฟ) จะถูกกว่าค่าน้ำมัน แต่การจะหาเงินก้อนแรกเพื่อซื้อรถหรือวางเงินดาวน์นั้นเป็นเรื่องยากลำบากสำหรับคนส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้ การเข้าถึงสินเชื่อก็เป็นอีกหนึ่งอุปสรรค เนื่องจากรายได้ที่ไม่แน่นอนทำให้สถาบันการเงินมักจะลังเลในการอนุมัติ

ความไม่แน่นอนของโครงสร้างพื้นฐาน

ปัญหาถัดมาคือโครงสร้างพื้นฐานที่ยังไม่พร้อมรองรับการใช้งานอย่างเต็มรูปแบบ โดยเฉพาะสถานีชาร์จและจุดสลับแบตเตอรี่ (Battery Swapping Station) สำหรับไรเดอร์ที่ต้องวิ่งงานต่อเนื่อง การจอดรถเพื่อชาร์จแบตเตอรี่นานหลายชั่วโมงหมายถึงการสูญเสียรายได้มหาศาล แม้จะมีบริการสลับแบตเตอรี่ แต่จุดให้บริการก็ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่ ทำให้เกิดข้อจำกัดในการรับงานในบางเส้นทาง นอกจากนี้ ผู้ขับขี่ที่อาศัยอยู่ในหอพักหรืออพาร์ตเมนต์ยังประสบปัญหาไม่มีที่ชาร์จส่วนตัว ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญในการเปลี่ยนมาใช้รถมอเตอร์ไซค์ไฟฟ้า

ช่องว่างในมาตรการสนับสนุนของภาครัฐ

แม้ภาครัฐจะมีมาตรการอุดหนุนราคาซื้อรถ EV แต่มาตรการเหล่านี้มักจะถูกออกแบบมาสำหรับผู้บริโภคทั่วไป และยังไม่ครอบคลุมถึงความต้องการเฉพาะของกลุ่มผู้ประกอบอาชีพ เช่น การสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำเป็นพิเศษ หรือการอุดหนุนค่าบริการสลับแบตเตอรี่ ช่องว่างของนโยบายเหล่านี้ทำให้ประโยชน์ที่ควรจะตกถึงกลุ่มวิน-ไรเดอร์กลับมีจำกัด ทำให้พวกเขารู้สึกเหมือนถูกทอดทิ้งในการเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญนี้

ปัจจัยเบื้องหลังที่ซ้ำเติมวิกฤติ

นอกจากผลกระทบโดยตรงจากนโยบายแล้ว ยังมีปัจจัยแวดล้อมอื่นๆ ที่เข้ามาซ้ำเติมสถานการณ์ให้เลวร้ายลงไปอีก

การแข่งขันในตลาดและการคุกคามจาก EV ราคาถูก

การทะลักเข้ามาของรถ EV ราคาถูก โดยเฉพาะจากจีน ทำให้เกิดการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรง แม้จะเป็นผลดีในระยะสั้น แต่ในระยะยาวอาจทำลายอุตสาหกรรมชิ้นส่วนและผู้ผลิตในประเทศที่ปรับตัวไม่ทัน เมื่อผู้ผลิตในประเทศอ่อนแอลง การจ้างงานและนวัตกรรมในประเทศก็จะลดลงตามไปด้วย ซึ่งสุดท้ายแล้วอาจส่งผลกระทบย้อนกลับมาที่ตลาดแรงงานโดยรวม

ต้นทุนแฝงในการบำรุงรักษาและข้อจำกัดการใช้งาน

แม้รถ EV จะมีชิ้นส่วนที่ต้องบำรุงรักษาน้อยกว่า แต่ก็มีต้นทุนแฝงที่หลายคนอาจมองข้าม เช่น ค่าเปลี่ยนแบตเตอรี่เมื่อเสื่อมสภาพซึ่งมีราคาสูงมาก หรือค่าเปลี่ยนยางที่อาจมีราคาสูงกว่ายางรถมอเตอร์ไซค์ทั่วไปเนื่องจากต้องรองรับแรงบิดที่สูงกว่า นอกจากนี้ ข้อจำกัดของแบตเตอรี่ในสภาพอากาศร้อนจัดหรือการขับขี่ในเส้นทางลาดชันต่อเนื่อง ก็อาจทำให้ระยะทางที่วิ่งได้จริงลดลง ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่สำหรับผู้ที่ต้องใช้รถทำมาหากิน

สภาวะเศรษฐกิจและหนี้ครัวเรือน

ปัจจัยที่สำคัญที่สุดอาจเป็นสภาวะเศรษฐกิจของประเทศไทยที่ยังฟื้นตัวไม่เต็มที่ ประกอบกับปัญหาหนี้ครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูงเป็นประวัติการณ์ ทำให้กำลังซื้อและความสามารถในการก่อหนี้ใหม่ของประชาชนลดลงอย่างมาก กลุ่มวิน-ไรเดอร์ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบางทางเศรษฐกิจอยู่แล้ว ยิ่งไม่มีความสามารถพอที่จะแบกรับภาระค่าใช้จ่ายในการลงทุนซื้อรถคันใหม่ได้ การผลักดันนโยบายโดยไม่คำนึงถึงบริบททางเศรษฐกิจนี้จึงอาจเป็นการสร้างปัญหามากกว่าการแก้ไข

แนวทางและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

เพื่อแก้ไขวิกฤติที่กำลังก่อตัวขึ้นและทำให้การเปลี่ยนผ่านสู่สังคม EV เป็นไปอย่างราบรื่นและเป็นธรรม จำเป็นต้องมีแนวทางเชิงนโยบายที่รอบด้านและคำนึงถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่ม

การสร้างนโยบายที่ครอบคลุมและเป็นธรรม

ภาครัฐจำเป็นต้องออกแบบมาตรการสนับสนุนที่เจาะจงมายังกลุ่มผู้ประกอบอาชีพวินมอเตอร์ไซค์และไรเดอร์โดยเฉพาะ ซึ่งอาจรวมถึง:

• การสนับสนุนทางการเงิน: จัดตั้งโครงการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำพิเศษ หรือโครงการ “เช่าซื้อ” ที่มีเงื่อนไขผ่อนปรน เพื่อลดภาระในการลงทุนเริ่มต้น
• การอุดหนุนเพิ่มเติม: นอกจากการอุดหนุนราคาตัวรถ อาจพิจารณาอุดหนุนค่าบริการสลับแบตเตอรี่หรือค่าติดตั้งจุดชาร์จในที่พักอาศัย
• การเร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน: ลงทุนขยายสถานีชาร์จและจุดสลับแบตเตอรี่ให้ครอบคลุมพื้นที่ชานเมืองและต่างจังหวัด ไม่ใช่แค่กระจุกตัวในเขตเศรษฐกิจใจกลางเมือง

การประสานงานระหว่างทุกภาคส่วน

การเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่นี้ไม่สามารถสำเร็จได้โดยภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว จำเป็นต้องมีการประสานงานอย่างใกล้ชิดระหว่างภาครัฐ ผู้ผลิตรถยนต์และแบตเตอรี่ บริษัทแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่ และตัวแทนกลุ่มผู้ขับขี่ เพื่อหาแนวทางแก้ไขที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ เช่น การที่แพลตฟอร์มอาจมีส่วนช่วยสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการเปลี่ยนมาใช้ EV ให้กับไรเดอร์ในสังกัด หรือการที่ผู้ผลิตออกแบบรถรุ่นที่ตอบโจทย์การใช้งานเชิงพาณิชย์ในราคาที่เข้าถึงได้

บทสรุปและทิศทางในอนาคต

วิกฤติวิน-ไรเดอร์! เบื้องหลังนโยบาย EV ใหม่ สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายของการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างในสังคมที่ยังมีความเหลื่อมล้ำสูง การมุ่งสู่เป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมเป็นสิ่งจำเป็นและน่าสนับสนุน แต่เส้นทางไปสู่เป้าหมายนั้นต้องไม่สร้างภาระให้กับกลุ่มคนที่เปราะบางที่สุดในสังคม การสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมเทคโนโลยีสะอาดกับการดูแลผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมจึงเป็นโจทย์ใหญ่ที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันแก้ไข

อนาคตของนโยบาย EV ในประเทศไทยจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อสามารถสร้างระบบนิเวศที่เอื้อประโยชน์ต่อคนทุกกลุ่ม การพัฒนาระบบสนับสนุนที่ครบวงจร ตั้งแต่การเงิน โครงสร้างพื้นฐาน ไปจนถึงการพัฒนาทักษะแรงงาน จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้ไม่เป็นเพียงแค่การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่เป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างสังคมที่เป็นธรรมสำหรับทุกคนอย่างแท้จริง