ผวา! AI ‘เนตรทิพย์’ สแกนคลิปโป๊-ข่าวปลอม

สถานการณ์ที่ทำให้สังคมต้อง **ผวา! AI ‘เนตรทิพย์’ สแกนคลิปโป๊-ข่าวปลอม** สะท้อนให้เห็นถึงความก้าวหน้าของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ที่มาพร้อมกับภัยคุกคามรูปแบบใหม่อย่าง Deepfake ซึ่งสามารถสร้างสื่อสังเคราะห์ที่มีความสมจริงสูงจนยากที่จะแยกแยะได้ด้วยตาเปล่า การแพร่ระบาดของเนื้อหาปลอมเหล่านี้ได้สร้างความเสียหายต่อบุคคลและสังคมในวงกว้าง นำไปสู่การพัฒนาเครื่องมือตรวจสอบอย่าง “เนตรทิพย์ AI” โดยภาครัฐ เพื่อเป็นเกราะป้องกันและสร้างความตระหนักรู้ให้แก่ประชาชน

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับ AI เนตรทิพย์และภัย Deepfake

• เทคโนโลยี Deepfake: คือการใช้ AI ในการสร้างหรือดัดแปลงวิดีโอและเสียงให้มีความสมจริงสูง สามารถสลับใบหน้าหรือสร้างคำพูดที่บุคคลเป้าหมายไม่เคยพูดจริง ก่อให้เกิดปัญหาข่าวปลอมและการละเมิดสิทธิส่วนบุคคล
• ‘เนตรทิพย์ AI’: เป็นแพลตฟอร์มที่กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ร่วมกับนักวิจัยไทยพัฒนาขึ้น เพื่อให้ประชาชนสามารถตรวจสอบสื่อต้องสงสัยว่าเป็น Deepfake ได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย
• ผลกระทบทางสังคม: การใช้ Deepfake สร้างคลิปอนาจารปลอมเพื่อแบล็กเมล์หรือทำลายชื่อเสียง และการสร้างข่าวปลอมเพื่อชักจูงให้ลงทุนหรือสร้างความแตกแยก ถือเป็นภัยคุกคามร้ายแรงในปัจจุบัน
• การบังคับใช้กฎหมาย: ประเทศไทยมี พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560 และกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) เป็นเครื่องมือทางกฎหมายในการเอาผิดผู้สร้างและเผยแพร่เนื้อหา Deepfake ที่สร้างความเสียหาย
• ความจำเป็นในการตรวจสอบ: การเกิดขึ้นของเครื่องมืออย่าง ‘เนตรทิพย์ AI’ และความพยายามของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียในการตรวจจับเนื้อหาปลอม เน้นย้ำถึงความสำคัญของการที่ผู้ใช้งานต้องมีวิจารณญาณและตรวจสอบข้อมูลก่อนเชื่อหรือส่งต่อ

ทำความเข้าใจ Deepfake: ภัยคุกคามรูปแบบใหม่ในโลกดิจิทัล

ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารหลั่งไหลอย่างรวดเร็วผ่านช่องทางออนไลน์ เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในหลายมิติ อย่างไรก็ตาม ความก้าวหน้าดังกล่าวก็นำมาซึ่งความท้าทายใหม่ ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเทคโนโลยีที่เรียกว่า “Deepfake” ซึ่งกำลังกลายเป็นภัยคุกคามที่สร้างความสับสนและเสียหายในสังคมวงกว้าง ทำให้เกิดความจำเป็นในการพัฒนาเครื่องมือและสร้างความเข้าใจเพื่อรับมือกับปัญหานี้อย่างจริงจัง

Deepfake คืออะไร?

Deepfake เป็นคำที่เกิดจากการผสมระหว่าง “Deep Learning” (การเรียนรู้เชิงลึก) และ “Fake” (ของปลอม) ซึ่งหมายถึงเทคนิคการสังเคราะห์สื่อโดยใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อสร้างวิดีโอ ภาพ หรือเสียงปลอมที่มีความสมจริงสูง เทคโนโลยีนี้สามารถนำใบหน้าของบุคคลหนึ่งไปใส่บนร่างกายของอีกบุคคลหนึ่งในวิดีโอ หรือสร้างเสียงพูดที่เลียนแบบน้ำเสียงและลีลาของบุคคลเป้าหมายได้อย่างแนบเนียน จนแทบไม่สามารถแยกแยะได้ว่าสิ่งใดคือของจริงหรือของปลอม

ในระยะแรก Deepfake ถูกมองว่าเป็นเพียงความบันเทิงหรือการทดลองทางเทคโนโลยี แต่เมื่อเวลาผ่านไป เทคโนโลยีนี้กลับถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดมากขึ้นเรื่อย ๆ ตั้งแต่การสร้างข่าวปลอมเพื่อหวังผลทางการเมือง การหลอกลวงทางการเงิน ไปจนถึงการสร้างคลิปวิดีโออนาจารปลอมเพื่อทำลายชื่อเสียงของบุคคลอื่น ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัวของปัจเจกบุคคล

เทคโนโลยีเบื้องหลังการสร้างคอนเทนต์ปลอม

หัวใจหลักของเทคโนโลยี Deepfake คือโมเดลปัญญาประดิษฐ์ที่เรียกว่า Generative Adversarial Networks (GANs) ซึ่งประกอบด้วยเครือข่ายประสาทเทียมสองส่วนที่ทำงานแข่งขันกัน:

1. Generator (ผู้สร้าง): มีหน้าที่สร้างข้อมูลปลอม (เช่น ภาพใบหน้า) ขึ้นมาให้มีความสมจริงที่สุดเท่าที่จะทำได้
2. Discriminator (ผู้ตรวจสอบ): มีหน้าที่พยายามแยกแยะระหว่างข้อมูลจริงกับข้อมูลที่ Generator สร้างขึ้น

เครือข่ายทั้งสองจะเรียนรู้และพัฒนาตัวเองไปพร้อมกัน โดย Generator จะพยายามสร้างภาพที่เนียนขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อหลอก Discriminator ส่วน Discriminator ก็จะเก่งขึ้นในการจับผิด ด้วยกระบวนการนี้ ทำให้ผลลัพธ์สุดท้ายที่ได้จาก Generator เป็นสื่อสังเคราะห์ที่มีความสมจริงสูงมาก และต้องการเครื่องมือที่ซับซ้อนในการตรวจสอบ

ผลกระทบของ Deepfake ต่อสังคมไทย

การแพร่กระจายของคอนเทนต์ Deepfake ในประเทศไทยได้สร้างความกังวลและผลกระทบในหลากหลายมิติ ตั้งแต่ระดับบุคคลไปจนถึงความมั่นคงของสังคมโดยรวม ภัยคุกคามนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในแวดวงคนดังหรือนักการเมืองอีกต่อไป แต่สามารถส่งผลกระทบต่อประชาชนทั่วไปได้ทุกคน

การแพร่กระจายของข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือน

Deepfake เป็นเครื่องมือที่ทรงพลังในการสร้างและเผยแพร่ข่าวปลอม (Fake News) และข้อมูลที่บิดเบือน (Disinformation) ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการสร้างคลิปวิดีโอปลอมของบุคคลที่มีชื่อเสียงหรือผู้เชี่ยวชาญออกมาให้ข้อมูลที่ผิดพลาด เพื่อชักจูงให้ประชาชนหลงเชื่อ โดยเฉพาะในประเด็นที่ละเอียดอ่อน เช่น การลงทุน สุขภาพ หรือการเมือง

ตัวอย่างเช่น กรณีที่ Thai PBS Verify ตรวจพบการใช้เทคโนโลยี AI Deepfake ในการสร้างโฆษณาปลอมที่แอบอ้างใช้โลโก้ของสื่อและภาพของบุคคลที่มีชื่อเสียงเพื่อชักชวนให้ลงทุน โดยอ้างว่าจะได้รับผลตอบแทนสูงเกินจริง ซึ่งเข้าข่ายการหลอกลวงประชาชนและสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล

คลิปอนาจารปลอมและการแบล็กเมล์

หนึ่งในรูปแบบการใช้ Deepfake ในทางที่ผิดที่น่ากังวลที่สุดคือการสร้างคลิปวิดีโออนาจารปลอม หรือที่เรียกว่า “คลิปโป๊ปลอม” โดยการนำใบหน้าของบุคคลเป้าหมาย ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นผู้หญิง ไปตัดต่อใส่ในวิดีโอลามกอนาจารอย่างแนบเนียน คลิปเหล่านี้ถูกนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์หลายอย่าง ตั้งแต่การกลั่นแกล้งทางออนไลน์ (Cyberbullying) การทำลายชื่อเสียง ไปจนถึงการขู่กรรโชกทรัพย์หรือแบล็กเมล์

เหยื่อของคลิปเหล่านี้ต้องเผชิญกับความอับอาย ความเครียด และผลกระทบทางจิตใจอย่างรุนแรง แม้ว่าคลิปจะเป็นของปลอม แต่ความเสียหายต่อชื่อเสียงและสังคมที่เกิดขึ้นนั้นเป็นเรื่องจริง ซึ่งนับเป็นการละเมิดสิทธิและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างร้ายแรง

กรณีศึกษาที่เกิดขึ้นจริงในประเทศไทย

สังคมไทยเริ่มตระหนักถึงภัยของ Deepfake มากขึ้นจากกรณีข่าวที่เกิดขึ้นจริงหลายครั้ง เช่น กรณีคลิปเสียงที่เกี่ยวข้องกับคดีของ “ลุงพล” ซึ่งเกิดข้อถกเถียงในสังคมออนไลน์ว่าอาจเป็นเสียงที่ถูกสร้างขึ้นโดย AI หรือไม่ แม้จะยังไม่มีการยืนยันที่ชัดเจน แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงความกังวลของประชาชนต่อความเป็นไปได้ที่สื่อต่าง ๆ อาจถูกปลอมแปลงได้

นอกจากนี้ ในแวดวงการเมือง ตัวแทนจากพรรคพลังประชารัฐเคยออกมาแสดงความเห็นว่า คลิปเสียงหรือวิดีโอที่อาจถูกปล่อยออกมาเพื่อโจมตีทางการเมืองนั้น มีความเป็นไปได้สูงที่จะเป็นคลิปปลอมที่สร้างจาก AI ทั้งสิ้น แสดงให้เห็นว่าภัยจาก Deepfake ได้กลายเป็นประเด็นที่ทุกภาคส่วนต้องให้ความสำคัญและเฝ้าระวัง

‘เนตรทิพย์ AI’: เครื่องมือต่อกรกับ Deepfake จากภาครัฐ

ท่ามกลางความกังวลต่อภัยคุกคามจาก Deepfake ที่เพิ่มสูงขึ้น ภาครัฐโดยกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ได้ร่วมมือกับนักวิจัยไทยในการพัฒนาและเปิดตัวแพลตฟอร์ม “เนตรทิพย์ AI” ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการนำเทคโนโลยีมาใช้ต่อสู้กับเทคโนโลยี เพื่อปกป้องประชาชนจากข้อมูลปลอมและเนื้อหาที่เป็นอันตราย

ที่มาและความสำคัญของ ‘เนตรทิพย์ AI’

‘เนตรทิพย์ AI’ ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือสาธารณะที่เปิดให้ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้งานได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย วัตถุประสงค์หลักคือการสร้างเกราะป้องกันทางดิจิทัล ให้ผู้ใช้งานสามารถตรวจสอบวิดีโอหรือภาพนิ่งที่น่าสงสัยว่าอาจเป็นสื่อที่ถูกสร้างหรือดัดแปลงด้วยเทคโนโลยี Deepfake ได้ด้วยตนเอง การมีอยู่ของเครื่องมือนี้ไม่เพียงแต่ช่วยลดการแพร่กระจายของข่าวปลอม แต่ยังเป็นการสร้างความตระหนักรู้และส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมการตรวจสอบข้อมูลก่อนการแบ่งปันในสังคมออนไลน์

หลักการทำงานและประโยชน์สำหรับประชาชน

แพลตฟอร์ม ‘เนตรทิพย์ AI’ ใช้งานง่าย เพียงแค่อัปโหลดไฟล์วิดีโอหรือรูปภาพที่ต้องการตรวจสอบเข้าไปในระบบ จากนั้น AI จะทำการวิเคราะห์องค์ประกอบต่าง ๆ ของสื่อนั้น ๆ เพื่อค้นหาสัญญาณที่บ่งชี้ถึงการปลอมแปลง ซึ่งโดยทั่วไปแล้ว AI ตรวจจับ Deepfake จะพิจารณาจากความผิดปกติเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ดวงตามนุษย์อาจมองข้ามไป เช่น:

• การกะพริบตาที่ไม่เป็นธรรมชาติ: โมเดล Deepfake รุ่นแรก ๆ มักสร้างภาพบุคคลที่ไม่ค่อยกะพริบตาหรือกะพริบตาในลักษณะที่ผิดปกติ
• ความไม่สอดคล้องกันของแสงเงา: แสงและเงาบนใบหน้าที่ถูกนำมาแปะอาจไม่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมในวิดีโอต้นฉบับ
• การเคลื่อนไหวของริมฝีปากที่ไม่ตรงกับเสียง: การซิงโครไนซ์ระหว่างเสียงพูดกับการขยับปากอาจมีความคลาดเคลื่อน
• ความเบลอหรือผิดเพี้ยนบริเวณขอบใบหน้า: บริเวณรอยต่อระหว่างใบหน้าที่นำมาสวมกับลำคอหรือเส้นผม อาจปรากฏความไม่สมบูรณ์ของภาพ

เมื่อระบบทำการวิเคราะห์เสร็จสิ้น ก็จะแสดงผลลัพธ์ให้ผู้ใช้งานทราบว่าสื่อดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะเป็น Deepfake หรือไม่ ซึ่งช่วยให้ประชาชนสามารถตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลและไม่ตกเป็นเหยื่อของข่าวปลอมหรือการหลอกลวง

กรอบกฎหมายและการบังคับใช้ในประเทศไทย

นอกจากการใช้เทคโนโลยีเพื่อต่อสู้กับ Deepfake แล้ว ประเทศไทยยังมีกรอบกฎหมายที่สามารถนำมาปรับใช้เพื่อดำเนินคดีกับผู้ที่สร้างและเผยแพร่เนื้อหาปลอมที่สร้างความเสียหายได้ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือสำคัญในการป้องปรามและลงโทษผู้กระทำผิด

พ.ร.บ. ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560

พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ฯ เป็นกฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการจัดการเนื้อหา Deepfake โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมาตรา 16 ซึ่งระบุถึงการกระทำผิดเกี่ยวกับการตัดต่อ เติม หรือดัดแปลงภาพของบุคคลอื่นด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ ในลักษณะที่น่าจะทำให้บุคคลนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น ถูกเกลียดชัง หรือได้รับความอับอาย

หากการกระทำดังกล่าวเป็นการสร้างคลิปโป๊ปลอมหรือเนื้อหาลามกอนาจาร จะมีบทลงโทษที่หนักขึ้น คือจำคุกไม่เกินสามปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท ซึ่งเป็นบทบัญญัติที่ชัดเจนในการเอาผิดผู้ที่สร้างความเสียหายต่อผู้อื่นด้วยเทคโนโลยีนี้

กฎหมายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

นอกเหนือจาก พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์ฯ แล้ว ยังมีกฎหมายอื่น ๆ ที่สามารถนำมาปรับใช้ได้ตามลักษณะของความผิด ได้แก่:

• กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA): การนำข้อมูลชีวภาพ เช่น ภาพใบหน้าของบุคคลอื่นไปใช้สร้าง Deepfake โดยไม่ได้รับความยินยอม ถือเป็นการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลตาม PDPA
• ประมวลกฎหมายอาญา: ในกรณีที่มีการหมิ่นประมาท (มาตรา 326) หรือการขู่กรรโชกทรัพย์ (มาตรา 337) โดยใช้คลิป Deepfake เป็นเครื่องมือ ก็สามารถใช้กฎหมายอาญาดำเนินคดีได้
• กฎหมายป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์: หากเหยื่อในคลิปลามกอนาจารปลอมเป็นผู้เยาว์ อาจเข้าข่ายความผิดตามกฎหมายการค้ามนุษย์ ซึ่งมีบทลงโทษที่รุนแรงมาก

บทบาทของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียในการรับมือ

แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียขนาดใหญ่ตระหนักดีถึงปัญหาการแพร่กระจายของเนื้อหา Deepfake และได้พยายามพัฒนานโยบายและเทคโนโลยีเพื่อตรวจจับและจำกัดการเผยแพร่เนื้อหาเหล่านี้ หลายแพลตฟอร์มมีการใช้ระบบ AI ของตนเองในการประมวลผลวิดีโอที่ถูกอัปโหลดขึ้น เพื่อทำการสแกนหาลักษณะที่ต้องสงสัยว่าเป็น Deepfake ก่อนที่จะอนุญาตให้เผยแพร่สู่สาธารณะ

กระบวนการนี้อาจช่วยชะลอหรือระงับการปล่อยคลิปที่มีลักษณะต้องสงสัยได้ในระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ความท้าทายยังคงมีอยู่ เนื่องจากเทคโนโลยีการสร้าง Deepfake ก็มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทำให้การตรวจจับทำได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และแพลตฟอร์มออนไลน์จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในการสร้างระบบนิเวศดิจิทัลที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือ

บทสรุปและแนวทางการป้องกันตัวในยุคดิจิทัล

ปรากฏการณ์ **ผวา! AI ‘เนตรทิพย์’ สแกนคลิปโป๊-ข่าวปลอม** เป็นเครื่องยืนยันว่าเทคโนโลยี AI เปรียบเสมือนดาบสองคมที่สามารถสร้างประโยชน์และโทษได้อย่างมหาศาล การเกิดขึ้นของ Deepfake ได้ท้าทายความสามารถในการแยกแยะความจริงและความเท็จของผู้คนในสังคมดิจิทัล ในขณะเดียวกัน การพัฒนาเครื่องมืออย่าง ‘เนตรทิพย์ AI’ ก็แสดงให้เห็นถึงความพยายามในการใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาที่เกิดจากเทคโนโลยีเอง

สำหรับประชาชนทั่วไป การรับมือกับภัยคุกคามนี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีหรือกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องอาศัยวิจารณญาณและความตระหนักรู้ของแต่ละบุคคลเป็นสำคัญ การตั้งคำถามต่อข้อมูลที่ได้รับมาเสมอ ไม่เชื่อหรือง่ายต่อการแบ่งปันเนื้อหาที่ดูน่าสงสัย และใช้ประโยชน์จากเครื่องมือตรวจสอบที่มีอยู่ เช่น แพลตฟอร์ม ‘เนตรทิพย์ AI’ จะเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดในการนำทางผ่านโลกดิจิทัลที่เต็มไปด้วยความท้าทายนี้ การสร้างสังคมดิจิทัลที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือเป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกภาคส่วน เพื่อให้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการสร้างสรรค์มากกว่าการทำลายล้าง