กฎหมาย Deepfake มาแล้ว! ใช้ AI ตัดต่อภาพคนอื่น โทษถึงคุก

เทคโนโลยี Deepfake ซึ่งใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการตัดต่อ สังเคราะห์ภาพและวิดีโอ ได้กลายเป็นประเด็นที่สร้างความกังวลในสังคมวงกว้าง เนื่องจากศักยภาพในการสร้างข่าวปลอม การละเมิดสิทธิส่วนบุคคล และการก่ออาชญากรรมไซเบอร์ในรูปแบบใหม่ๆ สิ่งนี้กระตุ้นให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายเพื่อรับมือกับความท้าทายดังกล่าว

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับกฎหมาย Deepfake

• ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะทาง: ปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายที่ระบุคำว่า “Deepfake” โดยตรง แต่มีการบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่เดิม เช่น ประมวลกฎหมายอาญา และ พ.ร.บ. ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เพื่อเอาผิดผู้กระทำผิด
• โทษทางอาญารุนแรง: การสร้างหรือเผยแพร่ Deepfake ที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อผู้อื่น เช่น การทำให้เสียชื่อเสียง หรือการตัดต่อเป็นภาพลามกอนาจาร อาจมีโทษจำคุกสูงสุดถึง 5 ปี และปรับเป็นเงินหลายแสนบาท
• การละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล: การนำภาพใบหน้าหรือเสียงของบุคคลอื่นไปใช้สร้าง Deepfake โดยไม่ได้รับความยินยอม ถือเป็นการละเมิดสิทธิตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)
• ผู้เผยแพร่มีความผิด: ความรับผิดทางกฎหมายไม่ได้จำกัดอยู่แค่ผู้สร้างเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงผู้ที่นำไปเผยแพร่หรือส่งต่อในระบบคอมพิวเตอร์ ซึ่งทำให้เกิดความเสียหายในวงกว้าง

บทความนี้จะวิเคราะห์ประเด็นที่ว่า **กฎหมาย Deepfake มาแล้ว! ใช้ AI ตัดต่อภาพคนอื่น โทษถึงคุก** นั้น มีการบังคับใช้ผ่านกฎหมายฉบับใดบ้าง พร้อมทั้งเจาะลึกถึงลักษณะการกระทำที่เข้าข่ายเป็นความผิด บทลงโทษที่เกี่ยวข้อง และแนวทางการป้องกันตนเองในยุคที่เทคโนโลยี AI พัฒนาไปอย่างรวดเร็ว การทำความเข้าใจในกรอบกฎหมายที่มีอยู่จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับประชาชนทุกคน เพื่อให้สามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างสร้างสรรค์และไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น

ทำความเข้าใจเทคโนโลยี Deepfake และผลกระทบ

ก่อนจะพิจารณาในแง่มุมของกฎหมาย การทำความเข้าใจพื้นฐานของเทคโนโลยี Deepfake เป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนว่าเหตุใดเทคโนโลยีนี้จึงกลายเป็นดาบสองคมที่สร้างทั้งประโยชน์และโทษได้อย่างมหาศาล

Deepfake คืออะไร?

Deepfake เป็นคำที่เกิดจากการผสมระหว่าง “Deep Learning” (การเรียนรู้เชิงลึก) ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของปัญญาประดิษฐ์ และ “Fake” (ของปลอม) โดยหมายถึงเทคนิคการสังเคราะห์สื่อ ไม่ว่าจะเป็นภาพนิ่ง วิดีโอ หรือเสียง ที่ใช้ AI ในการสร้างหรือดัดแปลงเนื้อหาให้มีความสมจริงสูง จนยากที่จะแยกแยะออกจากของจริงได้ด้วยตาเปล่า เทคนิคที่นิยมใช้คือการนำใบหน้าของบุคคลหนึ่งไปสวมทับบนร่างกายของอีกบุคคลหนึ่งในวิดีโอ หรือการสร้างเสียงพูดเลียนแบบบุคคลเป้าหมายได้อย่างแนบเนียน

การทำงานเบื้องหลังของ Deepfake

เทคโนโลยีหลักที่อยู่เบื้องหลังการสร้าง Deepfake คือโครงข่ายประสาทเทียมที่เรียกว่า Generative Adversarial Networks (GANs) ซึ่งประกอบด้วยเครือข่าย AI สองส่วนทำงานแข่งขันกัน:

1. Generator (ผู้สร้าง): มีหน้าที่สร้างข้อมูลปลอม (เช่น ภาพใบหน้าที่ถูกตัดต่อ) ขึ้นมาจากข้อมูลที่ป้อนเข้าไป โดยพยายามทำให้ผลลัพธ์ออกมาสมจริงที่สุด
2. Discriminator (ผู้ตรวจสอบ): มีหน้าที่ตรวจสอบข้อมูลที่ได้รับมาว่าเป็นของจริงหรือของปลอมที่สร้างโดย Generator

กระบวนการนี้จะดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง โดย Generator จะเรียนรู้และพัฒนาการสร้างภาพให้สมจริงขึ้นเรื่อยๆ เพื่อหลอก Discriminator ให้ได้ ในขณะที่ Discriminator ก็จะพัฒนาความสามารถในการจับผิดให้เก่งขึ้นเช่นกัน ผลลัพธ์สุดท้ายคือ Generator สามารถสร้างสื่อสังเคราะห์ที่มีความสมจริงในระดับสูงมาก

ความเสี่ยงและภัยคุกคามจาก Deepfake

แม้ว่า Deepfake จะมีการนำไปใช้ในทางสร้างสรรค์ เช่น ในอุตสาหกรรมภาพยนตร์หรือความบันเทิง แต่การนำไปใช้ในทางที่ผิดกลับสร้างผลกระทบเชิงลบที่รุนแรงและหลากหลายมิติ:

• การสร้างข่าวปลอม (Disinformation): สามารถใช้สร้างวิดีโอของนักการเมืองหรือบุคคลสาธารณะพูดในสิ่งที่พวกเขาไม่เคยพูดจริง เพื่อสร้างความเข้าใจผิด ปั่นป่วนสถานการณ์ทางการเมือง หรือทำลายความน่าเชื่อถือ
• การกลั่นแกล้งและละเมิดทางเพศ (Cyberbullying and Sexual Abuse): หนึ่งในรูปแบบที่พบบ่อยที่สุดคือการตัดต่อใบหน้าของบุคคล โดยเฉพาะผู้หญิง ไปใส่ในวิดีโอลามกอนาจารโดยไม่ได้รับความยินยอม (Non-consensual Pornography) เพื่อสร้างความอับอายและทำลายชื่อเสียง
• การฉ้อโกงทางการเงิน (Financial Fraud): มีการใช้ Deepfake เสียงเพื่อเลียนแบบผู้บริหารระดับสูง สั่งการให้พนักงานโอนเงินไปยังบัญชีของมิจฉาชีพ ก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจ
• การทำลายความไว้วางใจในสังคม: การแพร่ระบาดของ Deepfake ทำให้ผู้คนไม่สามารถเชื่อมั่นในสิ่งที่เห็นหรือได้ยินผ่านสื่อดิจิทัลได้อีกต่อไป ซึ่งอาจบ่อนทำลายรากฐานของความจริงและการสื่อสารในสังคม

กฎหมายไทยกับการรับมือปัญหา Deepfake

เมื่อพิจารณาถึงภัยคุกคามข้างต้น หลายคนอาจสงสัยว่าประเทศไทยมีมาตรการทางกฎหมายเพื่อจัดการกับปัญหานี้อย่างไร คำตอบคือ แม้จะยังไม่มีกฎหมายที่บัญญัติขึ้นเพื่อควบคุม Deepfake โดยเฉพาะ แต่การกระทำดังกล่าวสามารถถูกดำเนินคดีภายใต้กรอบกฎหมายที่มีอยู่แล้วหลายฉบับ

สถานะทางกฎหมายของ Deepfake ในปัจจุบัน

หัวใจสำคัญของการพิจารณาความผิดไม่ได้อยู่ที่ “เทคโนโลยี” ที่ใช้ แต่อยู่ที่ “ผลลัพธ์” และ “เจตนา” ของการกระทำ หากการใช้ Deepfake มีวัตถุประสงค์เพื่อทำให้ผู้อื่นเสียหาย เสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่นเกลียดชัง หรือเป็นการล่วงละเมิดสิทธิส่วนบุคคล การกระทำนั้นย่อมเข้าข่ายเป็นความผิดทางกฎหมายทันที

การสร้างและเผยแพร่ Deepfake ที่สร้างความเสียหาย ไม่ใช่แค่เรื่องผิดศีลธรรม แต่เป็นอาชญากรรมไซเบอร์ที่มีโทษร้ายแรงตามกฎหมายไทย

ประมวลกฎหมายอาญา: ฐานหมิ่นประมาทและสื่อลามก

ประมวลกฎหมายอาญาเป็นกฎหมายพื้นฐานที่สามารถนำมาปรับใช้กับกรณี Deepfake ได้ โดยเฉพาะในความผิดฐานหมิ่นประมาทและการเผยแพร่สื่อลามก

• ความผิดฐานหมิ่นประมาท (มาตรา 326 และ 328): หากมีการสร้าง Deepfake ที่มีเนื้อหาเป็นเท็จ และการเผยแพร่เนื้อหานั้นน่าจะทำให้บุคคลในภาพเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้สร้างและผู้เผยแพร่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท โดยหากเป็นการเผยแพร่ต่อสาธารณะผ่านเอกสาร ภาพ หรือตัวอักษรใดๆ (ซึ่งรวมถึงสื่อดิจิทัล) จะเข้าข่ายการหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณา ซึ่งมีโทษจำคุกสูงกว่าปกติ
• ความผิดเกี่ยวกับการเผยแพร่สื่อลามก: ในกรณีที่มีการตัดต่อใบหน้าบุคคลอื่นไปใส่ในภาพหรือวิดีโอลามกอนาจาร แล้วนำไปเผยแพร่ ผู้กระทำอาจมีความผิดฐานผลิต มีไว้ หรือนำไปเผยแพร่ซึ่งสื่อลามกอนาจารเพื่อการค้าหรือโดยเจตนาให้แพร่หลาย ซึ่งมีบทลงโทษที่รุนแรง โดยอาจมีโทษจำคุกสูงสุดถึง 5 ปี

พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์: เครื่องมือหลักจัดการอาชญากรรมไซเบอร์

พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560 ถือเป็นกฎหมายสำคัญที่ถูกนำมาใช้จัดการกับปัญหา Deepfake โดยตรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมาตรา 16

มาตรา 16 ระบุว่า “ผู้ใดนำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ที่ประชาชนทั่วไปอาจเข้าถึงได้ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่ปรากฏเป็นภาพของผู้อื่น และภาพนั้นเป็นภาพที่สร้างขึ้น ตัดต่อ เติม หรือดัดแปลงด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์หรือวิธีการอื่นใด โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น ถูกเกลียดชัง หรือได้รับความอับอาย ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี และปรับไม่เกิน 200,000 บาท”

มาตรานี้ถูกออกแบบมาเพื่อจัดการกับการตัดต่อภาพที่สร้างความเสียหายโดยเฉพาะ ซึ่งครอบคลุมการกระทำของ Deepfake ได้อย่างชัดเจน ทั้งนี้ ความผิดจะสำเร็จเมื่อมีการ “นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์” เช่น การอัปโหลดลงโซเชียลมีเดีย เว็บไซต์ หรือส่งต่อในแอปพลิเคชันสนทนา

พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หรือ PDPA เป็นอีกหนึ่งกลไกทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เนื่องจาก “ภาพใบหน้า” และ “เสียง” ของบุคคลถือเป็นข้อมูลชีวภาพ (Biometric Data) ซึ่งจัดเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความอ่อนไหว (Sensitive Data) การนำภาพใบหน้าหรือเสียงของบุคคลใดบุคคลหนึ่งไปใช้สร้าง Deepfake โดยที่เจ้าของข้อมูลไม่เคยให้ความยินยอม ถือเป็นการประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งเจ้าของข้อมูลมีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายทางแพ่ง และผู้กระทำอาจมีโทษทั้งทางปกครองและทางอาญาได้

กรณีที่ผู้เสียหายเป็นเด็กและเยาวชน

หาก Deepfake ที่ถูกสร้างขึ้นมีผู้เสียหายเป็นเด็กหรือเยาวชน ผู้กระทำผิดจะได้รับโทษหนักขึ้นไปอีก โดยอาจเข้าข่ายความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาเกี่ยวกับสื่อลามกอนาจารเด็ก หรือ พ.ร.บ. ป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ ซึ่งมีอัตราโทษสูงกว่ากรณีของผู้ใหญ่เป็นอย่างมาก การกระทำดังกล่าวไม่เพียงแต่เป็นการละเมิดสิทธิ แต่ยังเป็นการแสวงหาประโยชน์ทางเพศจากเด็ก ซึ่งเป็นความผิดที่ร้ายแรง

ตารางสรุปบทลงโทษที่เกี่ยวข้องกับ Deepfake

เพื่อให้เห็นภาพรวมของบทลงโทษที่อาจเกิดขึ้นจากการสร้างและเผยแพร่ Deepfake ที่ผิดกฎหมาย สามารถสรุปสาระสำคัญของกฎหมายที่เกี่ยวข้องได้ดังตารางต่อไปนี้

แนวทางสากลและอนาคตของกฎหมาย AI

ปัญหา Deepfake ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศไทย แต่เป็นปรากฏการณ์ระดับโลก ซึ่งหลายประเทศกำลังพยายามหากรอบกฎหมายที่เหมาะสมเพื่อมารับมือกับความท้าทายนี้

มาตรการในต่างประเทศ

ในหลายประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา มีการออกกฎหมายเฉพาะในบางมลรัฐเพื่อจัดการกับ Deepfake โดยเฉพาะในบริบทของสื่อลามกปลอม (Fake Pornography) หรือการใช้เพื่อแทรกแซงการเลือกตั้ง นอกจากนี้ยังมีการใช้กฎหมายเดิมที่มีอยู่มาปรับใช้ เช่น กฎหมายหมิ่นประมาท, กฎหมายคุ้มครองสิทธิในภาพลักษณ์ (Right of Publicity) และกฎหมายความเป็นส่วนตัว ในขณะที่สหภาพยุโรปกำลังพิจารณาร่างกฎหมาย AI Act ซึ่งเป็นกฎระเบียบที่ครอบคลุมการพัฒนาและการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในภาพรวม โดยอาจมีข้อกำหนดเกี่ยวกับการแสดงป้ายกำกับ (Labeling) เพื่อให้ผู้ใช้ทราบว่าเนื้อหาที่เห็นเป็นสื่อที่ถูกสร้างหรือดัดแปลงโดย AI

แนวโน้มกฎหมาย AI ในประเทศไทย

สำหรับประเทศไทย แม้ปัจจุบันจะยังใช้กฎหมายเดิมในการบังคับใช้ แต่ในอนาคตมีความเป็นไปได้ที่จะมีการพัฒนากฎหมายหรือแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับ AI และ Deepfake โดยตรง เพื่อให้เกิดความชัดเจนและทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี การผลักดันให้เกิดกฎหมาย AI อาจครอบคลุมประเด็นด้านจริยธรรม ความโปร่งใส และความรับผิดชอบของผู้พัฒนาและผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมนวัตกรรมกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

บทสรุปและข้อควรปฏิบัติ

จากข้อมูลทั้งหมด สรุปได้ว่าประเด็นเรื่อง **กฎหมาย Deepfake มาแล้ว! ใช้ AI ตัดต่อภาพคนอื่น โทษถึงคุก** เป็นความจริงในทางปฏิบัติ แม้จะยังไม่มีกฎหมายที่ชื่อว่า “พ.ร.บ. Deepfake” โดยตรง แต่การกระทำดังกล่าวเป็นการละเมิดกฎหมายหลายฉบับที่มีอยู่ ทั้ง พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์ ประมวลกฎหมายอาญา และ พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งมีบทลงโทษรุนแรงทั้งจำคุกและปรับ

ในฐานะผู้ใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัล การตระหนักรู้และปฏิบัติตนอย่างมีความรับผิดชอบจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด:

• คิดก่อนสร้างและแชร์: ก่อนสร้างสรรค์หรือเผยแพร่เนื้อหาใดๆ ที่มีการตัดต่อหรือดัดแปลง ควรคำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับบุคคลในภาพ และต้องมั่นใจว่าไม่เข้าข่ายการกระทำที่ผิดกฎหมาย
• ตรวจสอบแหล่งที่มา: เมื่อพบเห็นวิดีโอหรือภาพที่ดูน่าสงสัยหรือไม่น่าเชื่อถือ ควรพยายามตรวจสอบข้อเท็จจริงจากแหล่งข่าวที่น่าเชื่อถือก่อนจะเชื่อหรือส่งต่อ เพื่อไม่ให้ตนเองกลายเป็นส่วนหนึ่งของวงจรข่าวปลอม
• เคารพสิทธิส่วนบุคคล: พึงระลึกเสมอว่าภาพใบหน้าและข้อมูลส่วนตัวของผู้อื่นเป็นสิทธิที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย การนำไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นการละเมิดสิทธิ
• หากตกเป็นเหยื่อ: หากพบว่าตนเองตกเป็นเหยื่อของ Deepfake ที่สร้างความเสียหาย ควรรวบรวมหลักฐานทั้งหมด (เช่น URL, ภาพหน้าจอ) และเข้าแจ้งความกับเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อดำเนินคดีตามกฎหมายทันที

เทคโนโลยี AI และ Deepfake จะยังคงพัฒนาต่อไป การสร้างสังคมดิจิทัลที่ปลอดภัยต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งการบังคับใช้กฎหมายที่มีประสิทธิภาพของผู้กำกับดูแล และความรับผิดชอบต่อสังคมของผู้ใช้งานทุกคน เพื่อให้แน่ใจว่านวัตกรรมจะถูกนำมาใช้เพื่อสร้างประโยชน์ ไม่ใช่เพื่อทำร้ายกัน