ลาก่อนรถติด! AI คุมไฟจราจรทั่วกรุง

ปัญหารถติดในกรุงเทพมหานครเป็นประเด็นที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจมาอย่างยาวนาน แต่ปัจจุบันได้มีความก้าวหน้าครั้งสำคัญเกิดขึ้นจากการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เข้ามาช่วยบริหารจัดการระบบจราจร ซึ่งเป็นสัญญาณที่ดีของการเปลี่ยนแปลงสู่เมืองอัจฉริยะที่ยั่งยืน

ภาพรวมของเทคโนโลยีไฟจราจรอัจฉริยะ

• กรุงเทพมหานคร (กทม.) ร่วมมือกับ Google ในโครงการ Project Green Light เพื่อใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) แก้ไขปัญหารถติด
• ระบบ AI สามารถวิเคราะห์ข้อมูลการจราจรแบบเรียลไทม์และปรับเปลี่ยนสัญญาณไฟจราจรให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง
• ผลการทดลองในพื้นที่นำร่อง พบว่าสามารถลดระยะเวลาการเดินทางและการหยุดรอสัญญาณไฟได้สูงสุดถึง 41%
• โครงการมีแผนขยายการติดตั้งระบบไฟจราจรอัจฉริยะจากกว่า 50 แยกในปัจจุบัน ให้ครอบคลุมถึง 200 แยกในปีถัดไป
• เทคโนโลยีนี้ไม่เพียงช่วยลดปัญหารถติด แต่ยังช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการจราจรได้ประมาณ 10%

การแก้ไขปัญหารถติดในเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพมหานครถือเป็นความท้าทายที่ต้องอาศัยนวัตกรรมและเทคโนโลยีขั้นสูง ล่าสุดกับการนำโซลูชัน ลาก่อนรถติด! AI คุมไฟจราจรทั่วกรุง มาใช้งานจริง ซึ่งเป็นโครงการที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการควบคุมสัญญาณไฟจราจรอย่างชาญฉลาด โดยระบบสามารถปรับเปลี่ยนระยะเวลาของสัญญาณไฟเขียว-ไฟแดงได้โดยอัตโนมัติตามปริมาณรถยนต์บนท้องถนน ณ เวลานั้นๆ แนวทางนี้ถือเป็นการปฏิวัติรูปแบบการจัดการจราจรแบบเดิมที่มักใช้การตั้งเวลาคงที่ ซึ่งไม่สามารถตอบสนองต่อความหนาแน่นของจราจรที่เปลี่ยนแปลงตลอดวันได้

ความร่วมมือระหว่างกรุงเทพมหานคร (กทม.) และ Google ในโครงการ “Project Green Light” ได้เริ่มดำเนินการนำร่องตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ปี 2025 โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการไหลเวียนของจราจร ลดระยะเวลาการเดินทาง และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้จากการทดลองถือว่าน่าพอใจอย่างยิ่ง และกำลังเป็นต้นแบบสำคัญในการขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ ทั่วกรุงเทพฯ ต่อไป

ทำไม AI จึงเป็นคำตอบของปัญหารถติดในกรุงเทพฯ

ปัญหารถติดในกรุงเทพฯ มีความซับซ้อนและเกิดจากหลายปัจจัย ทั้งจำนวนรถยนต์ที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โครงข่ายถนนที่มีอยู่อย่างจำกัด และรูปแบบการเดินทางที่หลากหลาย การแก้ไขปัญหาด้วยวิธีการเดิมๆ เช่น การสร้างถนนเพิ่ม หรือการปรับเปลี่ยนเส้นทางเดินรถ อาจไม่เพียงพออีกต่อไปในยุคที่ข้อมูลข่าวสารและการเดินทางเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว นี่จึงเป็นเหตุผลที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ถูกมองว่าเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะเข้ามาช่วยคลี่คลายสถานการณ์นี้

ความท้าทายของระบบจราจรแบบดั้งเดิม

ระบบควบคุมสัญญาณไฟจราจรแบบดั้งเดิมส่วนใหญ่ทำงานโดยใช้การตั้งเวลาคงที่ (Fixed-Time Control) หมายความว่าในแต่ละแยกสัญญาณไฟจะปล่อยรถตามรอบเวลาที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ไม่ว่าปริมาณรถในแต่ละทิศทางจะมากหรือน้อยเพียงใด วิธีการนี้มีข้อจำกัดอย่างมาก เพราะไม่สามารถตอบสนองต่อสถานการณ์ที่ไม่คาดคิดได้ เช่น เมื่อมีอุบัติเหตุ, การก่อสร้าง, หรือช่วงเวลาเร่งด่วนพิเศษที่ปริมาณรถหนาแน่นกว่าปกติ ทำให้เกิดปัญหาคอขวดและการจราจรติดขัดสะสมเป็นวงกว้าง การส่งเจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรไปควบคุมด้วยมือในบางแยกอาจช่วยได้ในระดับหนึ่ง แต่ก็ไม่สามารถทำได้ครอบคลุมทุกพื้นที่และตลอดเวลา

จุดเปลี่ยนสู่การจัดการจราจรเชิงรุก

การมาถึงของ ไฟจราจรอัจฉริยะ ที่ควบคุมโดย AI ได้เปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการจัดการจราจรแบบ “เชิงรับ” (Reactive) ไปสู่ “เชิงรุก” (Proactive) แทนที่จะรอให้เกิดปัญหารถติดแล้วจึงแก้ไข ระบบ AI สามารถคาดการณ์แนวโน้มการจราจรล่วงหน้าและปรับการทำงานของสัญญาณไฟเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการติดขัดตั้งแต่แรก ระบบสามารถเรียนรู้และปรับตัวให้เข้ากับรูปแบบการจราจรที่เปลี่ยนไปในแต่ละวันหรือแต่ละฤดูกาล ทำให้การจัดการจราจรมีความยืดหยุ่นและมีประสิทธิภาพสูงสุดตลอดเวลา

การใช้ AI ในการบริหารจัดการจราจรไม่ได้เป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการวางรากฐานสำหรับระบบคมนาคมอัจฉริยะ (Intelligent Transportation System) ที่จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของคนเมืองในระยะยาว

เจาะลึกโครงการ Project Green Light: AI ทำงานอย่างไร

หัวใจสำคัญของโครงการ Project Green Light คือการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูงเพื่อวิเคราะห์ข้อมูลมหาศาล (Big Data) และสร้างแบบจำลองการจราจรที่มีความแม่นยำสูง เพื่อให้สามารถตัดสินใจปล่อยสัญญาณไฟได้อย่างเหมาะสมที่สุดในทุกสถานการณ์

การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลแบบเรียลไทม์

ระบบ AI ของ Google จะทำการรวบรวมข้อมูลจากหลากหลายแหล่งพร้อมกันแบบเรียลไทม์ แหล่งข้อมูลที่สำคัญที่สุดคือข้อมูลการเดินทางจาก Google Maps ซึ่งมาจากข้อมูล GPS ของโทรศัพท์มือถือของผู้ใช้ (Probe Data) ข้อมูลเหล่านี้ทำให้ AI สามารถเข้าใจภาพรวมการจราจรได้อย่างละเอียด เช่น:

• ความหนาแน่นของจราจร: ปริมาณรถยนต์ในแต่ละเส้นทาง ณ เวลานั้นๆ
• ความเร็วเฉลี่ย: ความเร็วในการเคลื่อนตัวของรถยนต์ เพื่อประเมินความคล่องตัว
• เส้นทางต้นทาง-ปลายทาง (Origin-Destination): AI สามารถวิเคราะห์รูปแบบการเดินทางของผู้คน เพื่อคาดการณ์ว่ารถจากทิศทางใดจะเดินทางไปยังทิศทางใดต่อ
• รูปแบบการจราจรในอดีต: ระบบจะเรียนรู้จากข้อมูลย้อนหลัง เพื่อทำความเข้าใจพฤติกรรมการเดินทางในช่วงเวลาต่างๆ ของวัน เช่น ชั่วโมงเร่งด่วนตอนเช้าและเย็น หรือช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์

ข้อมูลทั้งหมดนี้จะถูกนำมาประมวลผลเพื่อสร้างแบบจำลองสถานการณ์จราจร (Traffic Model) ที่มีความซับซ้อนและแม่นยำ ทำให้ AI สามารถ “มองเห็น” สภาพการจราจรทั่วทั้งเครือข่ายถนน ไม่ใช่แค่เพียงแยกใดแยกหนึ่ง

จากข้อมูลสู่การปฏิบัติ: ขั้นตอนการปรับสัญญาณไฟ

เมื่อ AI วิเคราะห์ข้อมูลและเข้าใจสถานการณ์แล้ว กระบวนการปรับสัญญาณไฟจะเกิดขึ้นตามขั้นตอนต่อไปนี้:

1. การสร้างคำแนะนำ: AI จะคำนวณและเสนอแนะแผนการปล่อยสัญญาณไฟที่ดีที่สุดสำหรับแต่ละแยก โดยคำนึงถึงการประสานงานกันระหว่างแยกต่างๆ เพื่อให้การจราจรไหลลื่นต่อเนื่องเป็น “คลื่นสีเขียว” (Green Wave)
2. การตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ: คำแนะนำจาก AI จะถูกส่งไปยังวิศวกรจราจรของกรุงเทพมหานครเพื่อทำการตรวจสอบก่อนเสมอ ขั้นตอนนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งเพื่อให้แน่ใจว่าแผนการปล่อยสัญญาณไฟนั้นมีความปลอดภัย สอดคล้องกับกฎจราจร และเหมาะสมกับลักษณะทางกายภาพของถนน
3. การนำไปใช้งานจริง: หลังจากได้รับการอนุมัติจากวิศวกรจราจรแล้ว ระบบจะส่งคำสั่งไปยังตู้ควบคุมสัญญาณไฟจราจรที่แยกนั้นๆ เพื่อปรับเปลี่ยนรอบเวลาของไฟเขียว-ไฟแดงตามแผนใหม่ กระบวนการทั้งหมดนี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและต่อเนื่องตลอดทั้งวัน

ผลลัพธ์ที่น่าทึ่ง: โครงการนำร่องเปลี่ยนแปลงการจราจรอย่างไร

ผลการดำเนินงานของโครงการนำร่องในพื้นที่ที่มีปัญหา รถติดสุขุมวิท และแยกสำคัญอื่นๆ กว่า 50 แห่ง ได้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของเทคโนโลยี AI แก้รถติด ได้อย่างชัดเจน โดยมีตัวชี้วัดที่เป็นรูปธรรมและส่งผลบวกต่อผู้ใช้รถใช้ถนนโดยตรง

ตัวชี้วัดความสำเร็จที่จับต้องได้

จากข้อมูลที่รวบรวมในช่วงทดลองใช้งานระบบ พบว่าการนำ AI มาควบคุมสัญญาณไฟจราจรสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญได้หลายมิติ:

• ลดการหยุดรถ: จำนวนครั้งที่รถยนต์ต้องหยุดนิ่งรอสัญญาณไฟลดลงสูงสุดถึง 30% ซึ่งหมายถึงการเดินทางที่ราบรื่นขึ้น ลดการสึกหรอของเครื่องยนต์ และลดความตึงเครียดของผู้ขับขี่
• ประหยัดเวลา: ในบางแยกที่มีปัญหาการจราจรติดขัดรุนแรง ระบบสามารถลดระยะเวลาการเดินทางและการหยุดนิ่งที่สัญญาณไฟได้ระหว่าง 10% ถึง 41% ซึ่งถือเป็นการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญอย่างยิ่งต่อการเดินทางในชั่วโมงเร่งด่วน
• ลดมลพิษ: การที่รถหยุดน้อยลงและเคลื่อนตัวได้ต่อเนื่อง ส่งผลให้การปล่อยก๊าซจากการเผาไหม้ที่ไม่สมบูรณ์ขณะรถหยุดนิ่ง (Idling Emissions) ลดลงประมาณ 10% ซึ่งเป็นผลดีต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน

ตัวเลขเหล่านี้ไม่เพียงพิสูจน์ประสิทธิภาพของระบบ แต่ยังเป็นความหวังใหม่ในการแก้ไขปัญหาที่เรื้อรังมานานของเมืองหลวง

เสียงสะท้อนจากพื้นที่นำร่องอย่างสุขุมวิท

ถนนสุขุมวิทเป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องที่เห็นผลลัพธ์ชัดเจนที่สุด ถนนสายนี้เป็นที่รู้จักกันดีว่ามีการจราจรหนาแน่นตลอดทั้งวัน การนำระบบ Smart Flow หรือการไหลเวียนอัจฉริยะที่ควบคุมโดย AI เข้ามาใช้ ช่วยให้การระบายรถออกจากซอยย่อยสู่ถนนหลักทำได้ดีขึ้น และการเคลื่อนตัวบนถนนหลักก็มีความต่อเนื่องมากขึ้น ผู้ที่สัญจรผ่านเส้นทางดังกล่าวเป็นประจำจะสามารถสัมผัสได้ถึงความเปลี่ยนแปลงในเรื่องของระยะเวลาที่ใช้ในการเดินทางที่สั้นลงและความคล่องตัวที่เพิ่มขึ้น

อนาคตของการจราจรในกรุงเทพฯ และก้าวต่อไป

ความสำเร็จของโครงการนำร่องเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการปฏิรูประบบจราจรของกรุงเทพมหานครครั้งใหญ่ โดยทาง กทม. มีแผนงานที่ชัดเจนในการต่อยอดและขยายผลเทคโนโลยีนี้ให้ครอบคลุมพื้นที่กว้างขวางยิ่งขึ้น

แผนการขยายผลทั่วกรุงเทพมหานคร

จากปัจจุบันที่มีการใช้งานระบบ ไฟจราจรอัจฉริยะ ในกว่า 50 แยกสำคัญ กรุงเทพมหานครได้ตั้งเป้าหมายที่จะขยายการติดตั้งและใช้งานระบบให้ครอบคลุมถึง 200 แยกภายในปีหน้า การขยายผลในวงกว้างระดับนี้จะทำให้เกิดการบริหารจัดการจราจรในลักษณะของเครือข่าย (Network-level Management) ที่สมบูรณ์แบบยิ่งขึ้น ซึ่งจะส่งผลให้ประสิทธิภาพโดยรวมของระบบจราจรทั้งเมืองดียิ่งขึ้นไปอีก ไม่ใช่แค่การแก้ปัญหาเป็นจุดๆ เหมือนที่ผ่านมา

วิสัยทัศน์และบทบาทของคณะกรรมการ AI

ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร คุณชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ได้แสดงวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนในการนำเทคโนโลยีมาใช้พัฒนาเมือง โดยระบุว่ากรุงเทพมหานครกำลังใช้ AI อย่างจริงจังเพื่อแก้ไขปัญหารถติดซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่มีมาอย่างยาวนาน นอกจากนี้ ยังมีการจัดตั้งคณะกรรมการ AI เฉพาะกิจขึ้นมา เพื่อทำหน้าที่กำกับดูแลการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มาประยุกต์ใช้ในภารกิจต่างๆ ของเมืองอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และคำนึงถึงความปลอดภัยของประชาชนเป็นสำคัญ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการผลักดันให้กรุงเทพฯ ก้าวสู่การเป็นเมืองอัจฉริยะอย่างแท้จริง

บทสรุป: กรุงเทพฯ กำลังก้าวสู่เมืองอัจฉริยะ

โครงการนำปัญญาประดิษฐ์มาควบคุมสัญญาณไฟจราจรทั่วกรุงเทพฯ ถือเป็นก้าวกระโดดที่สำคัญในการแก้ไขปัญหาการจราจรที่สั่งสมมานาน ด้วยการใช้ข้อมูลแบบเรียลไทม์และการวิเคราะห์ขั้นสูง ระบบ AI สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่จับต้องได้ ทั้งในด้านการลดระยะเวลาเดินทาง ลดการสิ้นเปลืองพลังงาน และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ความสำเร็จจากโครงการนำร่องได้จุดประกายความหวังและแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของเทคโนโลยีในการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนเมือง

ในอนาคตอันใกล้ ชาวกรุงเทพฯ จะได้เห็นการขยายผลของเทคโนโลยีนี้ไปยังแยกต่างๆ มากขึ้น ซึ่งจะทำให้การเดินทางในแต่ละวันมีความสะดวก ราบรื่น และคาดการณ์ได้ดียิ่งขึ้น นี่คือบทพิสูจน์ว่ากรุงเทพมหานครกำลังเดินหน้าอย่างจริงจังสู่การเป็นเมืองอัจฉริยะที่ใช้เทคโนโลยีและข้อมูลเป็นเครื่องมือในการสร้างอนาคตที่ดีกว่าสำหรับทุกคน