ไข้เลือดออกระบาดหนัก! สธ. เตือน 10 จังหวัดเสี่ยงสูงสุด

สถานการณ์ไข้เลือดออกระบาดหนัก! สธ. เตือน 10 จังหวัดเสี่ยงสูงสุด กลายเป็นประเด็นด้านสาธารณสุขที่สำคัญอย่างยิ่งในปี 2568 นี้ ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขและกรมควบคุมโรคได้ชี้ให้เห็นถึงจำนวนผู้ป่วยที่พุ่งสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สร้างความกังวลต่อประชาชนในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงหลังสิ้นสุดฤดูฝนซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ยุงลาย ซึ่งเป็นพาหะนำโรค สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว การระบาดในครั้งนี้ถือว่ารุนแรงที่สุดในรอบ 3 ปีที่ผ่านมา ทำให้ทุกภาคส่วนจำเป็นต้องร่วมมือกันเพื่อเฝ้าระวังและควบคุมสถานการณ์อย่างใกล้ชิด

สรุปสถานการณ์สำคัญ

• สถานการณ์การระบาดของโรคไข้เลือดออกในปี 2568 มีความรุนแรง โดยมีจำนวนผู้ป่วยสะสมมากกว่า 10,000 ราย ซึ่งเป็นตัวเลขที่สูงที่สุดในรอบ 3 ปี
• กระทรวงสาธารณสุขได้ประกาศรายชื่อ 10 จังหวัดที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดสูงสุด เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่เพิ่มความระมัดระวังเป็นพิเศษ
• โรคไข้เลือดออกมีสาเหตุมาจากเชื้อไวรัสเดงกี โดยมียุงลายเป็นพาหะหลักในการแพร่เชื้อ
• การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายเป็นมาตรการสำคัญที่สุดในการป้องกันและควบคุมการระบาดของโรค
• หากมีอาการต้องสงสัย เช่น มีไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัว ควรไปพบแพทย์ทันที และหลีกเลี่ยงการซื้อยาลดไข้กลุ่ม NSAIDs มารับประทานเอง

ทำความเข้าใจสถานการณ์โรคไข้เลือดออกปี 2568

โรคไข้เลือดออกเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทยมาอย่างยาวนาน โดยมีการบันทึกการระบาดครั้งแรกตั้งแต่ปี พ.ศ. 2492 และเคยมีการระบาดครั้งใหญ่ที่สุดในปี พ.ศ. 2530 ซึ่งครั้งนั้นมีผู้ป่วยสูงถึงกว่า 170,000 ราย และมีผู้เสียชีวิตมากกว่า 1,000 ราย สำหรับสถานการณ์ในปี 2568 นี้ กรมควบคุมโรคได้ออกมาเตือนถึงความรุนแรงของการระบาดที่กลับมาอีกครั้ง หลังจากที่สถานการณ์ค่อนข้างคงที่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้การระบาดในปีนี้ทวีความรุนแรงขึ้นคาดว่ามาจากสภาพอากาศที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของยุงลาย ประกอบกับช่วงเวลาหลังฤดูฝนที่มักจะมีแหล่งน้ำขังขนาดเล็กเกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ชั้นดีของยุงลายพาหะนำโรค กระทรวงสาธารณสุขจึงได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเฝ้าระวังและการเตรียมความพร้อมของสถานพยาบาลทั่วประเทศ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยง เพื่อให้สามารถรับมือกับจำนวนผู้ป่วยที่อาจเพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะในช่วงเดือนมิถุนายนซึ่งเป็นช่วงที่คาดการณ์ว่าการระบาดจะถึงจุดสูงสุด

10 จังหวัดพื้นที่เสี่ยงสูงสุด

จากข้อมูลการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยา กระทรวงสาธารณสุขได้ประกาศรายชื่อ 10 จังหวัดที่มีอัตราการป่วยต่อประชากรสูงสุดและมีความเสี่ยงต่อการระบาดของโรคไข้เลือดออกมากที่สุด ประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เหล่านี้จำเป็นต้องเพิ่มความเข้มงวดในการเฝ้าระวังและป้องกันโรคเป็นพิเศษ จังหวัดดังกล่าวครอบคลุมทั้งในเขตเมืองและพื้นที่ต่างจังหวัด สะท้อนให้เห็นว่าการระบาดสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่หากมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม

เจาะลึกโรคไข้เลือดออก: สาเหตุและพาหะนำโรค

การทำความเข้าใจถึงสาเหตุและกลไกการเกิดโรคไข้เลือดออกเป็นพื้นฐานสำคัญในการป้องกันและควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ โรคนี้ไม่ได้ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง แต่ต้องอาศัยพาหะนำโรคเป็นตัวกลางในการแพร่เชื้อ

เชื้อไวรัสเดงกี: ต้นตอของโรค

โรคไข้เลือดออกเกิดจากการติดเชื้อไวรัสเดงกี (Dengue virus) ซึ่งเป็นไวรัสที่อยู่ในสกุล Flavivirus เชื้อไวรัสเดงกีมีทั้งหมด 4 สายพันธุ์ คือ DENV-1, DENV-2, DENV-3 และ DENV-4 การติดเชื้อสายพันธุ์ใดสายพันธุ์หนึ่งจะทำให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต่อสายพันธุ์นั้นไปตลอดชีวิต แต่จะไม่มีภูมิคุ้มกันข้ามไปยังสายพันธุ์อื่น ๆ ในทางกลับกัน การติดเชื้อครั้งที่สองด้วยสายพันธุ์ที่แตกต่างออกไป อาจเพิ่มความเสี่ยงให้อาการของโรครุนแรงมากขึ้นได้ นี่คือเหตุผลที่บางคนสามารถป่วยเป็นไข้เลือดออกได้มากกว่าหนึ่งครั้งในชีวิต

ยุงลาย: พาหะตัวร้ายที่มองข้ามไม่ได้

ยุงลาย, โดยเฉพาะอย่างยิ่งยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) เป็นพาหะหลักในการนำเชื้อไวรัสเดงกีมาสู่คน ยุงตัวเมียจะกัดและดูดเลือดผู้ป่วยที่อยู่ในระยะไข้สูงซึ่งเป็นช่วงที่มีไวรัสอยู่ในกระแสเลือด จากนั้นเชื้อไวรัสจะเข้าไปฟักตัวและเพิ่มจำนวนในตัวยุงประมาณ 8-12 วัน เมื่อยุงตัวนี้ไปกัดคนอื่นต่อไป ก็จะปล่อยเชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายของคนนั้น ทำให้เกิดการติดเชื้อและป่วยเป็นไข้เลือดออกได้ ยุงลายมักออกหากินในเวลากลางวัน และชอบวางไข่ในภาชนะที่มีน้ำนิ่งและใส ทำให้การควบคุมและกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันโรค

อาการของโรคไข้เลือดออกและสัญญาณอันตราย

การสังเกตอาการของโรคไข้เลือดออกอย่างถูกต้องและรวดเร็วเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง เพราะจะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่เหมาะสมทันท่วงที และลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

อาการในระยะเริ่มแรก

หลังจากได้รับเชื้อประมาณ 3-14 วัน ผู้ป่วยจะเริ่มแสดงอาการ ซึ่งในระยะแรกมักจะคล้ายกับไข้หวัดใหญ่ แต่มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างออกไป ดังนี้:

• ไข้สูงลอย: มีไข้สูงเฉียบพลัน อุณหภูมิอาจสูงถึง 39-40 องศาเซลเซียส ไข้มักจะสูงตลอดทั้งวัน
• ปวดศีรษะ: โดยเฉพาะบริเวณหน้าผากและกระบอกตา
• ปวดเมื่อยตามตัว: ปวดกล้ามเนื้อ ปวดกระดูก และปวดข้ออย่างรุนแรง
• เบื่ออาหาร: คลื่นไส้ และอาจมีอาเจียนร่วมด้วย
• หน้าแดง: อาจมีใบหน้าและลำตัวแดงกว่าปกติ
• จุดเลือดออก: อาจพบจุดเลือดออกเล็ก ๆ ตามผิวหนัง หรือมีเลือดกำเดาไหลและเลือดออกตามไรฟัน

ระยะวิกฤต: สัญญาณเตือนที่ต้องรีบพบแพทย์

โดยทั่วไปไข้จะลดลงในวันที่ 3-7 ของการป่วย ซึ่งช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดที่สุด เพราะผู้ป่วยบางรายอาจเข้าสู่ “ระยะช็อก” หรือระยะวิกฤตได้ หากพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที:

• กระสับกระส่าย ซึมลง หรืออ่อนเพลียมากผิดปกติ
• ปวดท้องอย่างรุนแรง หรือกดเจ็บชายโครงด้านขวา
• อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ
• มีภาวะเลือดออกผิดปกติรุนแรงขึ้น เช่น เลือดกำเดาไหลไม่หยุด
• มือเท้าเย็น ตัวเย็น ร่วมกับมีความดันโลหิตต่ำ
• ปัสสาวะออกน้อยลง

ข้อควรระวังในการใช้ยา

กรมควบคุมโรคเน้นย้ำให้งดใช้ยาในกลุ่ม NSAIDs เพื่อลดโอกาสการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

เมื่อมีไข้สูง ห้ามซื้อยาลดไข้ในกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs) เช่น แอสไพริน และไอบูโพรเฟน มารับประทานเองโดยเด็ดขาด เนื่องจากยาเหล่านี้มีฤทธิ์ต้านการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด อาจทำให้เกิดภาวะเลือดออกในอวัยวะภายในได้ง่ายขึ้นและรุนแรงกว่าเดิม หากจำเป็นต้องใช้ยาลดไข้ ควรใช้ยาพาราเซตามอลเท่านั้น และต้องใช้ในปริมาณที่เหมาะสมตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

สถิติและภาพรวมการระบาดที่น่ากังวล

ข้อมูลจากกรมควบคุมโรคได้เปิดเผยตัวเลขที่น่ากังวลเกี่ยวกับสถานการณ์โรคไข้เลือดออก 2568 โดยพบว่ามีจำนวนผู้ป่วยสะสมทั่วประเทศแล้วกว่า 10,000 ราย ซึ่งเป็นจำนวนที่สูงที่สุดเมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันในรอบ 3 ปีที่ผ่านมา เฉพาะในช่วง 2 เดือนแรกของปี มีรายงานผู้ป่วยแล้วถึง 5,410 ราย ซึ่งบ่งชี้ถึงแนวโน้มการระบาดที่รุนแรงและกระจายตัวในวงกว้าง

สถานการณ์ในระดับโลกเองก็มีความน่าเป็นห่วงเช่นกัน โดยภูมิภาคเอเชียถือเป็นพื้นที่ที่มีผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกมากที่สุด คิดเป็นสัดส่วนมากกว่า 70% ของผู้ป่วยทั่วโลก ประเทศไทยซึ่งตั้งอยู่ในเขตร้อนชื้นจึงมีความเสี่ยงสูงต่อการระบาดเป็นวงจรในทุก ๆ ปี การระบาดใหญ่ในปี พ.ศ. 2530 ยังคงเป็นเครื่องเตือนใจถึงความรุนแรงของโรคที่สามารถสร้างความสูญเสียได้อย่างมหาศาล ดังนั้นการเฝ้าระวังและติดตามข้อมูลทางสถิติอย่างต่อเนื่องจึงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้สามารถวางแผนและออกมาตรการป้องกันได้อย่างทันท่วงที

มาตรการป้องกันและควบคุมการระบาดเชิงรุก

การป้องกันโรคไข้เลือดออกที่ดีที่สุดคือการควบคุมพาหะนำโรค ซึ่งก็คือการกำจัดยุงลายและแหล่งเพาะพันธุ์ ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกครัวเรือนและชุมชน

การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย

มาตรการสำคัญที่กระทรวงสาธารณสุขรณรงค์มาโดยตลอดคือการสำรวจและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายในบริเวณบ้านและชุมชนอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง โดยยึดหลัก “3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค” (ไข้เลือดออก, ชิคุนกุนยา, ซิกา) ซึ่งประกอบด้วย:

1. เก็บบ้าน: จัดบ้านให้เป็นระเบียบเรียบร้อย โปร่งโล่ง ไม่ให้มีมุมอับทึบเป็นที่เกาะพักของยุง
2. เก็บขยะ: กำจัดเศษภาชนะต่าง ๆ รอบบ้าน เช่น กล่องโฟม ยางรถยนต์เก่า กะลา กระป๋อง เพื่อไม่ให้มีน้ำขังจนกลายเป็นแหล่งวางไข่ของยุง
3. เก็บน้ำ: ปิดฝาภาชนะเก็บน้ำให้มิดชิด เช่น โอ่ง ตุ่ม ถังน้ำ หากปิดไม่ได้ให้ปล่อยปลาหางนกยูงเพื่อช่วยกินลูกน้ำ หรือเปลี่ยนน้ำในภาชนะเล็ก ๆ เช่น แจกัน จานรองกระถางต้นไม้ ทุก 7 วัน

การป้องกันตนเองจากการถูกยุงกัด

นอกจากการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์แล้ว การป้องกันไม่ให้ตนเองถูกยุงกัดก็เป็นอีกหนึ่งวิธีที่สำคัญ โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยหรือเดินทางเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงระบาด สามารถปฏิบัติได้ดังนี้:

• สวมใส่เสื้อผ้าแขนยาวและกางเกงขายาว เพื่อปกปิดร่างกายให้มิดชิด
• ใช้สารทาป้องกันยุงที่มีส่วนผสมของ DEET หรือ Icaridin ตามคำแนะนำบนฉลากผลิตภัณฑ์
• นอนในมุ้ง หรือพักอาศัยในบ้านที่มีมุ้งลวดป้องกันยุงเข้า
• หลีกเลี่ยงการอยู่ในบริเวณที่เป็นแหล่งชุกชุมของยุงในช่วงเวลากลางวัน ซึ่งเป็นเวลาที่ยุงลายออกหากิน

โรคอื่นที่มากับแมลง: ความเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวัง

แม้ว่าสถานการณ์ไข้เลือดออกจะเป็นประเด็นหลักที่ต้องให้ความสำคัญ แต่กระทรวงสาธารณสุขยังได้เตือนให้เฝ้าระวังโรคอื่น ๆ ที่มีแมลงเป็นพาหะเช่นกัน เช่น โรคชิคุนกุนยา ซึ่งมียุงลายเป็นพาหะเช่นเดียวกับไข้เลือดออก และมีอาการคล้ายคลึงกัน แต่จะมีลักษณะเด่นคืออาการปวดข้อที่รุนแรงกว่า นอกจากนี้ยังมีโรคไข้มาลาเรีย ที่มียุงก้นปล่องเป็นพาหะ ซึ่งมักพบในพื้นที่ป่าเขาชายแดนบางจังหวัด อย่างไรก็ตาม พื้นที่เสี่ยงของการระบาดของไข้เลือดออกที่กรมควบคุมโรคประกาศนั้นมีความแตกต่างจากพื้นที่เสี่ยงของโรคอื่น ๆ ประชาชนจึงควรติดตามข่าวสารและข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณสุขอย่างใกล้ชิด เพื่อให้สามารถป้องกันตนเองจากโรคต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม

สรุปและแนวทางปฏิบัติเพื่อความปลอดภัย

สถานการณ์การระบาดของโรคไข้เลือดออกในปี 2568 นับเป็นภาวะที่ต้องเฝ้าระวังอย่างสูงสุด ด้วยจำนวนผู้ป่วยที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและกระจายตัวในหลายจังหวัดทั่วประเทศ โดยเฉพาะใน 10 จังหวัดเสี่ยงที่ถูกประกาศเตือนเป็นพิเศษ การรับมือกับการระบาดครั้งนี้จำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรค และความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในสังคม

หัวใจสำคัญของการป้องกันคือการ “ตัดวงจร” ของยุงลายพาหะ ด้วยการสำรวจและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายในบ้านและชุมชนอย่างสม่ำเสมอ ควบคู่ไปกับการป้องกันตนเองไม่ให้ถูกยุงกัด หากมีอาการป่วยที่เข้าข่ายต้องสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้อง ไม่ควรซื้อยารับประทานเอง โดยเฉพาะยาในกลุ่ม NSAIDs การตระหนักรู้และลงมือปฏิบัติอย่างจริงจังของประชาชนทุกคน คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้สังคมไทยก้าวผ่านวิกฤตการระบาดของโรคไข้เลือดออกในครั้งนี้ไปได้อย่างปลอดภัย