เงินบาทดิจิทัลเริ่มใช้แล้ว! สแกนจ่ายไม่เหมือนเดิม

ณ วันที่ 12 กันยายน 2568 ประเทศไทยได้เข้าสู่มิติใหม่ของเทคโนโลยีทางการเงินอย่างเป็นทางการ เมื่อธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ประกาศเริ่มใช้งานเงินบาทดิจิทัลในวงกว้าง นับเป็นก้าวสำคัญที่อาจเปลี่ยนโฉมหน้าภูมิทัศน์การเงินของประเทศไปอย่างสิ้นเชิง การมาถึงของสกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางนี้ไม่ได้เป็นเพียงทางเลือกใหม่ในการชำระเงิน แต่ยังเป็นการวางรากฐานสำหรับนวัตกรรมทางการเงินแห่งอนาคตอีกด้วย

• เงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) เป็นเงินสกุลดิจิทัลที่ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีสถานะเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเทียบเท่ากับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์
• การใช้งานเริ่มต้นจากการนำเงินสดหรือเงินฝากในธนาคารมาแลกเปลี่ยนเป็นเงินบาทดิจิทัล แล้วจัดเก็บไว้ในแอปพลิเคชันกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) หรือบัตรแบบไร้สัมผัส (Contactless Card)
• การชำระเงินสามารถทำได้ผ่านการสแกน QR Code รูปแบบใหม่ที่ออกแบบมาเพื่อรองรับ CBDC โดยเฉพาะ ซึ่งมอบประสบการณ์ที่แตกต่างจากการสแกนจ่ายผ่านระบบพร้อมเพย์แบบเดิม
• เงินบาทดิจิทัลไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อแทนที่เงินสดหรือระบบการชำระเงินที่มีอยู่ แต่เป็นทางเลือกที่เพิ่มความสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยให้แก่ประชาชนและภาคธุรกิจ
• เทคโนโลยีเบื้องหลังเงินบาทดิจิทัลเปิดประตูสู่แนวคิด “Programmable Money” ซึ่งสามารถกำหนดเงื่อนไขการใช้จ่ายได้ สร้างโอกาสใหม่ๆ ให้กับนโยบายภาครัฐและโมเดลธุรกิจในอนาคต

เงินบาทดิจิทัลเริ่มใช้แล้ว! สแกนจ่ายไม่เหมือนเดิม นับเป็นปรากฏการณ์ที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง การเปิดตัวสกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลาง (Central Bank Digital Currency – CBDC) โดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้สร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญต่อระบบนิเวศทางการเงินของไทย โดยมีเป้าหมายเพื่อเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการชำระเงินที่ทันสมัย ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูง ซึ่งจะทำงานควบคู่ไปกับเงินสดและระบบการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์อื่น ๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน การมาถึงของ Digital Baht นี้จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มช่องทางการจ่ายเงิน แต่เป็นการปฏิวัติประสบการณ์ของผู้ใช้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขั้นตอนการสแกนจ่ายที่คุ้นเคย ซึ่งจะมีความสามารถและรูปแบบการทำงานที่แตกต่างออกไปจากเดิมอย่างมีนัยสำคัญ

บทความนี้จะเจาะลึกถึงรายละเอียดของเงินบาทดิจิทัล ตั้งแต่แนวคิดพื้นฐาน ขั้นตอนการใช้งานจริง ความแตกต่างที่ชัดเจนเมื่อเปรียบเทียบกับระบบพร้อมเพย์และเงินสด ตลอดจนศักยภาพในอนาคตที่จะส่งผลกระทบต่อทั้งผู้บริโภคและภาคธุรกิจ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ครอบคลุมเกี่ยวกับเทคโนโลยีที่จะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในสังคมไร้เงินสดที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร?

ก่อนจะทำความเข้าใจถึงผลกระทบและวิธีการใช้งาน สิ่งสำคัญคือการทำความรู้จักกับนิยามและหลักการทำงานของเงินบาทดิจิทัลให้ชัดเจน เพื่อให้เห็นภาพว่าเหตุใดจึงเป็นเทคโนโลยีที่แตกต่างจากเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money) หรือสกุลเงินดิจิทัลอื่น ๆ ที่มีอยู่ในตลาด

นิยามและความสำคัญ

เงินบาทดิจิทัล หรือที่เรียกในศัพท์สากลว่า Central Bank Digital Currency (CBDC) คือ เงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางของประเทศ ซึ่งในกรณีของไทยคือธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) สิ่งที่ทำให้ CBDC มีความพิเศษและน่าเชื่อถือคือการมีสถานะเป็น “เงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย” (Legal Tender) เช่นเดียวกับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน นั่นหมายความว่า เงินบาทดิจิทัล 1 หน่วย มีมูลค่าเท่ากับเงินบาทปกติ 1 บาทเสมอ และมีสินทรัพย์ของภาครัฐหนุนหลังเต็มจำนวน

ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างเงินบาทดิจิทัลกับเงินฝากในบัญชีธนาคารคือ เงินบาทดิจิทัลเป็นหนี้สินโดยตรงของธนาคารกลาง ในขณะที่เงินฝากเป็นหนี้สินของธนาคารพาณิชย์ ส่วนความแตกต่างจากเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money) ในแอปพลิเคชันกระเป๋าเงินต่าง ๆ คือ e-Money เป็นเพียงมูลค่าที่สร้างขึ้นโดยภาคเอกชนและต้องมีเงินบาทจริงสำรองไว้ในธนาคารพาณิชย์ แต่ CBDC คือเงินบาทของธนาคารกลางโดยตรง จึงมีความเสี่ยงด้านเครดิตต่ำที่สุด

หลักการทำงานเบื้องต้น

หลักการทำงานของเงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาให้คล้ายคลึงกับการใช้เงินสด แต่เกิดขึ้นในโลกดิจิทัล ระบบนี้ไม่ผูกติดกับบัญชีธนาคารพาณิชย์โดยตรง แต่เป็นการถือครอง “โทเคนดิจิทัล” (Digital Token) ที่แสดงมูลค่าของเงินบาทเอาไว้ในกระเป๋าเงินดิจิทัล (Wallet) ของผู้ใช้งาน ซึ่งอาจอยู่ในรูปแบบของแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟน หรือบัตรแตะสำหรับผู้ที่ไม่มีสมาร์ทโฟน

เมื่อมีการทำธุรกรรม เช่น การจ่ายค่าสินค้า เงินบาทดิจิทัลจะถูกโอนย้ายจาก Wallet ของผู้ซื้อไปยัง Wallet ของผู้ขายโดยตรงในทันที คล้ายกับการยื่นธนบัตรให้กัน ซึ่งแตกต่างจากระบบพร้อมเพย์ที่เป็นเพียงการส่ง “คำสั่ง” ให้ธนาคารต้นทางโอนเงินในบัญชีไปยังธนาคารปลายทาง การโอนย้ายกรรมสิทธิ์ในตัวเงินโดยตรงนี้ทำให้ธุรกรรมมีความรวดเร็ว ปลอดภัย และลดการพึ่งพาระบบตัวกลางของธนาคารพาณิชย์ในขั้นตอนการชำระเงินได้

ขั้นตอนการเริ่มต้นใช้งานเงินบาทดิจิทัล

การเข้าถึงและใช้งานเงินบาทดิจิทัลถูกออกแบบมาให้ง่ายและครอบคลุมกลุ่มผู้ใช้ในวงกว้าง โดยแบ่งขั้นตอนออกเป็นสองส่วนหลัก คือ การนำเงินเข้าสู่ระบบดิจิทัล และการนำไปใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน

การแลกเปลี่ยนและจัดเก็บ

ผู้ที่สนใจใช้งานเงินบาทดิจิทัลจะต้องเริ่มต้นด้วยการ “แลกเปลี่ยน” เงินบาทปกติ (ไม่ว่าจะเป็นเงินสดหรือเงินในบัญชีธนาคาร) ให้กลายเป็นเงินบาทดิจิทัล กระบวนการนี้สามารถทำได้ผ่านผู้ให้บริการทางการเงินที่ได้รับอนุญาตจาก ธปท. เช่น ธนาคารพาณิชย์ หรือผู้ให้บริการที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน (Non-bank)

1. ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน: ผู้ใช้จะต้องดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน Wallet ที่รองรับเงินบาทดิจิทัล ซึ่งพัฒนาโดยผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาต
2. ยืนยันตัวตน: ทำการยืนยันตัวตนตามกระบวนการที่กำหนด (KYC – Know Your Customer) เพื่อความปลอดภัยและป้องกันการฟอกเงิน
3. เติมเงินบาทดิจิทัล: ผู้ใช้สามารถนำเงินสดไปแลกที่สาขา หรือโอนเงินจากบัญชีธนาคารของตนเองเข้าสู่ Wallet เพื่อแปลงเป็นเงินบาทดิจิทัลในอัตรา 1:1

สำหรับกลุ่มผู้ที่ไม่มีสมาร์ทโฟนหรือเข้าไม่ถึงอินเทอร์เน็ต ธปท. และผู้ให้บริการได้พัฒนารูปแบบการใช้งานผ่าน บัตรแตะ (Contactless Card) ซึ่งสามารถเติมเงินบาทดิจิทัลเข้าไปเก็บไว้ในบัตร และนำไปใช้จ่ายตามร้านค้าที่มีเครื่องรับชำระเงินที่รองรับได้ เป็นการสร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงเทคโนโลยีทางการเงิน

วิธีการชำระเงินในชีวิตประจำวัน

การใช้จ่ายด้วยเงินบาทดิจิทัลมีความคล้ายคลึงกับการสแกน QR Code ที่แพร่หลายในปัจจุบัน แต่มีความแตกต่างในทางเทคนิคและประสบการณ์ผู้ใช้ โดยร้านค้าที่รับชำระด้วยเงินบาทดิจิทัลจะมี QR Code เฉพาะที่สร้างขึ้นจากระบบ CBDC

ขั้นตอนการชำระเงินมีดังนี้:

• ผู้ซื้อ: เปิดแอปพลิเคชัน Wallet เงินบาทดิจิทัล แล้วเลือกฟังก์ชันสแกนเพื่อจ่ายเงิน
• สแกน QR Code: นำสมาร์ทโฟนไปสแกน QR Code ของร้านค้าที่รองรับระบบเงินบาทดิจิทัล
• ยืนยันการชำระเงิน: ตรวจสอบจำนวนเงินและกดยืนยันการทำรายการ (อาจมีการใส่รหัส PIN หรือใช้ Biometrics เพื่อความปลอดภัย)
• การโอนเสร็จสมบูรณ์: เงินบาทดิจิทัลจะถูกโอนจาก Wallet ของผู้ซื้อไปยัง Wallet ของผู้ขายทันที โดยทั้งสองฝ่ายจะได้รับการแจ้งเตือนยืนยันการทำธุรกรรม

เงินบาทดิจิทัลกับการสแกนจ่ายที่ไม่เหมือนเดิม

แม้ว่าภาพภายนอกของการสแกน QR Code จะดูคล้ายกัน แต่เบื้องหลังการทำงานและผลลัพธ์ที่ได้นั้นแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การสแกนจ่ายด้วยเงินบาทดิจิทัลไม่ใช่แค่การส่งคำสั่งโอนเงิน แต่เป็นการโอน “สินทรัพย์ดิจิทัล” ที่เป็นตัวเงินโดยตรง สิ่งนี้สร้างความเปลี่ยนแปลงหลายประการ:

• ความเป็นเจ้าของโดยตรง: ผู้ใช้ถือครองเงินบาทดิจิทัลใน Wallet ของตนเองโดยตรง ไม่ได้ฝากไว้กับธนาคารพาณิชย์ ทำให้การโอนเป็นการส่งมอบความเป็นเจ้าของเหมือนการยื่นเงินสด
• ความรวดเร็วและสิ้นสุดในทันที: ธุรกรรมถือว่าสิ้นสุด (Finality) ทันทีที่การโอนสำเร็จ ไม่ต้องรอการประมวลผลหรือการชำระดุลข้ามธนาคารในตอนสิ้นวัน ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับร้านค้าและธุรกิจ
• ลดความเสี่ยงของระบบ: เนื่องจากการชำระเงินเกิดขึ้นโดยตรงระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย จึงช่วยลดการพึ่งพาระบบตัวกลาง (Intermediary) และลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นหากระบบของธนาคารใดธนาคารหนึ่งขัดข้อง
• นวัตกรรมต่อยอด: โครงสร้างพื้นฐานของ CBDC เปิดโอกาสให้เกิดการพัฒนานวัตกรรมทางการเงินใหม่ ๆ เช่น การชำระเงินแบบมีเงื่อนไข (Conditional Payment) ซึ่งไม่สามารถทำได้ในระบบเดิม

แพลตฟอร์มกระเป๋าเงินดิจิทัลสมัยใหม่ เช่น Rubie Wallet ได้พัฒนาขึ้นเพื่อรองรับความสามารถเหล่านี้ โดยเปลี่ยนจากแค่ “ที่เก็บมูลค่า” ไปสู่การเป็น “เครื่องมือทางการเงิน” ที่สามารถตั้งโปรแกรมและเชื่อมต่อกับโลกธุรกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

เปรียบเทียบระบบการชำระเงิน: เงินบาทดิจิทัล, พร้อมเพย์ และเงินสด

เพื่อให้เห็นภาพความแตกต่างอย่างชัดเจน การเปรียบเทียบคุณสมบัติในด้านต่าง ๆ ระหว่างเงินบาทดิจิทัล, ระบบพร้อมเพย์ที่ผูกกับบัญชีธนาคาร และเงินสดแบบดั้งเดิม จะช่วยให้เข้าใจถึงจุดเด่นและบทบาทของแต่ละระบบได้ดียิ่งขึ้น

ศักยภาพและอนาคตของเงินบาทดิจิทัล

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้งานไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเป็นทางเลือกในการชำระเงินรายย่อย แต่เป็นการวางโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินดิจิทัลแห่งชาติ ที่จะปลดล็อกศักยภาพและนวัตกรรมใหม่ๆ ในอนาคต

แนวคิด “Programmable Money”

หนึ่งในคุณสมบัติที่ทรงพลังที่สุดของเงินบาทดิจิทัลคือความสามารถในการเป็น “เงินที่ตั้งโปรแกรมได้” (Programmable Money) ซึ่งหมายถึงการสร้างเงื่อนไขหรือตรรกะฝังลงไปในการชำระเงินได้โดยตรงผ่านเทคโนโลยีสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract)

Programmable Money คือความสามารถในการกำหนดให้เงินสามารถถูกใช้จ่ายได้ก็ต่อเมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ล่วงหน้าโดยอัตโนมัติ เช่น การจ่ายเงินให้ซัพพลายเออร์ทันทีที่ระบบตรวจสอบว่าสินค้าถูกจัดส่งเรียบร้อยแล้ว หรือการจ่ายเงินสวัสดิการภาครัฐที่กำหนดให้ใช้จ่ายได้เฉพาะสินค้าที่จำเป็นต่อการดำรงชีพเท่านั้น

แนวคิดนี้จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ลดขั้นตอน ลดการทุจริต และสร้างความโปร่งใสให้กับการทำธุรกรรมทางการเงินทั้งในภาครัฐและเอกชนได้อย่างมหาศาล และยังสอดคล้องกับทิศทางของเทคโนโลยีการเงินโลกในปี 2025 ที่จะมีการผสานรวมกับสินทรัพย์ดิจิทัลอื่น ๆ เช่น Stablecoin, NFT และการเงินแบบกระจายศูนย์ (DeFi) มากขึ้น

ผลกระทบต่อภาคธุรกิจและเศรษฐกิจ

สำหรับภาคธุรกิจ การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลหมายถึงต้นทุนการจัดการเงินสดที่ลดลง กระบวนการชำระเงินที่รวดเร็วขึ้น และการกระทบยอดบัญชีที่ง่ายดาย นอกจากนี้ ยังเปิดโอกาสในการสร้างโมเดลธุรกิจใหม่ ๆ ที่อาศัยการชำระเงินแบบอัตโนมัติ (Machine-to-Machine Payments) เช่น รถยนต์ไฟฟ้าที่สามารถจ่ายค่าชาร์จไฟได้เอง หรืออุปกรณ์ IoT ที่สั่งซื้อและชำระค่าวัตถุดิบได้อัตโนมัติเมื่อใกล้หมด

ในภาพรวมระดับประเทศ เงินบาทดิจิทัลจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของระบบเศรษฐกิจ ลดต้นทุนการพิมพ์และบริหารจัดการธนบัตร และเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับนโยบายการคลังของภาครัฐในการส่งผ่านความช่วยเหลือหรือมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจไปยังประชาชนกลุ่มเป้าหมายได้อย่างตรงจุดและรวดเร็ว

ความท้าทายที่ต้องเผชิญ

แม้ว่าเงินบาทดิจิทัลจะมีศักยภาพสูง แต่การนำมาใช้งานในวงกว้างก็ยังมีความท้าทายหลายประการที่ต้องบริหารจัดการอย่างรอบคอบ ไม่ว่าจะเป็น:

• ความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์: การสร้างระบบที่แข็งแกร่งเพื่อป้องกันการโจมตีทางไซเบอร์และการปลอมแปลงเป็นสิ่งที่มีความสำคัญสูงสุด
• การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล: การออกแบบระบบที่สมดุลระหว่างความสามารถในการตรวจสอบเพื่อป้องกันอาชญากรรมทางการเงิน กับการรักษาความเป็นส่วนตัวของข้อมูลธุรกรรมผู้ใช้งาน
• ความรู้ความเข้าใจของประชาชน: การให้ความรู้และสร้างความคุ้นเคยกับเทคโนโลยีใหม่แก่ประชาชนในทุกระดับ เพื่อให้เกิดการยอมรับและใช้งานอย่างถูกต้องและปลอดภัย
• การพัฒนากฎหมายและกฎระเบียบ: การปรับปรุงข้อบังคับทางกฎหมายให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี เพื่อรองรับการใช้งานและกำกับดูแลได้อย่างเหมาะสม

บทสรุป: ก้าวสู่ยุคใหม่ของสังคมไร้เงินสด

การประกาศเริ่มใช้งานเงินบาทดิจิทัลในวงกว้าง ถือเป็นหมุดหมายสำคัญของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศไทย เป็นการยกระดับการชำระเงินดิจิทัลไปอีกขั้น โดยมอบทางเลือกที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และเปี่ยมด้วยศักยภาพในการต่อยอดนวัตกรรม ซึ่งจะทำงานเสริมกับระบบการชำระเงินเดิม ไม่ได้เข้ามาแทนที่เงินสดหรือ Mobile Banking โดยสิ้นเชิง

ประสบการณ์การสแกนจ่ายที่ไม่เหมือนเดิม ด้วยเทคโนโลยีการโอนสินทรัพย์ดิจิทัลโดยตรง และความสามารถในการเป็นเงินที่ตั้งโปรแกรมได้ จะเป็นรากฐานที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในภาคธุรกิจและนโยบายภาครัฐในอนาคตอันใกล้ แม้จะยังมีความท้าทายรออยู่ข้างหน้า แต่การเริ่มต้นในวันนี้คือการเตรียมความพร้อมของประเทศให้สามารถก้าวทันภูมิทัศน์การเงินโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว

ดังนั้น การศึกษาและทำความเข้าใจเกี่ยวกับเงินบาทดิจิทัลจึงเป็นก้าวสำคัญสำหรับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นผู้บริโภครายย่อยหรือผู้ประกอบการ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับเทคโนโลยีทางการเงินที่จะเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น และร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนประเทศไทยสู่การเป็นสังคมไร้เงินสดอย่างสมบูรณ์