ดีปเฟกสวมรอย! แอป ‘หน้าแท้’ รู้ทันที

ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) พัฒนาไปอย่างก้าวกระโดด ภัยคุกคามรูปแบบใหม่อย่าง ดีปเฟกสวมรอย! แอป ‘หน้าแท้’ รู้ทันที จึงกลายเป็นประเด็นสำคัญด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ที่ส่งผลกระทบในวงกว้าง เทคโนโลยีดีปเฟกสามารถสร้างวิดีโอคอลปลอมที่สมจริงจนแยกไม่ออก นำไปสู่การหลอกลวงทางการเงินและการเผยแพร่ข้อมูลเท็จ เพื่อรับมือกับปัญหานี้ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) จึงได้เปิดตัวแอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ เพื่อเป็นเครื่องมือให้ประชาชนสามารถตรวจสอบวิดีโอคอลได้แบบเรียลไทม์ เพิ่มความปลอดภัยในการสื่อสารยุคดิจิทัล

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ

• เทคโนโลยีดีปเฟกใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการสังเคราะห์วิดีโอและเสียงปลอมที่มีความสมจริงสูง ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อการถูกสวมรอยเพื่อหลอกลวง
• แอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ เป็นความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ เพื่อสร้างเครื่องมือสำหรับประชาชนในการตรวจสอบและป้องกันตนเองจากวิดีโอคอลปลอม
• การทำงานของแอปฯ อาศัยการวิเคราะห์วิดีโอแบบเรียลไทม์เพื่อตรวจจับความผิดปกติที่มนุษย์อาจมองไม่เห็น ซึ่งเป็นสัญญาณของวิดีโอที่ถูกสร้างจาก AI
• นอกจากการใช้เทคโนโลยีเข้าช่วยแล้ว การสร้างความตระหนักรู้และเรียนรู้วิธีป้องกันตนเองยังคงเป็นสิ่งจำเป็นในการรับมือกับภัยไซเบอร์รูปแบบใหม่

ทำความเข้าใจเทคโนโลยีดีปเฟก: มากกว่าแค่การสลับใบหน้า

ก่อนที่จะเข้าใจถึงความจำเป็นของแอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ การทำความรู้จักกับเทคโนโลยีที่เป็นต้นตอของปัญหาอย่าง ‘ดีปเฟก’ ถือเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้สามารถประเมินความเสี่ยงและตระหนักถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างรอบด้าน เทคโนโลยีนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในวงการบันเทิง แต่ได้ขยายขอบเขตและกลายเป็นเครื่องมือที่ซับซ้อนซึ่งสามารถสร้างผลกระทบได้ทั้งในเชิงบวกและลบ

นิยามของ ‘ดีปเฟก’ (Deepfake)

ดีปเฟก (Deepfake) เป็นคำที่เกิดจากการผสมระหว่าง “Deep Learning” (การเรียนรู้เชิงลึก) และ “Fake” (ของปลอม) ซึ่งหมายถึง เทคโนโลยีการสังเคราะห์สื่อโดยใช้ปัญญาประดิษฐ์ เพื่อสร้างหรือดัดแปลงเนื้อหาวิดีโอและเสียงให้ดูสมจริง โดยมีเป้าหมายหลักคือการนำใบหน้าของบุคคลหนึ่งไปแทนที่ใบหน้าของอีกบุคคลหนึ่งในวิดีโอ หรือการสร้างเสียงพูดเลียนแบบบุคคลเป้าหมายได้อย่างแนบเนียน ผลลัพธ์ที่ได้อาจมีความสมจริงสูงมากจนยากที่จะแยกแยะออกจากวิดีโอหรือเสียงต้นฉบับด้วยสายตาหรือการรับฟังของมนุษย์ทั่วไป

เทคโนโลยีนี้ถูกนำไปใช้งานหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การสร้างสรรค์ผลงานในอุตสาหกรรมภาพยนตร์และบันเทิง ไปจนถึงการใช้งานในทางที่ผิดกฎหมายและผิดจริยธรรม เช่น การสร้างข่าวปลอมเพื่อหวังผลทางการเมือง การใส่ร้ายป้ายสีบุคคลสาธารณะ หรือที่น่ากังวลที่สุดคือการสวมรอยเพื่อหลอกลวงทางการเงิน ซึ่งเป็นภัยคุกคามโดยตรงต่อความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน

เบื้องหลังการทำงาน: ปัญญาประดิษฐ์ที่สร้างภาพลวงตา

หัวใจของเทคโนโลยีดีปเฟกคืออัลกอริทึมการเรียนรู้เชิงลึก (Deep Learning) โดยเฉพาะเทคนิคที่เรียกว่า “โครงข่ายประสาทเทียมปฏิปักษ์” หรือ Generative Adversarial Networks (GANs) ซึ่งประกอบด้วยโครงข่ายประสาทเทียมสองส่วนที่ทำงานแข่งขันกัน:

1. ส่วนผู้สร้าง (Generator): มีหน้าที่สร้างภาพหรือวิดีโอปลอมขึ้นมา โดยพยายามทำให้ผลงานมีความสมจริงมากที่สุดเท่าที่จะทำได้
2. ส่วนผู้ตรวจสอบ (Discriminator): มีหน้าที่ตรวจสอบผลงานที่มาจากส่วนผู้สร้าง และพยายามจับผิดว่าเป็นของจริงหรือของปลอม

โครงข่ายทั้งสองจะเรียนรู้และพัฒนาความสามารถของตัวเองไปพร้อมกัน ส่วนผู้สร้างจะเรียนรู้วิธีสร้างภาพที่แนบเนียนขึ้นเรื่อยๆ เพื่อหลอกส่วนผู้ตรวจสอบให้ได้ ในขณะที่ส่วนผู้ตรวจสอบก็จะเรียนรู้วิธีจับผิดที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ เช่นกัน กระบวนการแข่งขันนี้ดำเนินต่อไปจนกระทั่งส่วนผู้สร้างสามารถผลิตผลงานปลอมที่สมจริงมากพอจนส่วนผู้ตรวจสอบไม่สามารถแยกแยะได้อีกต่อไป ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายก็คือวิดีโอดีปเฟกที่มีคุณภาพสูงนั่นเอง

สำรวจแอปพลิเคชันสร้างดีปเฟกที่ได้รับความนิยม

ในปัจจุบัน การเข้าถึงเทคโนโลยีดีปเฟกไม่ใช่เรื่องยากอีกต่อไป มีแอปพลิเคชันและแพลตฟอร์มออนไลน์จำนวนมากที่เปิดให้ผู้ใช้งานทั่วไปสามารถสร้างสรรค์วิดีโอดีปเฟกได้อย่างง่ายดาย ซึ่งแม้บางแอปฯ จะถูกสร้างขึ้นเพื่อความบันเทิง แต่ก็เป็นช่องทางให้ผู้ไม่หวังดีสามารถนำไปใช้ในทางที่ผิดได้เช่นกัน

การมีอยู่ของเครื่องมือเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีดีปเฟกได้กลายเป็นสิ่งที่ทุกคนเข้าถึงได้ ซึ่งยิ่งเพิ่มความจำเป็นในการมีเครื่องมือป้องกันและตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพอย่างแอปฯ ‘หน้าแท้’ มากขึ้น

ภัยคุกคามในยุคดิจิทัล: เมื่อดีปเฟกกลายเป็นอาวุธ

จากเทคโนโลยีเพื่อความบันเทิง ดีปเฟกได้ถูกพัฒนาและนำไปใช้ในทางที่สร้างความเสียหายอย่างรวดเร็ว กลายเป็นภัยคุกคามทางไซเบอร์ที่ร้ายแรงและส่งผลกระทบต่อบุคคล องค์กร และสังคมในวงกว้าง ความสามารถในการสร้างภาพลวงตาที่สมจริงทำให้มันเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังสำหรับผู้ไม่หวังดี

การหลอกลวงทางการเงินผ่านวิดีโอคอลปลอม

หนึ่งในรูปแบบการโจมตีที่น่ากังวลที่สุดคือการใช้วิดีโอคอลปลอมเพื่อหลอกลวงทางการเงิน หรือที่เรียกว่า “แก๊งคอลเซ็นเตอร์ยุคใหม่” มิจฉาชีพสามารถใช้เทคโนโลยีดีปเฟกสร้างวิดีโอคอลที่สวมรอยเป็นบุคคลที่น่าเชื่อถือได้หลายรูปแบบ เช่น:

• สวมรอยเป็นคนในครอบครัวหรือเพื่อนสนิท: มิจฉาชีพอาจปลอมเป็นลูกหลาน โทรมาขอความช่วยเหลือทางการเงินอย่างเร่งด่วน โดยอ้างว่าประสบอุบัติเหตุหรือตกอยู่ในสถานการณ์ฉุกเฉิน
• สวมรอยเป็นเจ้าหน้าที่หน่วยงานรัฐ: อาจมีการปลอมเป็นเจ้าหน้าที่ตำรวจ เจ้าหน้าที่กรมสรรพากร หรือเจ้าหน้าที่จากหน่วยงานอื่นๆ เพื่อข่มขู่หรือหลอกลวงให้เหยื่อโอนเงิน เช่น อ้างว่าเหยื่อมีส่วนเกี่ยวข้องกับคดีร้ายแรงและต้องโอนเงินเพื่อตรวจสอบ
• สวมรอยเป็นผู้บริหารระดับสูงในองค์กร (CEO Fraud): ในระดับองค์กร มิจฉาชีพอาจปลอมเป็น CEO หรือผู้บริหาร เพื่อสั่งให้พนักงานฝ่ายการเงินโอนเงินไปยังบัญชีที่เตรียมไว้ โดยอาศัยความน่าเชื่อถือของตำแหน่ง

การสื่อสารผ่านวิดีโอคอลซึ่งเดิมทีถูกมองว่ามีความน่าเชื่อถือสูงกว่าการโทรด้วยเสียง กลับกลายเป็นช่องโหว่ที่อันตรายเมื่อมีเทคโนโลยีดีปเฟกเข้ามาเกี่ยวข้อง

การบ่อนทำลายความจริง: ข่าวปลอมและการเมือง

นอกเหนือจากการหลอกลวงทางการเงินแล้ว ดีปเฟกยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างและเผยแพร่ข้อมูลเท็จ (Disinformation) ซึ่งสามารถส่งผลกระทบต่อสังคมและความมั่นคงได้อย่างรุนแรง วิดีโอดีปเฟกสามารถถูกใช้เพื่อ:

• สร้างความเสื่อมเสียชื่อเสียง: สามารถสร้างวิดีโอปลอมของนักการเมือง บุคคลสาธารณะ หรือคู่แข่งทางธุรกิจ กำลังพูดหรือทำในสิ่งที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง เพื่อทำลายความน่าเชื่อถือ
• ปลุกปั่นความขัดแย้ง: วิดีโอที่บิดเบือนคำพูดของผู้นำประเทศหรือกลุ่มบุคคลสำคัญ อาจถูกสร้างขึ้นเพื่อสร้างความแตกแยกทางสังคม เชื้อชาติ หรือศาสนา
• แทรกแซงกระบวนการประชาธิปไตย: ในช่วงการเลือกตั้ง อาจมีการปล่อยวิดีโอดีปเฟกเพื่อโจมตีผู้สมัครรับเลือกตั้ง หรือสร้างความเข้าใจผิดเกี่ยวกับนโยบายต่างๆ ซึ่งส่งผลต่อการตัดสินใจของประชาชน

“ในยุคที่ทุกคนสามารถเป็นผู้ผลิตสื่อได้ การแยกแยะระหว่างความจริงกับสิ่งปรุงแต่งจึงกลายเป็นทักษะที่จำเป็นอย่างยิ่ง และเทคโนโลยีดีปเฟกคือความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ที่สุดต่อทักษะดังกล่าว”

ทำไมการตรวจจับดีปเฟกด้วยตาเปล่าจึงเป็นเรื่องยาก

วิดีโอดีปเฟกคุณภาพสูงในปัจจุบันมีความสมจริงมากจนแทบไม่เหลือร่องรอยให้จับผิดได้ด้วยตาเปล่า อย่างไรก็ตาม ยังมีสัญญาณเตือนบางอย่างที่อาจบ่งชี้ถึงการปลอมแปลง แม้ว่าจะสังเกตได้ยากก็ตาม:

• การกะพริบตาที่ไม่เป็นธรรมชาติ: อัลกอริทึมรุ่นแรกๆ มักสร้างภาพบุคคลที่ไม่ค่อยกะพริบตา หรือกะพริบตาในจังหวะที่ผิดปกติ
• การเคลื่อนไหวของริมฝีปากที่ไม่สอดคล้องกับเสียง: แม้จะพยายามซิงค์เสียงกับภาพ แต่ก็อาจยังมีความไม่สมบูรณ์แบบอยู่บ้าง
• แสงและเงาที่ผิดเพี้ยน: แสงที่ตกกระทบบนใบหน้าที่ปลอมขึ้นมาอาจไม่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมในวิดีโอต้นฉบับ
• รายละเอียดบริเวณขอบใบหน้าและเส้นผม: บริเวณรอยต่อระหว่างใบหน้าที่ถูกสวมทับกับส่วนอื่นๆ ของร่างกาย เช่น ลำคอ หรือเส้นผม อาจมีลักษณะเบลอหรือผิดเพี้ยนไป

ปัญหาคือข้อสังเกตเหล่านี้มีความละเอียดอ่อนเกินกว่าที่คนทั่วไปจะจับได้ในระหว่างการสนทนาแบบเรียลไทม์ และเทคโนโลยีดีปเฟกก็กำลังพัฒนาเพื่อลดข้อบกพร่องเหล่านี้ลงเรื่อยๆ นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ต้องพึ่งพาเทคโนโลยี AI ในการต่อสู้กับ AI ด้วยกันเอง

‘หน้าแท้’: เกราะป้องกันดิจิทัลสำหรับคนไทย

เพื่อตอบสนองต่อภัยคุกคามจากวิดีโอคอลปลอมที่ทวีความรุนแรงขึ้น หน่วยงานภาครัฐได้เล็งเห็นถึงความจำเป็นในการสร้างเครื่องมือที่เข้าถึงง่ายและมีประสิทธิภาพสำหรับประชาชน แอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ จึงถือกำเนิดขึ้นในฐานะเกราะป้องกันด่านสำคัญในการสื่อสารออนไลน์

ที่มาและความร่วมมือระหว่างกระทรวงดีอีเอสและ กสทช.

แอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ เป็นผลผลิตจากความร่วมมือเชิงรุกระหว่างกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) และสำนักงาน กสทช. ซึ่งเป็นสองหน่วยงานหลักที่กำกับดูแลและส่งเสริมระบบนิเวศดิจิทัลของประเทศไทย โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ:

• สร้างเครื่องมือป้องกันภัยไซเบอร์: จัดหาเครื่องมือที่ใช้งานได้จริงให้แก่ประชาชน เพื่อป้องกันความเสียหายทางการเงินและสังคมจากการหลอกลวงด้วยเทคโนโลยีดีปเฟก
• ส่งเสริมความตระหนักรู้: การเปิดตัวแอปพลิเคชันเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์ให้สังคมตระหนักถึงอันตรายของดีปเฟก และกระตุ้นให้เกิดความระมัดระวังในการสื่อสารออนไลน์มากขึ้น
• ยกระดับความปลอดภัยดิจิทัล: แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของภาครัฐในการปกป้องพลเมืองจากภัยคุกคามรูปแบบใหม่ และสร้างสภาพแวดล้อมดิจิทัลที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือ

กลไกการตรวจสอบวิดีโอคอลแบบเรียลไทม์

แอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ ทำงานโดยใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการวิเคราะห์องค์ประกอบต่างๆ ของวิดีโอที่กำลังสนทนาอยู่แบบเรียลไทม์ ซึ่งเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนเกินกว่าความสามารถของมนุษย์ โดย AI จะตรวจสอบหาสัญญาณของความผิดปกติที่มักเกิดขึ้นในวิดีโอดีปเฟก เช่น:

• การวิเคราะห์พิกเซลและความต่อเนื่องของภาพ (Pixel and Frame Analysis): ตรวจสอบความผิดปกติของพิกเซลในระดับจุลภาค และวิเคราะห์ความต่อเนื่องของภาพในแต่ละเฟรมเพื่อหาร่องรอยการตัดต่อหรือการสังเคราะห์ภาพ
• การตรวจสอบชีวมิติ (Biometric Analysis): วิเคราะห์การเคลื่อนไหวที่เป็นธรรมชาติของมนุษย์ เช่น การกะพริบตา การขยับของกล้ามเนื้อบนใบหน้า หรือการสั่นไหวของศีรษะเล็กน้อย ซึ่งเป็นสิ่งที่ AI สร้างได้ยาก
• การวิเคราะห์สภาพแสงและเงา (Lighting and Shadow Coherence): ตรวจสอบว่าทิศทางของแสงและเงาบนใบหน้าสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมในพื้นหลังของวิดีโอหรือไม่

เมื่อแอปพลิเคชันตรวจพบความผิดปกติเหล่านี้ ระบบจะแจ้งเตือนผู้ใช้งานทันทีว่าวิดีโอคอลที่กำลังสนทนาอยู่อาจเป็นวิดีโอปลอมที่สร้างขึ้นโดย AI

คุณสมบัติหลักและประโยชน์ต่อผู้ใช้งาน

แอปฯ ‘หน้าแท้’ ถูกออกแบบมาให้ใช้งานง่ายและเกิดประโยชน์สูงสุดต่อผู้ใช้งานทั่วไป โดยมีคุณสมบัติที่คาดหวังดังนี้:

• การตรวจสอบแบบเรียลไทม์: สามารถวิเคราะห์และแจ้งเตือนได้ทันทีระหว่างการสนทนา ทำให้ผู้ใช้สามารถยุติการสนทนาที่น่าสงสัยได้ก่อนที่จะเกิดความเสียหาย
• อินเทอร์เฟซที่เข้าใจง่าย: แสดงผลการตรวจสอบที่ชัดเจน เช่น สัญลักษณ์สีเขียวสำหรับวิดีโอที่น่าเชื่อถือ และสีแดงสำหรับวิดีโอที่ต้องสงสัยว่าเป็นดีปเฟก
• การสร้างความอุ่นใจ: เป็นเครื่องมือช่วยตัดสินใจ ทำให้ผู้ใช้มีความมั่นใจมากขึ้นในการสื่อสารผ่านวิดีโอคอล โดยเฉพาะเมื่อเป็นการสนทนาที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมทางการเงินหรือข้อมูลส่วนบุคคลที่สำคัญ
• ลดความเสี่ยงในการตกเป็นเหยื่อ: เป็นปราการด่านแรกที่ช่วยกรองและป้องกันการโจมตีจากมิจฉาชีพที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แนวทางปฏิบัติเพื่อรับมือกับภัยดีปเฟก

แม้ว่าแอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ จะเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์อย่างยิ่ง แต่การป้องกันตนเองจากภัยดีปเฟกให้ได้ผลสูงสุดจำเป็นต้องอาศัยทั้งเทคโนโลยีและความรอบคอบของผู้ใช้งานควบคู่กันไป การสร้างเกราะป้องกันที่แข็งแกร่งต้องเริ่มจากพฤติกรรมและแนวคิดด้านความปลอดภัยของตนเอง

วิธีใช้งานแอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ เบื้องต้น

แม้ขั้นตอนการใช้งานจริงจะขึ้นอยู่กับการออกแบบสุดท้ายของแอปพลิเคชัน แต่โดยหลักการแล้ว การใช้งานแอปฯ ตรวจสอบดีปเฟกมักจะมีขั้นตอนที่ไม่ซับซ้อน ดังนี้:

1. การติดตั้งและตั้งค่า: ดาวน์โหลดแอปพลิเคชันจาก App Store หรือ Play Store และทำการติดตั้งลงบนสมาร์ทโฟน จากนั้นให้สิทธิ์การเข้าถึงที่จำเป็น เช่น กล้องและไมโครโฟน เพื่อให้แอปฯ สามารถวิเคราะห์วิดีโอคอลได้
2. การเปิดใช้งานระหว่างวิดีโอคอล: เมื่อมีวิดีโอคอลเข้ามา หรือเมื่อต้องการตรวจสอบการสนทนา ผู้ใช้สามารถเปิดแอปพลิเคชัน ‘หน้าแท้’ ให้ทำงานเบื้องหลัง หรือใช้งานผ่านฟังก์ชันที่เชื่อมต่อกับแอปฯ วิดีโอคอลโดยตรง
3. การตรวจสอบและรับผล: แอปพลิเคชันจะเริ่มกระบวนการวิเคราะห์วิดีโอทันที และแสดงผลการตรวจสอบบนหน้าจอแบบเรียลไทม์ ผู้ใช้ควรสังเกตการแจ้งเตือนจากแอปฯ อยู่เสมอ
4. การดำเนินการเมื่อพบความผิดปกติ: หากแอปฯ แจ้งเตือนว่าเป็นดีปเฟก ควรยุติการสนทนาทันที ไม่ให้ข้อมูลส่วนตัว และไม่ทำธุรกรรมใดๆ ตามคำขอของปลายสาย

ข้อควรระ