เงินบาทดิจิทัล (CBDC) มาแน่! เงินสดจะไร้ค่าจริงหรือ?

การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีการเงินกำลังดำเนินไปอย่างรวดเร็วทั่วโลก และประเทศไทยก็เป็นหนึ่งในประเทศที่กำลังก้าวเข้าสู่ยุคใหม่ของสกุลเงิน การมาถึงของ เงินบาทดิจิทัล (CBDC) มาแน่! เงินสดจะไร้ค่าจริงหรือ? คำถามนี้สะท้อนถึงความสนใจและความกังวลต่ออนาคตของระบบการเงินที่หลายคนคุ้นเคย บทความนี้จะเจาะลึกถึงแนวคิดของเงินบาทดิจิทัล ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น และตอบคำถามสำคัญว่าเงินสดที่เราใช้กันอยู่ทุกวันจะหมดความสำคัญไปหรือไม่

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ

• เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คือสกุลเงินในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีสถานะเป็นเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย เทียบเท่ากับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์
• CBDC มีความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับคริปโทเคอร์เรนซี โดยมีมูลค่าคงที่ ไม่ผันผวน และได้รับการรับรองจากธนาคารกลาง ทำให้มีความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยสูงกว่า
• การพัฒนาเงินบาทดิจิทัลมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของระบบการชำระเงิน และเป็นทางเลือกสำหรับประชาชนในยุคที่มุ่งสู่สังคมไร้เงินสด ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อทดแทนเงินสดในทันที
• แม้ว่าบทบาทของเงินสดอาจลดลงในระยะยาว แต่เงินสดยังคงมีความสำคัญ โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มคนที่ยังเข้าไม่ถึงเทคโนโลยีและเป็นหลักประกันของระบบการเงินในภาวะวิกฤต
• การนำ CBDC มาใช้จำเป็นต้องพิจารณาถึงความท้าทายในด้านความปลอดภัยของข้อมูล ความเป็นส่วนตัว และการสร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการทางการเงิน

บทนำสู่ยุคใหม่ของเงินบาท

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา โลกได้เห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของเทคโนโลยีทางการเงิน หรือ FinTech ซึ่งได้เปลี่ยนแปลงวิธีการทำธุรกรรม การออม และการลงทุนของผู้คนไปอย่างสิ้นเชิง จากการใช้จ่ายผ่านบัตรเครดิต สู่การชำระเงินผ่านแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟน พฤติกรรมของผู้บริโภคได้โน้มเอียงไปสู่ความเป็นดิจิทัลมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ปรากฏการณ์นี้กระตุ้นให้ธนาคารกลางทั่วโลกต้องทบทวนบทบาทของเงินที่ออกโดยภาครัฐในยุคดิจิทัล เพื่อให้แน่ใจว่าสกุลเงินของประเทศยังคงเป็นแกนหลักที่มั่นคงและมีประสิทธิภาพสำหรับระบบเศรษฐกิจ

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ในฐานะผู้ดูแลเสถียรภาพระบบการเงินของประเทศ ได้ศึกษาและพัฒนาโครงการเงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) อย่างต่อเนื่อง การพัฒนานี้ไม่ได้เป็นเพียงการตามกระแสเทคโนโลยี แต่เป็นความพยายามเชิงรุกในการเตรียมความพร้อมโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศสำหรับอนาคต เพื่อรองรับนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ และเพิ่มทางเลือกในการชำระเงินที่ปลอดภัยและสะดวกสบายให้แก่ประชาชนและภาคธุรกิจทุกคน การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลจึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่อาจกำหนดทิศทางของภูมิทัศน์การเงินไทยในอีกหลายปีข้างหน้า และเป็นเรื่องที่ทุกคนควรทำความเข้าใจถึงหลักการ ความสำคัญ และผลกระทบที่จะตามมา

เจาะลึก: เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร

หลายคนอาจคุ้นเคยกับคำว่า “เงินดิจิทัล” จากสกุลเงินคริปโทเคอร์เรนซี แต่เงินบาทดิจิทัล หรือ CBDC มีความหมายและคุณสมบัติที่แตกต่างออกไปโดยสิ้นเชิง การทำความเข้าใจในนิยามและหลักการพื้นฐานจึงเป็นสิ่งจำเป็นอันดับแรก

นิยามและสถานะทางกฎหมาย

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คือ สกุลเงินบาทที่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทยโดยตรง ซึ่งหมายความว่า CBDC มีสถานะเป็น “เงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย” (Legal Tender) เช่นเดียวกับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่หมุนเวียนอยู่ในปัจจุบัน ทุก 1 บาทดิจิทัล จะมีมูลค่าเท่ากับ 1 บาทในรูปแบบเงินสดเสมอ ไม่มีการเปลี่ยนแปลงหรือผันผวนตามกลไกตลาด

ข้อแตกต่างที่สำคัญคือ CBDC เป็นหนี้สินโดยตรงของธนาคารกลาง ในขณะที่เงินฝากในบัญชีธนาคารพาณิชย์ที่เราใช้กันผ่าน Mobile Banking นั้น ถือเป็นหนี้สินของธนาคารพาณิชย์นั้นๆ แม้จะมีความเสี่ยงต่ำมาก แต่ในทางทฤษฎีแล้ว CBDC มีความปลอดภัยสูงสุดเนื่องจากได้รับการค้ำประกันจากหน่วยงานที่มั่นคงที่สุดของประเทศนั่นคือธนาคารกลาง

กลไกการทำงานเบื้องหลัง

ในทางปฏิบัติ ประชาชนจะสามารถถือครองและใช้จ่ายเงินบาทดิจิทัลผ่านแอปพลิเคชันหรือกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) ที่พัฒนาขึ้นโดยเฉพาะ การโอนเงินหรือชำระค่าสินค้าและบริการจะเกิดขึ้นแบบ Peer-to-Peer (จากผู้จ่ายไปยังผู้รับโดยตรง) ทำให้เกิดความรวดเร็วและลดต้นทุนในระบบ

สำหรับเทคโนโลยีเบื้องหลังนั้น ธนาคารกลางแต่ละแห่งสามารถเลือกออกแบบได้หลากหลายรูปแบบ อาจจะใช้เทคโนโลยีบัญชีแยกประเภทแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีพื้นฐานของบล็อกเชน หรืออาจจะพัฒนาระบบฐานข้อมูลแบบรวมศูนย์ขึ้นมาใหม่ก็ได้ โดยหัวใจสำคัญของการออกแบบจะมุ่งเน้นไปที่ความปลอดภัย เสถียรภาพ และความสามารถในการรองรับธุรกรรมจำนวนมหาศาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ มากกว่าจะยึดติดกับเทคโนโลยีใดเทคโนโลยีหนึ่ง

เปรียบเทียบความแตกต่าง: CBDC กับเงินรูปแบบอื่น

เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบเงินบาทดิจิทัลกับเงินในรูปแบบอื่นๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน จะช่วยให้เข้าใจถึงคุณลักษณะเฉพาะตัวและบทบาทของ CBDC ในระบบนิเวศทางการเงินได้ดีขึ้น

CBDC ปะทะ คริปโทเคอร์เรนซี

ความแตกต่างที่สำคัญที่สุดระหว่าง CBDC และคริปโทเคอร์เรนซี คือ ผู้ออกและเสถียรภาพของมูลค่า CBDC ออกโดยธนาคารกลางและมีมูลค่าคงที่ตรึงอยู่กับสกุลเงินของประเทศนั้นๆ จึงเหมาะกับการเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนที่น่าเชื่อถือ ในทางตรงกันข้าม คริปโทเคอร์เรนซีส่วนใหญ่ เช่น Bitcoin หรือ Ethereum เป็นสินทรัพย์ดิจิทัลที่สร้างขึ้นบนระบบกระจายศูนย์ ไม่มีหน่วยงานกลางควบคุม มูลค่าของมันจึงผันผวนอย่างรุนแรงตามแรงซื้อขายในตลาด ซึ่งขับเคลื่อนด้วยการเก็งกำไรเป็นหลัก ทำให้ไม่เหมาะกับการใช้ชำระค่าสินค้าและบริการในชีวิตประจำวัน

CBDC ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นเงินที่ปลอดภัยและเชื่อถือได้สำหรับการใช้งานในวงกว้าง ในขณะที่คริปโทเคอร์เรนซีมีลักษณะเป็นสินทรัพย์เพื่อการลงทุนที่มีความเสี่ยงสูง

CBDC ต่างจากเงินในบัญชีธนาคารและ e-Wallet อย่างไร

แม้ว่าการใช้งานอาจจะดูคล้ายคลึงกันผ่านแอปพลิเคชันบนมือถือ แต่ในเชิงโครงสร้างมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ เงินที่เราฝากไว้ในธนาคารพาณิชย์ หรือเติมเข้าไปใน e-Wallet ของผู้ให้บริการเอกชน ถือเป็น “เงินอิเล็กทรอนิกส์” (e-Money) ซึ่งเป็นภาระผูกพันหรือหนี้สินของสถาบันการเงินเอกชนเหล่านั้นที่มีต่อเรา ในขณะที่ CBDC เป็นเงินของธนาคารกลางโดยตรง ซึ่งหมายความว่า CBDC เป็นเงินที่ปราศจากความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk) ของตัวกลางทางการเงิน

การมีอยู่ของ CBDC จะเป็นอีกหนึ่งทางเลือกของเงินในรูปแบบดิจิทัลที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับประชาชน ควบคู่ไปกับเงินสด และเงินฝากในระบบธนาคารพาณิชย์ที่มีอยู่เดิม

ความคืบหน้าโครงการเงินบาทดิจิทัลในประเทศไทย

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินการศึกษาและพัฒนาเงินบาทดิจิทัลมาอย่างต่อเนื่อง โดยแบ่งการพัฒนาออกเป็นหลายระยะ เพื่อให้เกิดความรอบคอบและเข้าใจถึงผลกระทบในทุกมิติ

บทบาทของธนาคารแห่งประเทศไทย

ธปท. ทำหน้าที่เป็นผู้นำในการวิจัย ออกแบบ และพัฒนาระบบเงินบาทดิจิทัล โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศให้ทันสมัย รองรับเศรษฐกิจดิจิทัลที่เติบโตขึ้น เพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบการชำระเงิน ลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการเงินสด และส่งเสริมนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ ที่อาจเกิดขึ้นบนแพลตฟอร์ม CBDC ในอนาคต นอกจากนี้ ธปท. ยังทำงานร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ทั้งสถาบันการเงิน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานกำกับดูแลอื่น ๆ เพื่อให้แน่ใจว่าการนำ CBDC มาใช้จะเป็นไปอย่างราบรื่นและเป็นประโยชน์ต่อทุกฝ่าย

จากโครงการทดลองสู่การใช้งานจริง

การพัฒนา CBDC ในประเทศไทยเริ่มต้นจากการทดสอบในระดับสถาบันการเงิน (Wholesale CBDC) ภายใต้ชื่อ “โครงการอินทนนท์” ซึ่งเป็นการทดสอบการโอนเงินมูลค่าสูงระหว่างธนาคารเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของระบบ ต่อมาได้ขยายสู่การทดสอบในระดับรายย่อย (Retail CBDC) ซึ่งเป็นการพัฒนาเงินดิจิทัลสำหรับให้ประชาชนทั่วไปได้ใช้งาน

ในช่วงที่ผ่านมา ธปท. ได้มีการดำเนินโครงการทดสอบการใช้งาน Retail CBDC ในวงจำกัด (Pilot Test) โดยร่วมมือกับสถาบันการเงินและร้านค้าบางแห่ง เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้งานจริงของผู้บริโภค ทดสอบความเสถียรของระบบ และประเมินผลกระทบในด้านต่างๆ ก่อนที่จะพิจารณาขยายผลสู่การใช้งานในวงกว้างต่อไป การดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอนนี้สะท้อนให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการสร้างระบบการเงินดิจิทัลที่มั่นคงและตอบโจทย์ความต้องการของคนไทยในยุคดิจิทัลอย่างแท้จริง

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) มาแน่! เงินสดจะไร้ค่าจริงหรือ?

คำถามสำคัญที่หลายคนสงสัยคือ การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลจะทำให้ธนบัตรและเหรียญที่ใช้อยู่ทุกวันนี้กลายเป็นสิ่งไร้ค่าหรือไม่ คำตอบสั้นๆ คือ “ไม่ในเร็ววันนี้” แต่บทบาทของเงินสดจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างแน่นอน

พลวัตของเงินสดในยุคดิจิทัล

แนวโน้มทั่วโลกและในประเทศไทยแสดงให้เห็นว่าการใช้เงินสดในการทำธุรกรรมประจำวันมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง การเติบโตของการชำระเงินผ่านช่องทางดิจิทัล เช่น Mobile Banking, QR Code และ e-Wallet ได้เข้ามาแทนที่การใช้เงินสดในหลายกิจกรรม ตั้งแต่การซื้อของในร้านสะดวกซื้อไปจนถึงการจ่ายค่าบริการต่างๆ การเกิดขึ้นของ CBDC จะเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่เร่งให้แนวโน้มนี้ดำเนินต่อไป เพราะเป็นอีกทางเลือกการชำระเงินดิจิทัลที่สะดวกและปลอดภัย อย่างไรก็ตาม การลดบทบาทไม่ได้หมายถึงการหายไปโดยสิ้นเชิง

เหตุผลที่เงินสดยังคงมีความสำคัญ

แม้ว่าเทคโนโลยีจะก้าวหน้าไปมากเพียงใด เงินสดยังคงมีบทบาทสำคัญในระบบเศรษฐกิจด้วยเหตุผลหลายประการ:

• การเข้าถึงอย่างทั่วถึง (Financial Inclusion): ยังมีประชากรกลุ่มใหญ่ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล หรือผู้ที่ไม่มีบัญชีธนาคาร ที่ยังคงพึ่งพาเงินสดเป็นหลักในการใช้ชีวิตประจำวัน การยกเลิกเงินสดโดยทันทีจะสร้างผลกระทบเชิงลบและทิ้งคนกลุ่มนี้ไว้ข้างหลัง
• ความเป็นส่วนตัว (Privacy): การใช้จ่ายด้วยเงินสดมีความเป็นส่วนตัวสูง ไม่มีการบันทึกข้อมูลธุรกรรมโดยบุคคลที่สาม ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ระบบดิจิทัลไม่สามารถเทียบเท่าได้
• ความมั่นคงในภาวะวิกฤต (Resilience): ในสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น ไฟฟ้าดับ ระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ตล่ม หรือเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ ระบบการชำระเงินดิจิทัลอาจไม่สามารถใช้งานได้ เงินสดจึงเป็นหลักประกันสำคัญที่ทำให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจยังคงดำเนินต่อไปได้
• ความคุ้นเคยและเรียบง่าย: เงินสดเป็นเครื่องมือที่เข้าใจง่ายและใช้งานได้ทันทีโดยไม่ต้องอาศัยอุปกรณ์หรือความรู้ทางเทคนิคที่ซับซ้อน

การเปลี่ยนผ่านที่ต้องสมดุล

ดังนั้น นโยบายของธนาคารกลางส่วนใหญ่รวมถึงประเทศไทย จึงไม่ใช่การ “กำจัด” เงินสด แต่เป็นการ “เสริม” ด้วยทางเลือกดิจิทัลที่มีประสิทธิภาพ การเปลี่ยนผ่านจะเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยให้ประชาชนเป็นผู้ตัดสินใจเลือกใช้รูปแบบการชำระเงินที่เหมาะสมกับตนเองมากที่สุด ในระยะยาว เมื่อสังคมมีความพร้อมและเทคโนโลยีดิจิทัลเข้าถึงทุกคนได้อย่างเท่าเทียม บทบาทของเงินสดอาจจำกัดอยู่เฉพาะบางสถานการณ์ แต่จะไม่หายไปจากระบบเศรษฐกิจโดยสมบูรณ์ในอนาคตอันใกล้นี้

ประโยชน์และความท้าทายที่ต้องพิจารณา

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้เปรียบเสมือนเหรียญสองด้านที่มีทั้งโอกาสและข้อควรระวัง ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทยและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน

โอกาสและนวัตกรรมทางการเงิน

ประโยชน์ของการมี CBDC นั้นมีหลากหลายมิติ:

• เพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุน: ลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการผลิต การขนส่ง และการบริหารจัดการเงินสด ซึ่งมีมูลค่ามหาศาลในแต่ละปี
• ความสะดวกและรวดเร็ว: การชำระเงินผ่านระบบดิจิทัลสามารถทำได้ทันทีตลอด 24 ชั่วโมง ช่วยเพิ่มความคล่องตัวทางเศรษฐกิจ
• ส่งเสริมนวัตกรรม: CBDC สามารถเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่เปิดให้ภาคเอกชนพัฒนาบริการทางการเงินใหม่ๆ ขึ้นมาได้ เช่น การกำหนดเงื่อนไขการใช้จ่าย (Programmable Money) สำหรับนโยบายภาครัฐ หรือการทำธุรกรรมที่ซับซ้อนผ่านสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract)
• เพิ่มประสิทธิภาพนโยบายการเงิน: ในระยะยาว ธนาคารกลางอาจสามารถดำเนินนโยบายการเงินได้ตรงจุดและรวดเร็วยิ่งขึ้นผ่านระบบ CBDC

ความเสี่ยงและข้อควรระวัง

ในขณะเดียวกัน ก็มีความท้าทายที่ต้องบริหารจัดการอย่างรัดกุม:

• ความปลอดภัยทางไซเบอร์: ระบบ CBDC จะเป็นเป้าหมายสำคัญของการโจมตีทางไซเบอร์ จึงจำเป็นต้องมีมาตรการป้องกันและรักษาความปลอดภัยในระดับสูงสุด
• ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล: การออกแบบระบบต้องสร้างสมดุลระหว่างการป้องกันการฟอกเงินหรือกิจกรรมผิดกฎหมาย กับการรักษาความเป็นส่วนตัวของข้อมูลธุรกรรมของผู้ใช้งาน
• เสถียรภาพของระบบสถาบันการเงิน: ต้องมีการออกแบบเพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนแห่ถอนเงินจากธนาคารพาณิชย์มาถือครอง CBDC ทั้งหมดในภาวะตื่นตระหนก (Bank Run) ซึ่งอาจกระทบต่อเสถียรภาพของระบบธนาคารได้
• ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide): ต้องมีแผนรองรับเพื่อให้แน่ใจว่าทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้งานเงินบาทดิจิทัลได้โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

บทสรุปและอนาคตของระบบการเงินไทย

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คือวิวัฒนาการขั้นต่อไปของเงินที่ออกโดยธนาคารกลาง เพื่อให้สอดรับกับบริบทของโลกที่กำลังเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ การมาถึงของ CBDC ไม่ได้หมายความว่าเงินสดจะไร้ค่าในทันที แต่จะเป็นการเพิ่มทางเลือกใหม่ในการชำระเงินที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และเป็นรากฐานสำหรับนวัตกรรมทางการเงินในอนาคต

อนาคตของระบบการเงินไทยจะเป็นระบบที่เงินสดและเงินดิจิทัลรูปแบบต่างๆ สามารถใช้งานร่วมกันได้อย่างลงตัว โดยมีเงินบาทดิจิทัลเป็นหนึ่งในแกนกลางที่สำคัญ การเปลี่ยนผ่านนี้จะเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยมีธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นผู้ดูแลให้เกิดความสมดุล เพื่อให้ระบบการเงินของประเทศมีความมั่นคงและเอื้อประโยชน์ต่อประชาชนทุกกลุ่มอย่างแท้จริง การติดตามข้อมูลและพัฒนาการล่าสุดจากธนาคารแห่งประเทศไทยจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ทุกคนเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ได้อย่างมั่นใจ