AI ‘ตำรวจจราจร’ สั่งไฟเขียว แก้รถติดอโศก

การนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาประยุกต์ใช้เพื่อแก้ไขปัญหาสภาพการจราจรที่ติดขัดในกรุงเทพมหานครได้เริ่มปรากฏเป็นรูปธรรมมากขึ้น โดยมีแยกอโศกมนตรีเป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องสำคัญของโครงการนี้

• โครงการนี้ใช้ AI ในสองมิติหลัก คือ การปรับสัญญาณไฟจราจรให้สอดคล้องกับสภาพการจราจรจริง และการใช้กล้อง AI เพื่อตรวจจับและบังคับใช้กฎหมายกับผู้ฝ่าฝืน
• เป้าหมายสำคัญของโครงการคือการลดปัญหารถติดสะสมได้ถึง 30% พร้อมทั้งลดมลพิษทางอากาศและปรับปรุงวินัยของผู้ขับขี่บนท้องถนน
• กรุงเทพมหานครร่วมมือกับพันธมิตรด้านเทคโนโลยีอย่าง Google ในโครงการ “Project Green Light” เพื่อวิเคราะห์ข้อมูล Big Data สำหรับการจัดการสัญญาณไฟ
• แยกอโศกเป็นพื้นที่ทดลองที่มีการติดตั้งระบบอย่างเต็มรูปแบบ และมีแผนขยายผลการดำเนินงานไปยังแยกสำคัญอื่นๆ ทั่วกรุงเทพฯ ในอนาคต

โครงการ AI ‘ตำรวจจราจร’ สั่งไฟเขียว แก้รถติดอโศก เป็นความคิดริเริ่มที่กรุงเทพมหานคร (กทม.) นำมาใช้เพื่อจัดการกับความท้าทายด้านการจราจรที่ซับซ้อนและเรื้อรัง ระบบนี้ไม่ใช่การนำหุ่นยนต์มาปฏิบัติหน้าที่แทนเจ้าหน้าที่ตำรวจ แต่เป็นการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ที่ทำงานผ่านระบบกล้องวงจรปิดประสิทธิภาพสูงและการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) เพื่อบริหารจัดการจราจรและบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โครงการนี้มีความเกี่ยวข้องโดยตรงต่อผู้ใช้รถใช้ถนนทุกคนในเขตเมือง โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างการสัญจรที่คล่องตัว ลดระยะเวลาการเดินทาง และยกระดับความปลอดภัยบนท้องถนน ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญของการนำเทคโนโลยีมาปรับปรุงคุณภาพชีวิตของคนกรุงเทพฯ

ทำไมแยกอโศกจึงเป็นจุดเริ่มต้นของ Smart Traffic ในกรุงเทพฯ

แยกอโศกมนตรี หรือที่รู้จักกันในชื่อแยกอโศก เป็นหนึ่งในทางแยกที่มีปริมาณการจราจรหนาแน่นที่สุดแห่งหนึ่งของกรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นจุดตัดของถนนสายหลักสองเส้นทางคือถนนสุขุมวิทและถนนอโศกมนตรี (สุขุมวิท 21) อีกทั้งยังเป็นที่ตั้งของสถานีรถไฟฟ้า BTS อโศก และรถไฟฟ้าใต้ดิน MRT สุขุมวิท ซึ่งเป็นจุดเชื่อมต่อการเดินทางที่สำคัญ ทำให้บริเวณนี้มีทั้งปริมาณรถยนต์ส่วนบุคคล รถโดยสารสาธารณะ และผู้คนที่สัญจรไปมาเป็นจำนวนมากตลอดทั้งวัน

ด้วยลักษณะทางกายภาพและความซับซ้อนของการจราจรดังกล่าว ทำให้แยกอโศกประสบปัญหารถติดสะสมอย่างหนักเป็นประจำ โดยเฉพาะในช่วงเวลาเร่งด่วนเช้าและเย็น ปัญหานี้ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อผู้ที่เดินทางผ่านแยกนี้โดยตรง แต่ยังลุกลามไปยังถนนเส้นอื่นๆ ที่เชื่อมต่อกันเป็นวงกว้าง ด้วยเหตุนี้ กรุงเทพมหานคร โดยสำนักการจราจรและขนส่ง จึงได้เลือกแยกอโศกเป็นพื้นที่นำร่องในการติดตั้งและทดสอบระบบจัดการจราจรอัจฉริยะ (Smart Traffic) การแก้ไขปัญหาที่จุดนี้ได้สำเร็จจึงเปรียบเสมือนการพิสูจน์แนวคิด (Proof of Concept) ที่สามารถนำไปขยายผลต่อยังแยกอื่นๆ ที่มีลักษณะปัญหาคล้ายคลึงกันทั่วกรุงเทพฯ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การเลือกพื้นที่ที่มีความท้าทายสูงอย่างแยกอโศกเป็นจุดเริ่มต้น สะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการนำเทคโนโลยีมาแก้ไขปัญหาที่ต้นตอ เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนให้กับการสัญจรในเมืองหลวง

AI ‘ตำรวจจราจร’ สั่งไฟเขียว แก้รถติดอโศก: เทคโนโลยีทำงานอย่างไร

ระบบ “ตำรวจจราจร AI” ที่แยกอโศกไม่ได้ทำงานในรูปแบบเดียว แต่เป็นการผสมผสานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ใน 2 มิติหลักที่ทำงานเสริมกัน เพื่อให้การจัดการจราจรครอบคลุมทั้งในด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการไหลของรถ (Flow) และการปรับปรุงพฤติกรรมการขับขี่ (Enforcement) ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อปัญหารถติด

มิติที่ 1: การบริหารจัดการสัญญาณไฟจราจรอัจฉริยะ (Project Green Light)

มิติแรกคือการทำให้สัญญาณไฟจราจร “คิด” และ “ตัดสินใจ” ได้เองแบบเรียลไทม์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “ไฟเขียว” (Project Green Light) ที่กรุงเทพมหานครร่วมมือกับ Google โดยมีหลักการทำงานดังนี้:

1. การรวบรวมข้อมูล (Data Collection): ระบบจะใช้ข้อมูลการจราจรแบบไม่ระบุตัวตนจาก Google Maps ร่วมกับข้อมูลจากกล้องที่ติดตั้งบริเวณทางแยก เพื่อวิเคราะห์สภาพการจราจร ณ เวลานั้นๆ เช่น ความหนาแน่นของรถยนต์ ความเร็วเฉลี่ย และลักษณะการไหลของรถในแต่ละทิศทาง
2. การวิเคราะห์ด้วย AI (AI Analysis): ปัญญาประดิษฐ์จะนำข้อมูล Big Data เหล่านี้มาประมวลผลและสร้างแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ เพื่อคาดการณ์แนวโน้มการจราจรในระยะสั้น ระบบจะเรียนรู้และเข้าใจพฤติกรรมการขับขี่และรูปแบบการจราจรที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลาของวัน
3. การปรับสัญญาณไฟ (Signal Optimization): จากผลการวิเคราะห์ AI จะส่งคำสั่งไปยังระบบควบคุมสัญญาณไฟจราจรเพื่อปรับเปลี่ยนจังหวะการให้สัญญาณไฟเขียว-ไฟแดงให้เหมาะสมกับสถานการณ์มากที่สุด ตัวอย่างเช่น หากระบบตรวจพบว่าทิศทางใดมีปริมาณรถสะสมมากกว่า ก็จะปรับเพิ่มระยะเวลาของสัญญาณไฟเขียวในทิศทางนั้น เพื่อระบายรถได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

เป้าหมายหลักของ Project Green Light คือการลดจำนวนครั้งที่รถยนต์ต้องหยุดรอสัญญาณไฟโดยไม่จำเป็น ซึ่งข้อมูลเบื้องต้นจากโครงการชี้ว่าสามารถช่วยลดการหยุดรถบนถนนได้ถึง 30% การลดการหยุดรถและการจอดติดอยู่กับที่ (Idling) ไม่เพียงแต่ช่วยให้การจราจรคล่องตัวขึ้น แต่ยังส่งผลดีต่อสิ่งแวดล้อมโดยตรง โดยคาดว่าจะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 10% และลดการเกิดฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพได้อีกด้วย ปัจจุบันโครงการนี้ได้ขยายการใช้งานไปแล้วกว่า 50 แยกทั่วกรุงเทพฯ

มิติที่ 2: การบังคับใช้กฎหมายด้วยกล้อง AI ตรวจจับการกระทำผิด

นอกจากการจัดการการไหลของรถแล้ว อีกปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดปัญหารถติดคือการขาดวินัยจราจรของผู้ขับขี่ กรุงเทพมหานครจึงได้นำระบบกล้อง AI มาใช้เพื่อบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่าง กทม. และสถานีตำรวจนครบาลในพื้นที่ เช่น สน.ทองหล่อ ที่ดูแลแยกอโศก โดยมีขั้นตอนการทำงานดังนี้:

1. การตรวจจับด้วยกล้อง AI (AI-Powered Detection): กล้องวงจรปิดความละเอียดสูงที่ติดตั้งไว้จะทำงานร่วมกับซอฟต์แวร์ AI ที่ถูกฝึกฝนให้สามารถจดจำและตรวจจับพฤติกรรมการฝ่าฝืนกฎจราจรได้อย่างแม่นยำ เช่น การฝ่าฝืนสัญญาณไฟแดง, การหยุดรถล้ำเส้น หรือการจอดรถทับทางม้าลาย
2. การบันทึกหลักฐาน (Evidence Recording): เมื่อ AI ตรวจพบการกระทำผิด ระบบจะทำการบันทึกภาพนิ่งและวิดีโอของยานพาหนะคันดังกล่าวโดยอัตโนมัติ พร้อมทั้งระบุข้อมูลสำคัญ เช่น หมายเลขทะเบียนรถ วันที่ และเวลาที่เกิดเหตุ
3. การออกใบสั่ง (Ticket Issuance): ข้อมูลและหลักฐานทั้งหมดจะถูกส่งไปยังศูนย์ควบคุมของเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อตรวจสอบความถูกต้องอีกครั้ง ก่อนจะดำเนินการออกใบสั่งและจัดส่งไปยังที่อยู่ของเจ้าของรถตามข้อมูลที่ลงทะเบียนไว้

ประสิทธิภาพของระบบนี้เห็นได้จากสถิติในเดือนมกราคมปีหนึ่ง ซึ่งมีการออกใบสั่งแก่ผู้กระทำผิดที่แยกอโศกสูงถึงกว่า 25,000 ครั้ง การใช้ AI เข้ามาช่วยในส่วนนี้สามารถแก้ปัญหาการขาดแคลนกำลังพลของเจ้าหน้าที่ตำรวจจราจร ทำให้สามารถบังคับใช้กฎหมายได้อย่างสม่ำเสมอและครอบคลุมตลอด 24 ชั่วโมง เป้าหมายระยะยาวคือการสร้างวินัยจราจรให้เกิดขึ้นในหมู่ผู้ขับขี่ ซึ่งจะส่งผลให้การจราจรเป็นระเบียบและปลอดภัยยิ่งขึ้น ไม่ใช่แค่ที่แยกอโศก แต่รวมถึงทุกแยกและทางม้าลายทั่วกรุงเทพฯ ที่มีแผนจะขยายระบบนี้ไปติดตั้งในอนาคต

ผลกระทบและอนาคตของระบบจราจรอัจฉริยะในกรุงเทพฯ

การนำระบบ “ตำรวจจราจร AI” มาใช้ที่แยกอโศก ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญในการแก้ไขปัญหาจราจรของกรุงเทพฯ ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบในวงกว้างและเป็นแนวทางสำหรับอนาคตของการพัฒนามหานครอัจฉริยะ (Smart City)

การเปรียบเทียบประโยชน์ของระบบ AI ทั้งสองรูปแบบ

เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถเปรียบเทียบประโยชน์ของเทคโนโลยี AI ทั้งสองมิติที่นำมาใช้ได้ดังตารางต่อไปนี้

ความท้าทายและข้อควรพิจารณา

แม้ว่าเทคโนโลยี AI จะมีประโยชน์มากมาย แต่การนำมาใช้งานจริงก็ยังมีความท้าทายที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ:

• ความแม่นยำของระบบ: ระบบ AI จำเป็นต้องมีความแม่นยำสูง ทั้งในการวิเคราะห์สภาพจราจรและการตรวจจับการกระทำผิด เพื่อไม่ให้เกิดข้อผิดพลาดที่ส่งผลกระทบต่อประชาชน เช่น การออกใบสั่งผิดพลาด หรือการควบคุมสัญญาณไฟที่ทำให้รถติดหนักกว่าเดิม
• การยอมรับจากสาธารณะ: การเปลี่ยนแปลงไปสู่ระบบอัตโนมัติอาจทำให้เกิดคำถามและความกังวลจากผู้ใช้รถใช้ถนน การสื่อสารที่ชัดเจนเกี่ยวกับหลักการทำงานและประโยชน์ของโครงการจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อสร้างความเข้าใจและความร่วมมือ
• ความปลอดภัยของข้อมูล: ระบบมีการเก็บข้อมูลภาพจากกล้องวงจรปิดจำนวนมาก จึงต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคลที่รัดกุม เพื่อป้องกันการนำข้อมูลไปใช้ในทางที่ผิด
• งบประมาณและการขยายผล: การติดตั้งระบบที่มีเทคโนโลยีขั้นสูงเช่นนี้ต้องใช้งบประมาณจำนวนมาก การวางแผนขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ ทั่วกรุงเทพฯ จึงต้องมีการจัดสรรทรัพยากรอย่างเหมาะสมและคุ้มค่า

ก้าวต่อไป: จากแยกอโศกสู่มหานครอัจฉริยะ

ความสำเร็จของโครงการนำร่องที่แยกอโศกจะเป็นต้นแบบสำคัญสำหรับการพัฒนาระบบจราจรอัจฉริยะในระยะยาว กรุงเทพมหานครมีแผนที่จะขยายการติดตั้งระบบ AI ทั้งสองรูปแบบไปยังทางแยกสำคัญอื่นๆ ที่มีปัญหาการจราจรหนาแน่นทั่วทั้งเมือง ในอนาคต ระบบอาจถูกพัฒนาให้มีความสามารถมากขึ้น เช่น การเชื่อมต่อข้อมูลกับระบบขนส่งสาธารณะ เพื่อวางแผนการเดินทางแบบไร้รอยต่อ (Seamless Mobility) หรือการใช้ AI เพื่อคาดการณ์อุบัติเหตุและแจ้งเตือนล่วงหน้า

วิสัยทัศน์สูงสุดคือการสร้างเครือข่ายการจราจรอัจฉริยะที่ครอบคลุมทั้งกรุงเทพฯ ซึ่งทุกส่วนของระบบสามารถสื่อสารและทำงานร่วมกันได้อย่างอัตโนมัติ เพื่อให้การเดินทางของทุกคนเป็นไปอย่างรวดเร็ว ปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเป็น “มหานครอัจฉริยะ” อย่างแท้จริง

บทสรุป: ปัญญาประดิษฐ์พลิกโฉมการจราจรบนท้องถนน

โครงการ AI ‘ตำรวจจราจร’ สั่งไฟเขียว แก้รถติดอโศก แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการเข้ามาแก้ไขปัญหาที่ซับซ้อนและเป็นปัญหาเรื้อรังของเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพมหานคร การผสมผสานระหว่างการบริหารจัดการการไหลของรถยนต์อย่างชาญฉลาดผ่าน Project Green Light และการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังด้วยกล้อง AI ถือเป็นแนวทางแบบสองมิติที่จัดการปัญหาได้ทั้งที่ระบบและที่พฤติกรรมของผู้ขับขี่

ความสำเร็จในการลดปัญหารถติดสะสมและเพิ่มความปลอดภัยที่แยกอโศกจะเป็นรากฐานสำคัญในการขยายผลโครงการไปทั่วกรุงเทพฯ ซึ่งจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนผ่านการเดินทางที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่เพียงต้องการเทคโนโลยีที่ล้ำสมัย แต่ยังต้องการความร่วมมือจากผู้ใช้รถใช้ถนนทุกคนในการเคารพกฎจราจร เพื่อร่วมกันสร้างระบบนิเวศการเดินทางที่ปลอดภัยและยั่งยืนสำหรับอนาคต