ภาษีคริปโต 2568: สรรพากรใช้ AI ตรวจสอบจริงหรือ?

เมื่อเข้าสู่ฤดูกาลยื่นภาษีประจำปี คำถามเกี่ยวกับ ภาษีคริปโต 2568: สรรพากรใช้ AI ตรวจสอบจริงหรือ? กลายเป็นประเด็นที่นักลงทุนและนักเทรดสินทรัพย์ดิจิทัลให้ความสนใจเป็นอย่างมาก กระแสข่าวดังกล่าวสร้างความกังวลและความสงสัยเกี่ยวกับความเข้มข้นของมาตรการตรวจสอบจากภาครัฐ บทความนี้จะวิเคราะห์สถานการณ์ปัจจุบันของการตรวจสอบธุรกรรมคริปโตโดยกรมสรรพากร พร้อมให้ข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับกฎเกณฑ์การยื่นภาษีสำหรับรายได้ที่เกิดขึ้นในปี 2567 ซึ่งมีกำหนดยื่นในช่วงต้นปี 2568 รวมถึงแนวทางปฏิบัติเพื่อเตรียมความพร้อมและปฏิบัติตามกฎหมายอย่างถูกต้อง

สรุปประเด็นสำคัญสำหรับนักลงทุนสินทรัพย์ดิจิทัล

• การใช้ AI ตรวจสอบ: ปัจจุบันยังไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการจากกรมสรรพากรเกี่ยวกับการใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อตรวจสอบธุรกรรมคริปโตโดยเฉพาะ แต่มีการใช้ระบบดิจิทัลเพื่อวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้รับจากศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับอนุญาต
• กฎเกณฑ์ภาษีปี 2568: การยื่นภาษีในปี 2568 สำหรับรายได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลที่เกิดขึ้นตลอดปี 2567 ยังคงใช้กฎเกณฑ์เดิม ผู้มีเงินได้ต้องนำกำไรมารวมคำนวณเพื่อเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
• การคำนวณภาษี: ผู้เสียภาษีสามารถเลือกวิธีการคำนวณได้ระหว่างการหักค่าใช้จ่ายตามจริงแล้วคำนวณตามอัตราก้าวหน้า หรือการเสียภาษีในอัตราเหมา 0.5% ของยอดขายทั้งหมด
• มาตรการใหม่ในอนาคต: รัฐบาลได้อนุมัติมาตรการยกเว้นภาษีเงินได้สำหรับกำไรจากการซื้อขายคริปโตผ่าน Exchange ที่ ก.ล.ต. รับรอง เป็นเวลา 5 ปี โดยจะเริ่มมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นไป ซึ่งจะไม่มีผลย้อนหลังกับรายได้ในปี 2567
• การเตรียมเอกสาร: การเก็บรวบรวมและจัดทำบัญชีธุรกรรมทุกประเภทอย่างละเอียดเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการคำนวณและยื่นภาษีให้ถูกต้องครบถ้วน

ไขข้อข้องใจ: สรรพากรใช้ AI ตรวจสอบภาษีคริปโตจริงหรือไม่

หนึ่งในคำถามที่สร้างความกังวลใจให้แก่นักเทรดคริปโตมากที่สุดคือ ประเด็นที่ว่ากรมสรรพากรจะนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI เข้ามาใช้ในการตรวจสอบธุรกรรมเพื่อจัดเก็บภาษีอย่างเต็มรูปแบบหรือไม่ ซึ่งอาจหมายถึงการตรวจสอบที่ละเอียดและครอบคลุมมากขึ้น การทำความเข้าใจสถานะปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคตจะช่วยให้นักลงทุนสามารถวางแผนและเตรียมตัวได้อย่างเหมาะสม

สถานะปัจจุบันของการตรวจสอบ

จากข้อมูลที่มีการเปิดเผย ณ ปัจจุบัน ยังไม่พบหลักฐานหรือประกาศอย่างเป็นทางการจากกรมสรรพากรที่ยืนยันการนำระบบ AI มาใช้เพื่อการตรวจสอบภาษีสินทรัพย์ดิจิทัลโดยเฉพาะเจาะจง อย่างไรก็ตาม นั่นไม่ได้หมายความว่ากรมสรรพากรไม่มีเครื่องมือในการตรวจสอบธุรกรรมเหล่านี้

ในทางปฏิบัติ กรมสรรพากรมีแนวทางที่ชัดเจนในการเข้าถึงข้อมูลธุรกรรมดิจิทัล โดยอาศัยความร่วมมือกับหน่วยงานกำกับดูแลและผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับใบอนุญาตในประเทศ เช่น ศูนย์ซื้อขาย (Exchange) และนายหน้า (Broker) ที่อยู่ภายใต้การกำกับของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ผู้ประกอบการเหล่านี้มีหน้าที่ตามกฎหมายในการรายงานข้อมูลธุรกรรมของลูกค้าให้กับหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง รวมถึงสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) และกรมสรรพากร

ดังนั้น แม้จะไม่ได้ใช้ชื่อเรียกว่า “AI” โดยตรง แต่กรมสรรพากรมีศักยภาพในการใช้ระบบประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data Analytics) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบธุรกรรม คัดกรองบัญชีที่มีความเคลื่อนไหวผิดปกติ หรือเปรียบเทียบข้อมูลรายได้ที่ยื่นกับข้อมูลธุรกรรมที่ได้รับมา ซึ่งถือเป็นกระบวนการตรวจสอบทางดิจิทัลที่มีประสิทธิภาพสูงและสามารถตรวจจับการหลีกเลี่ยงภาษีได้

แนวโน้มการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในอนาคต

แนวโน้มทั่วโลกแสดงให้เห็นว่าหน่วยงานจัดเก็บภาษีของหลายประเทศกำลังมุ่งหน้าสู่การใช้เทคโนโลยีขั้นสูงมากขึ้นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน กรมสรรพากรของไทยเองก็มีนโยบายในการพัฒนาระบบดิจิทัลอย่างต่อเนื่อง (Digital Transformation) เพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่ผู้เสียภาษีและเพิ่มความแม่นยำในการตรวจสอบ

จึงมีความเป็นไปได้สูงว่าในอนาคตอันใกล้ กรมสรรพากรจะยกระดับการใช้เทคโนโลยีวิเคราะห์ข้อมูลให้มีความซับซ้อนยิ่งขึ้น ซึ่งอาจรวมถึงการนำเทคนิค Machine Learning หรือ AI เข้ามาช่วยในการระบุความเสี่ยงและค้นหาผู้ที่อาจมีเจตนาเลี่ยงภาษีได้โดยอัตโนมัติ ดังนั้น การเตรียมพร้อมด้วยการทำธุรกรรมอย่างโปร่งใสและเก็บหลักฐานอย่างเป็นระบบจึงเป็นแนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุดสำหรับนักลงทุนทุกคน

กฎเกณฑ์ภาษีคริปโตสำหรับรายได้ปี 2567 (ยื่นในปี 2568)

สำหรับการยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในช่วงต้นปี 2568 ซึ่งเป็นการสำแดงรายได้ที่เกิดขึ้นตลอดปีปฏิทิน 2567 นั้น กฎเกณฑ์และข้อบังคับเกี่ยวกับภาษีสินทรัพย์ดิจิทัลยังคงยึดตามแนวทางปฏิบัติเดิมที่เคยประกาศใช้ก่อนหน้าจะมีการออกมาตรการผ่อนปรนใหม่

ใครบ้างที่มีหน้าที่ยื่นภาษี

บุคคลธรรมดาที่มีเงินได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลเกิดขึ้นในประเทศไทย มีหน้าที่ต้องนำเงินได้ดังกล่าวมารวมคำนวณเพื่อยื่นแบบแสดงรายการภาษีประจำปี (ภ.ง.ด. 90/91) โดยไม่ว่ากำไรที่เกิดขึ้นจะถูกถอนออกมาเป็นเงินบาทหรือไม่ก็ตาม หากมีการขายหรือแลกเปลี่ยนที่ทำให้เกิดผลกำไรขึ้น ถือว่าเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องเสียภาษี โดยครอบคลุมถึง:

• ผู้ที่มีกำไรจากการขายหรือโอน (Trade) สินทรัพย์ดิจิทัล
• ผู้ที่ได้รับผลตอบแทนจากการนำสินทรัพย์ดิจิทัลไปลงทุน (Staking, Yield Farming)
• ผู้ที่ได้รับสินทรัพย์ดิจิทัลมาโดยไม่มีค่าใช้จ่าย (Airdrop)
• ผู้ที่ได้รับสินทรัพย์ดิจิทัลเป็นของขวัญหรือรางวัล

ข้อยกเว้น: มีการยกเว้นการเสียภาษีสำหรับผู้มีเงินได้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป หรือเป็นผู้พิการ และมีกำไรจากสินทรัพย์ดิจิทัลไม่เกิน 400,000 บาทต่อปีภาษี

กำหนดการยื่นภาษีประจำปี 2568

กรอบเวลาสำหรับการยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาสำหรับปีภาษี 2567 มีดังนี้:

• การยื่นแบบกระดาษ: ภายในวันที่ 31 มีนาคม 2568
• การยื่นแบบออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ของกรมสรรพากร: ภายในวันที่ 8 เมษายน 2568

ประเภทเงินได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลที่ต้องเสียภาษี

ตามประมวลรัษฎากร เงินได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลจัดอยู่ในประเภทต่าง ๆ กัน ขึ้นอยู่กับลักษณะของที่มาของรายได้ ซึ่งส่งผลต่อวิธีการคำนวณภาษี โดยหลัก ๆ แล้วจะแบ่งได้ดังนี้:

• เงินได้ประเภทที่ 40(4)(ฌ): กำไรจากการโอนคริปโทเคอร์เรนซีหรือโทเคนดิจิทัล ซึ่งคำนวณจากส่วนต่างระหว่างราคาขายกับราคาต้นทุน
• เงินได้ประเภทที่ 40(4)(ซ): ผลประโยชน์ที่ได้รับจากการถือครองคริปโทเคอร์เรนซีหรือโทเคนดิจิทัล เช่น ผลตอบแทนจากการ Staking
• เงินได้ประเภทที่ 40(8): เงินได้อื่น ๆ ที่ไม่เข้าข่ายประเภทข้างต้น เช่น การได้รับ Airdrop หรือรายได้จากการขุด (Mining)

วิธีการคำนวณภาษีคริปโต: เลือกอย่างไรให้เหมาะสม

กรมสรรพากรได้ให้แนวทางในการคำนวณภาษีสำหรับเงินได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลไว้ 2 วิธีหลัก ซึ่งผู้เสียภาษีสามารถเลือกใช้วิธีใดวิธีหนึ่งได้ตลอดทั้งปีภาษีนั้น การเลือกวิธีที่เหมาะสมจะขึ้นอยู่กับลักษณะการลงทุนและข้อมูลหลักฐานที่แต่ละบุคคลมี

วิธีที่ 1: หักค่าใช้จ่ายตามจริงและคำนวณตามอัตราภาษีก้าวหน้า

วิธีนี้เป็นวิธีมาตรฐานและเป็นที่นิยมมากที่สุด โดยมีหลักการคือการนำรายรับจากการขายสินทรัพย์ดิจิทัลทั้งหมด หักด้วยต้นทุนที่ซื้อมาตามจริง (Actual Cost) เพื่อให้ได้ “กำไรสุทธิ” จากนั้นจึงนำกำไรสุทธินี้ไปรวมกับเงินได้ประเภทอื่น ๆ (ถ้ามี) เพื่อคำนวณภาษีตามอัตราภาษีก้าวหน้า (5-35%)

ตัวอย่างการคำนวณ (อ้างอิงตามคู่มือกรมสรรพากร): หากนักลงทุนมีกำไรสุทธิจากการซื้อขาย Bitcoin และเหรียญอื่น ๆ ตลอดทั้งปีรวมเป็นเงิน 800,000 บาท และไม่มีรายได้อื่น ๆ เมื่อนำไปคำนวณตามขั้นบันไดอัตราภาษี จะมีภาระภาษีที่ต้องชำระประมาณ 75,000 บาท

ข้อดีของวิธีนี้คือสะท้อนผลกำไรที่แท้จริง แต่มีข้อกำหนดสำคัญคือ ผู้เสียภาษีต้องสามารถแสดงหลักฐานต้นทุนของสินทรัพย์แต่ละรายการได้อย่างชัดเจน ซึ่งหมายถึงการเก็บบันทึกประวัติการซื้อขายทั้งหมด ทั้งวันที่ซื้อ ราคาที่ซื้อ จำนวน และค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง

วิธีที่ 2: ภาษีอัตราเหมา 0.5% จากยอดขาย

อีกทางเลือกหนึ่งที่กรมสรรพากรแนะนำคือ การเสียภาษีในอัตราเหมา 0.5% ของ “ยอดขายทั้งหมด” โดยไม่จำเป็นต้องแสดงหลักฐานต้นทุน วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่สามารถติดตามหรือหาหลักฐานต้นทุนได้ หรือสำหรับธุรกรรมบางประเภทที่อาจเข้าข่ายเงินได้ 40(8) ที่สามารถเลือกหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้

อย่างไรก็ตาม วิธีนี้อาจไม่เหมาะสำหรับนักเทรดที่มีปริมาณการซื้อขายสูงแต่มีกำไรต่อหน่วยน้อย (High Volume, Low Margin) เพราะฐานในการคำนวณคือยอดขายทั้งหมด ซึ่งอาจทำให้เสียภาษีสูงกว่ากำไรที่เกิดขึ้นจริงได้ ทั้งนี้ มีเงื่อนไขว่าหากคำนวณภาษีด้วยวิธีนี้แล้วมียอดที่ต้องชำระไม่เกิน 5,000 บาทต่อปี จะได้รับการยกเว้นไม่ต้องชำระภาษีในส่วนนั้น

การเตรียมตัวและเอกสารสำคัญสำหรับการยื่นภาษี

หัวใจสำคัญของการยื่นภาษีคริปโตให้ถูกต้องและลดความเสี่ยงจากการถูกตรวจสอบย้อนหลัง คือการเตรียมความพร้อมด้านเอกสารและข้อมูลอย่างเป็นระบบ นักลงทุนควรเริ่มรวบรวมข้อมูลตั้งแต่เนิ่น ๆ ไม่ควรรอจนถึงใกล้กำหนดยื่นภาษี

เอกสารและข้อมูลที่จำเป็นต้องจัดเก็บ ประกอบด้วย:

• ประวัติการทำธุรกรรมทั้งหมด: ควรดาวน์โหลดหรือส่งออกข้อมูลจากทุกแพลตฟอร์มที่ใช้งาน ทั้งศูนย์ซื้อขายในประเทศและต่างประเทศ รวมถึง Wallet ส่วนตัว
• รายละเอียดของแต่ละธุรกรรม:
  • วันที่และเวลาที่ทำธุรกรรม
  • ประเภทของธุรกรรม (ซื้อ, ขาย, แลกเปลี่ยน, รับ, ส่ง)
  • ชื่อสินทรัพย์ดิจิทัล (เช่น Bitcoin, Ethereum)
  • จำนวนหน่วยของสินทรัพย์
  • ราคาต่อหน่วย ณ เวลาที่ทำธุรกรรม (แปลงเป็นเงินบาท)
  • มูลค่ารวมของธุรกรรม (แปลงเป็นเงินบาท)
  • ค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง
• บันทึกรายได้อื่น ๆ: เช่น รายได้จาก Staking, Airdrop ควรบันทึกมูลค่าของสินทรัพย์ ณ วันที่ได้รับเป็นเงินบาท
• สรุปกำไรขาดทุน: คำนวณผลกำไรหรือขาดทุนของแต่ละธุรกรรมและสรุปยอดรวมทั้งปีภาษี

ปัจจุบัน ศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับอนุญาตในประเทศไทยหลายแห่ง มีบริการช่วยสรุปข้อมูลธุรกรรมประจำปีเพื่ออำนวยความสะดวกในการยื่นภาษี ซึ่งเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์อย่างมาก อย่างไรก็ตาม นักลงทุนยังคงมีหน้าที่รับผิดชอบในการตรวจสอบความถูกต้องและความครบถ้วนของข้อมูลด้วยตนเอง

มองไปข้างหน้า: มาตรการใหม่และอนาคตภาษีคริปโตในไทย

แม้ว่าการยื่นภาษีในปี 2568 จะยังคงใช้กฎเกณฑ์เดิม แต่ภาครัฐได้มีการประกาศมาตรการด้านภาษีใหม่ที่สำคัญ ซึ่งจะส่งผลอย่างมากต่อตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลในประเทศไทยในอนาคต โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมให้ไทยเป็นศูนย์กลางสินทรัพย์ดิจิทัล (Digital Asset Hub) ของภูมิภาค

การยกเว้นภาษี 5 ปี เพื่อผลักดัน Digital Asset Hub

ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2568 และกฎกระทรวง ฉบับที่ 399 (พ.ศ. 2568) ได้มีการอนุมัติมาตรการยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาสำหรับกำไรที่เกิดจากการซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัล เป็นระยะเวลา 5 ปี มาตรการนี้มีรายละเอียดสำคัญดังนี้:

• วันเริ่มบังคับใช้: สำหรับเงินได้ที่เกิดขึ้นตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นไป
• เงื่อนไข: การยกเว้นภาษีจะใช้ได้เฉพาะกำไรจากการซื้อขายผ่านศูนย์ซื้อขาย (Exchange) ที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ ก.ล.ต. เท่านั้น
• ผลกระทบ: มาตรการนี้ไม่มีผลย้อนหลัง นั่นหมายความว่ารายได้และกำไรที่เกิดขึ้นตลอดปี 2567 ยังคงต้องนำมายื่นและชำระภาษีตามปกติในช่วงต้นปี 2568

ข้อควรทราบ: การยกเว้นนี้ไม่ครอบคลุมรายได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลในรูปแบบอื่น เช่น ผลตอบแทนจาก Staking, Airdrop หรือการซื้อขายนอก Exchange ที่ได้รับอนุญาต ซึ่งยังคงต้องเสียภาษีตามปกติ

การเปลี่ยนแปลงอื่นๆ: VAT และการหักภาษี ณ ที่จ่าย

นอกจากการยกเว้นภาษีกำไรจากการซื้อขายแล้ว มาตรการใหม่ยังรวมถึงการยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) สำหรับธุรกรรมที่ทำผ่านแพลตฟอร์มที่ ก.ล.ต. รับรองอีกด้วย นอกจากนี้ ยังมีการยกเลิกข้อกำหนดเดิมที่เคยระบุให้มีการหักภาษี ณ ที่จ่าย 15% สำหรับธุรกรรมบางประเภท ซึ่งช่วยลดความซับซ้อนและภาระของผู้ประกอบการและนักลงทุน อย่างไรก็ตาม แม้จะไม่มีการหักภาษี ณ ที่จ่ายแล้ว ผู้มีเงินได้ยังคงมีหน้าที่ต้องนำกำไรไปยื่นแบบแสดงรายการภาษีประจำปีด้วยตนเอง

บทสรุปและแนวทางปฏิบัติสำหรับนักลงทุน

สรุปแล้ว สำหรับคำถามที่ว่า ภาษีคริปโต 2568: สรรพากรใช้ AI ตรวจสอบจริงหรือ? คำตอบคือยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการ แต่การตรวจสอบผ่านระบบดิจิทัลและการวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้รับจาก Exchange เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงและมีแนวโน้มจะเข้มข้นขึ้น นักลงทุนจึงไม่ควรประมาทและต้องเตรียมพร้อมรับมือ

การยื่นภาษีในช่วงต้นปี 2568 สำหรับรายได้ปี 2567 ยังคงต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์เดิม ซึ่งเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเก็บรักษาบันทึกธุรกรรมอย่างละเอียดเพื่อคำนวณกำไรและยื่นภาษีให้ถูกต้อง ขณะเดียวกัน มาตรการยกเว้นภาษีใหม่ที่จะเริ่มใช้ในปี 2568 ถือเป็นสัญญาณบวกที่สำคัญต่ออนาคตของอุตสาหกรรมสินทรัพย์ดิจิทัลในไทย

แนวทางปฏิบัติที่ดีที่สุดสำหรับนักลงทุนคือการสร้างวินัยในการบันทึกข้อมูลทางการเงิน ทำความเข้าใจกฎเกณฑ์ทางภาษีที่เกี่ยวข้อง และติดตามประกาศอย่างเป็นทางการจากกรมสรรพากรอย่างสม่ำเสมอ การดำเนินการทุกอย่างด้วยความโปร่งใสและถูกต้องตามกฎหมาย จะช่วยให้การลงทุนในสินทรัพย์ดิจิทัลเป็นไปอย่างราบรื่นและยั่งยืนในระยะยาว