วันเภสัชกรโลก: 5 เรื่องสุขภาพปรึกษาเภสัชฯ ไม่ต้องถึงมือหมอ

ในทุกวันที่ 25 กันยายนของทุกปี คือ “วันเภสัชกรโลก” (World Pharmacists Day) ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญในการตระหนักถึงบทบาทของเภสัชกรที่มีมากกว่าการจ่ายยาตามใบสั่งแพทย์ แต่ยังเป็นบุคลากรด่านหน้าที่ให้คำปรึกษาด้านสุขภาพเบื้องต้นแก่ชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วันเภสัชกรโลก: 5 เรื่องสุขภาพปรึกษาเภสัชฯ ไม่ต้องถึงมือหมอ คือแนวคิดที่สะท้อนถึงบทบาทที่เปลี่ยนแปลงไปของเภสัชกรในยุคปัจจุบัน จากเดิมที่ถูกมองว่าเป็นเพียงผู้จ่ายยา มาสู่การเป็นผู้ให้คำปรึกษาด้านสุขภาพเบื้องต้นที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ง่ายที่สุด เภสัชกรที่ประจำอยู่ตามร้านขายยาหรือที่เรียกว่า “เภสัชกรชุมชน” มีความรู้ความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างลึกซึ้ง ทำให้สามารถคัดกรองอาการเจ็บป่วยเบื้องต้น ให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัว และเลือกใช้ยาที่เหมาะสมได้อย่างปลอดภัย ซึ่งช่วยลดภาระของแพทย์และโรงพยาบาลได้อย่างมีนัยสำคัญ

ความสำคัญและที่มาของวันเภสัชกรโลก

วันเภสัชกรโลก (World Pharmacists Day) ตรงกับวันที่ 25 กันยายนของทุกปี ริเริ่มขึ้นโดยสมาพันธ์เภสัชกรรมนานาชาติ (International Pharmaceutical Federation – FIP) เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนบทบาทของเภสัชกรในการดูแลสุขภาพของประชาชนทั่วโลก โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อกระตุ้นให้ผู้กำหนดนโยบายและประชาชนทั่วไปตระหนักถึงความสำคัญของวิชาชีพเภสัชกรรมในระบบสาธารณสุข

สำหรับปี 2025 วันเภสัชกรโลกมาในธีม “Think Health, Think Pharmacist” ซึ่งเป็นการเน้นย้ำว่าเมื่อนึกถึงเรื่องสุขภาพ ขอให้นึกถึงเภสัชกรเป็นอันดับแรกๆ แนวคิดนี้ต้องการสื่อสารว่าเภสัชกรเป็นมากกว่าผู้จ่ายยา แต่เป็นส่วนสำคัญของกลไกการดูแลสุขภาพที่ครบวงจรและยั่งยืน พวกเขามีบทบาทในการช่วยให้ผู้ป่วยใช้ยาอย่างถูกต้อง ปลอดภัย และเกิดประสิทธิภาพสูงสุด รวมถึงการให้คำแนะนำเพื่อส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค

ธีม “Think Health, Think Pharmacist” ในปี 2025 สะท้อนถึงการเป็นที่พึ่งด้านสุขภาพเบื้องต้นของเภสัชกร ที่พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลประชาชนในชุมชน

ในบริบทของประเทศไทย วันเภสัชกรโลกได้รับการให้ความสำคัญอย่างกว้างขวาง มีการจัดกิจกรรมเพื่อรณรงค์และประชาสัมพันธ์บทบาทของเภสัชกรในการพัฒนาระบบสาธารณสุขของประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเน้นย้ำถึงบทบาทในการช่วยแก้ไขปัญหาด้านสุขภาพของประชาชนให้เป็นไปอย่างครอบคลุมและเข้าถึงได้ง่ายยิ่งขึ้น

5 เรื่องสุขภาพที่ปรึกษาเภสัชกรได้ทันที

เภสัชกรชุมชนคือบุคลากรทางการแพทย์ที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้สะดวกและรวดเร็วที่สุด การเข้าไปปรึกษาในร้านขายยาสำหรับอาการเจ็บป่วยที่ไม่รุนแรงจึงเป็นทางเลือกแรกที่เหมาะสม ซึ่งไม่เพียงแต่จะช่วยประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย แต่ยังเป็นการใช้ทรัพยากรสาธารณสุขอย่างคุ้มค่าอีกด้วย ต่อไปนี้คือ 5 กลุ่มปัญหาสุขภาพที่สามารถปรึกษาเภสัชกรได้โดยไม่จำเป็นต้องไปพบแพทย์ในทันที

1. คำแนะนำการใช้ยาอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

เรื่องยาคือความเชี่ยวชาญโดยตรงของเภสัชกร ไม่ว่าจะเป็นยาที่ได้รับจากโรงพยาบาลตามใบสั่งแพทย์ หรือยาที่หาซื้อได้เอง (Over-the-Counter หรือ OTC) การปรึกษาเภสัชกรจะช่วยให้มั่นใจได้ว่าการใช้ยานั้นๆ จะเกิดประโยชน์สูงสุดและมีความเสี่ยงน้อยที่สุด

ตัวอย่างสถานการณ์ที่ควรปรึกษา:

• การใช้ยา OTC: เมื่อมีอาการเจ็บป่วยเล็กน้อย เช่น ปวดศีรษะ เป็นไข้ หรือมีอาการแพ้ การเลือกซื้อยาด้วยตนเองอาจมีความเสี่ยง เภสัชกรสามารถช่วยประเมินอาการและเลือกยาที่เหมาะสมกับสภาวะร่างกายและโรคประจำตัวได้ เช่น ผู้ที่มีโรคความดันโลหิตสูงควรหลีกเลี่ยงยาแก้คัดจมูกบางชนิด
• ผลข้างเคียงของยา: หากเริ่มใช้ยาตัวใหม่แล้วเกิดอาการไม่พึงประสงค์ เช่น ง่วงซึม คลื่นไส้ หรือมีผื่นขึ้น เภสัชกรสามารถให้คำแนะนำเบื้องต้นได้ว่าอาการดังกล่าวเป็นผลข้างเคียงที่พบได้ทั่วไปและจะหายไปเอง หรือเป็นอาการที่ควรหยุดยาและไปพบแพทย์
• ปฏิกิริยาระหว่างยา (Drug Interaction): การใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน รวมถึงวิตามินและสมุนไพร อาจเกิดปฏิกิริยาที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของยาหรือเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงได้ เภสัชกรสามารถตรวจสอบและให้คำแนะนำเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาดังกล่าว
• การกินยาให้ถูกวิธี: ยาบางชนิดต้องกินก่อนอาหาร หลังอาหาร หรือพร้อมอาหาร ซึ่งมีผลต่อการดูดซึมยาโดยตรง รวมถึงข้อสงสัย เช่น หากลืมกินยาควรทำอย่างไร หรือสามารถหักแบ่งเม็ดยาได้หรือไม่ เภสัชกรสามารถให้คำตอบที่ถูกต้องได้

2. การดูแลอาการเจ็บป่วยทั่วไปที่ไม่รุนแรง

สำหรับอาการเจ็บป่วยที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งและไม่มีความรุนแรง การไปพบแพทย์ทุกครั้งอาจไม่จำเป็น เภสัชกรสามารถทำหน้าที่คัดกรองอาการเบื้องต้นและให้คำแนะนำในการดูแลตนเอง รวมถึงจ่ายยาเพื่อบรรเทาอาการได้

อาการเจ็บป่วยเบื้องต้นที่ปรึกษาได้:

• โรคระบบทางเดินหายใจ: เช่น หวัดธรรมดา ไอ เจ็บคอ มีน้ำมูก คัดจมูก เภสัชกรสามารถแนะนำยาบรรเทาอาการตามความเหมาะสม และให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัว เช่น การพักผ่อนและดื่มน้ำมากๆ
• โรคระบบทางเดินอาหาร: เช่น ท้องเสีย อาหารเป็นพิษที่ไม่รุนแรง ท้องอืด ท้องผูก หรือกรดไหลย้อน เภสัชกรสามารถจ่ายยาที่ช่วยบรรเทาอาการและแนะนำการปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร
• อาการปวดต่างๆ: เช่น ปวดศีรษะไมเกรนที่ไม่รุนแรง ปวดกล้ามเนื้อจากการออกกำลังกาย หรือปวดประจำเดือน เภสัชกรสามารถเลือกยาแก้ปวดที่ปลอดภัยและเหมาะสมกับแต่ละบุคคล
• ปัญหาผิวหนังเล็กน้อย: เช่น ผื่นแพ้ ลมพิษ แมลงสัตว์กัดต่อย หรือสิวที่ไม่รุนแรง เภสัชกรสามารถแนะนำยาทาภายนอกเพื่อลดอาการอักเสบและอาการคันได้

สิ่งสำคัญคือ เภสัชกรจะประเมินความรุนแรงของอาการ หากพบสัญญาณอันตรายหรืออาการไม่ดีขึ้นหลังจากดูแลเบื้องต้นแล้ว จะแนะนำให้ไปพบแพทย์ทันที

3. คำแนะนำด้านโภชนาการและสุขภาพองค์รวม

การดูแลสุขภาพไม่ได้จำกัดอยู่แค่การรักษาเมื่อเจ็บป่วย แต่ยังรวมถึงการส่งเสริมสุขภาพเชิงป้องกันด้วย เภสัชกรมีความรู้ด้านโภชนเภสัชภัณฑ์ (Nutraceuticals) วิตามิน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต่างๆ จึงสามารถให้คำแนะนำที่เหมาะสมเพื่อส่งเสริมให้สุขภาพโดยรวมดีขึ้น

หัวข้อที่สามารถปรึกษาได้:

• การเลือกผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: ในตลาดมีวิตามินและอาหารเสริมมากมาย การปรึกษาเภสัชกรจะช่วยให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ตรงกับความต้องการของร่างกายและปลอดภัย เช่น การแนะนำแคลเซียมสำหรับผู้สูงอายุเพื่อป้องกันโรคกระดูกพรุน หรือการเลือกโปรไบโอติกเพื่อปรับสมดุลลำไส้
• โภชนาการสำหรับผู้มีโรคประจำตัว: เภสัชกรสามารถให้คำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับการรับประทานอาหารที่สอดคล้องกับการรักษาโรค เช่น การควบคุมอาหารสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน หรือการลดอาหารเค็มสำหรับผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• การส่งเสริมสุขภาพทั่วไป: เช่น คำแนะนำเกี่ยวกับการเลิกบุหรี่ การจัดการน้ำหนัก หรือการออกกำลังกายที่เหมาะสม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม

การให้คำปรึกษาเหล่านี้เป็นการส่งเสริมให้ประชาชนมีความรู้ในการดูแลตนเองและป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังในระยะยาว

4. การติดตามและจัดการโรคเรื้อรังเบื้องต้น

สำหรับผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือไขมันในเลือดสูง การดูแลตนเองอย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง เภสัชกรมีบทบาทในการเป็นผู้ช่วยสนับสนุนการรักษาของแพทย์ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถควบคุมโรคได้ดีขึ้น

บทบาทของเภสัชกรในการดูแลโรคเรื้อรัง:

• การตรวจสอบความสม่ำเสมอในการใช้ยา: เภสัชกรสามารถสอบถามและให้คำแนะนำเพื่อให้ผู้ป่วยกินยาอย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดยา ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการควบคุมโรคเรื้อรัง
• การให้ความรู้เกี่ยวกับโรค: อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจถึงความสำคัญของการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดหรือความดันโลหิต และผลกระทบหากไม่สามารถควบคุมได้
• การสอนใช้เครื่องมือแพทย์เบื้องต้น: เช่น สอนวิธีการใช้เครื่องวัดความดันโลหิตหรือเครื่องตรวจน้ำตาลในเลือดที่บ้านอย่างถูกต้อง พร้อมทั้งแนะนำวิธีจดบันทึกค่าต่างๆ เพื่อนำไปให้แพทย์ดูในการนัดครั้งต่อไป
• การคัดกรองผลข้างเคียง: เภสัชกรสามารถช่วยสังเกตและสอบถามถึงอาการผิดปกติที่อาจเป็นผลข้างเคียงจากยาที่ใช้ และให้คำแนะนำเบื้องต้นหรือแจ้งให้ไปพบแพทย์

บทบาทนี้ช่วยลดช่องว่างระหว่างการพบแพทย์แต่ละครั้ง ทำให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

5. การให้คำปรึกษาเรื่องวัคซีนและการป้องกันโรค

การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันเป็นอีกหนึ่งเสาหลักของการสาธารณสุข เภสัชกรสามารถให้ข้อมูลที่ถูกต้องและจำเป็นเกี่ยวกับวัคซีนชนิดต่างๆ ซึ่งช่วยให้ประชาชนตัดสินใจเข้ารับการฉีดวัคซีนได้อย่างมั่นใจ

ประเด็นที่สามารถปรึกษาเภสัชกรได้:

• ข้อมูลวัคซีนทั่วไป: เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี วัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ หรือวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบ เภสัชกรสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับความจำเป็น ประสิทธิภาพ และกลุ่มเสี่ยงที่ควรฉีด
• การเตรียมตัวก่อนและหลังฉีดวัคซีน: ให้คำแนะนำในการปฏิบัติตัว เช่น การพักผ่อนให้เพียงพอก่อนฉีด และการดูแลตนเองเพื่อบรรเทาผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังฉีด เช่น อาการปวดบวมบริเวณที่ฉีด หรือการมีไข้ต่ำๆ
• การป้องกันโรคติดต่ออื่นๆ: นอกจากวัคซีน เภสัชกรยังสามารถให้คำแนะนำในการป้องกันโรคตามฤดูกาล เช่น โรคไข้เลือดออกในช่วงฤดูฝน หรือโรคอุจจาระร่วงในช่วงฤดูร้อน รวมถึงการเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกัน เช่น สเปรย์กันยุง หรือเจลล้างมือแอลกอฮอล์

การให้คำปรึกษาเหล่านี้ช่วยส่งเสริมความรู้ด้านการป้องกันโรค และทำให้ประชาชนสามารถดูแลสุขภาพของตนเองและคนในครอบครัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บทบาทของเภสัชกรชุมชนในระบบสาธารณสุขไทย

ในประเทศไทย ร้านขายยาคุณภาพที่มีเภสัชกรประจำอยู่ตลอดเวลาทำการ ถือเป็นหน่วยบริการสุขภาพที่ใกล้ชิดประชาชนมากที่สุด บทบาทของเภสัชกรจึงไม่ได้ถูกจำกัดอยู่แค่ในโรงพยาบาล แต่ขยายมาสู่ชุมชนอย่างเต็มรูปแบบ การลงทุนในบุคลากรเภสัชกรรมจึงเป็นเทรนด์สำคัญทั่วโลก เพื่อรับมือกับปัญหาการขาดแคลนบุคลากรด้านสุขภาพโดยรวม และเพื่อหลีกเลี่ยงการใช้บุคลากรที่ไม่มีความเชี่ยวชาญมาทำหน้าที่แทน ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อความปลอดภัยและคุณภาพของการรักษาพยาบาล

การส่งเสริมให้ประชาชนเข้าถึงและใช้บริการปรึกษาเภสัชกรมากขึ้น จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความยั่งยืนให้กับระบบสาธารณสุขของประเทศโดยรวม เภสัชกรเป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถในการประเมินสถานการณ์และให้คำแนะนำที่เหมาะสม ซึ่งท้ายที่สุดแล้วประโยชน์ก็จะตกอยู่กับประชาชนที่ได้รับการดูแลสุขภาพอย่างถูกต้องและทันท่วงที

สรุป: เภสัชกร ที่ปรึกษาสุขภาพใกล้บ้าน

วันเภสัชกรโลกเป็นเครื่องย้ำเตือนว่า เภสัชกรคือบุคลากรทางการแพทย์ที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการดูแลสุขภาพของประชาชน พวกเขาไม่ได้เป็นเพียงผู้จ่ายยา แต่เป็นที่ปรึกษาด้านสุขภาพด่านหน้าที่เข้าถึงง่ายและมีความเชี่ยวชาญ การทำความเข้าใจว่ามีปัญหาสุขภาพใดบ้างที่เราสามารถปรึกษาเภสัชกรได้โดยตรง จะช่วยให้ประชาชนสามารถดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสม ได้รับการรักษาเบื้องต้นที่รวดเร็ว และใช้ยาได้อย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพสูงสุด

ดังนั้น ในครั้งต่อไปที่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับยา อาการเจ็บป่วยเล็กน้อย หรือต้องการคำแนะนำในการดูแลสุขภาพ อย่าลังเลที่จะเดินเข้าไปในร้านขายยาและปรึกษาเภสัชกรผู้เชี่ยวชาญ เพราะนี่คือการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรสุขภาพใกล้บ้านที่คุ้มค่าและชาญฉลาดที่สุด