ลาก่อนเงินสด! ‘บาทดิจิทัล’ เปลี่ยนชีวิตคนไทย

ในยุคที่เทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของทุกมิติในชีวิตประจำวัน ภาคการเงินของประเทศไทยกำลังจะก้าวสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญกับโครงการ ลาก่อนเงินสด! ‘บาทดิจิทัล’ เปลี่ยนชีวิตคนไทย ซึ่งเป็นสกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลาง (Central Bank Digital Currency หรือ CBDC) ที่พัฒนาโดยธนาคารแห่งประเทศไทย เงินบาทดิจิทัลนี้ไม่ใช่เพียงนวัตกรรมทางการเงิน แต่เป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และเสถียรภาพให้กับระบบเศรษฐกิจการเงินของประเทศ โดยมีเป้าหมายเพื่อเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการชำระเงินสำหรับประชาชน เพิ่มความสะดวกสบาย และลดต้นทุนในการบริหารจัดการเงินสดในระยะยาว

ประเด็นสำคัญที่น่าสนใจ

• เงินบาทดิจิทัลคือเงินสดในรูปแบบดิจิทัล: ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีมูลค่าเทียบเท่าเงินบาทปกติ (1 บาทดิจิทัล = 1 บาท) รับประกันความมั่นคงและเสถียรภาพ แตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซีที่มีความผันผวนสูง
• เพิ่มความสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัย: ออกแบบมาเพื่อลดการพกพาเงินสด ทำให้การทำธุรกรรมทั้งออนไลน์และออฟไลน์ง่ายขึ้น รวดเร็วขึ้น และมีต้นทุนต่ำลง โดยคาดว่าจะไม่มีค่าธรรมเนียมสำหรับการใช้งานทั่วไป
• ไม่มาแทนที่เงินสดหรือ Mobile Banking: บาทดิจิทัลจะเป็น “ทางเลือก” เพิ่มเติมในระบบการชำระเงินของไทย ควบคู่ไปกับเงินสด บัตรเครดิต และระบบโอนเงินผ่านธนาคารที่มีอยู่เดิม
• ไม่มีการจ่ายดอกเบี้ย: เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงิน ป้องกันผลกระทบต่อการระดมเงินฝากและการปล่อยสินเชื่อของธนาคารพาณิชย์
• แผนการใช้งานเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป: เริ่มต้นจากการทดลองในวงจำกัด (Pilot Test) เพื่อประเมินผลกระทบและปรับปรุงก่อนนำมาใช้งานในวงกว้าง เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านเป็นไปอย่างราบรื่น

บทนำสู่ยุคใหม่ของการเงินไทย

ภูมิทัศน์ทางการเงินทั่วโลกกำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว การเกิดขึ้นของเทคโนโลยีบล็อกเชนและสินทรัพย์ดิจิทัลได้กระตุ้นให้ธนาคารกลางหลายประเทศหันมาศึกษาและพัฒนาสกุลเงินดิจิทัลของตนเอง หรือ CBDC สำหรับประเทศไทย พฤติกรรมการใช้จ่ายของประชาชนได้เปลี่ยนไปสู่ช่องทางดิจิทัลมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นการใช้ Mobile Banking หรือการสแกน QR Code ซึ่งกลายเป็นภาพที่คุ้นตาในชีวิตประจำวัน การพัฒนา ‘บาทดิจิทัล’ โดยธนาคารแห่งประเทศไทยจึงเป็นก้าวที่สำคัญและสอดคล้องกับเทรนด์ดังกล่าว โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินดิจิทัลที่มั่นคงและน่าเชื่อถือ รองรับเศรษฐกิจดิจิทัลที่กำลังเติบโต และเป็นเครื่องมือในการนำพานโยบายการเงินในอนาคต โครงการนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็นรากฐานสำคัญที่จะกำหนดทิศทางการเงินของคนไทยในทศวรรษหน้า

ทำความเข้าใจ ‘บาทดิจิทัล’ คืออะไร?

เพื่อให้เข้าใจถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้น จำเป็นต้องทำความเข้าใจถึงแก่นแท้ของเงินบาทดิจิทัลว่ามีลักษณะอย่างไร และมีความแตกต่างจากสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่นที่หลายคนคุ้นเคยอย่างไร

นิยามและคุณสมบัติหลัก

เงินบาทดิจิทัล (Digital Baht) หรือ Retail CBDC คือ สกุลเงินบาทที่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ออกและรับรองโดยตรงโดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ซึ่งทำหน้าที่เสมือนเป็น “เงินสดในรูปแบบดิจิทัล” ที่ประชาชนสามารถใช้ชำระค่าสินค้าและบริการได้เหมือนกับธนบัตรหรือเหรียญกษาปณ์ในปัจจุบัน โดยมีคุณสมบัติที่สำคัญดังนี้:

• เป็นหนี้ของธนาคารกลาง: เช่นเดียวกับธนบัตรที่หมุนเวียนในระบบ เงินบาทดิจิทัลถือเป็นภาระหนี้ของ ธปท. ทำให้เป็นสินทรัพย์ทางการเงินที่ปราศจากความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk-Free) และมีความน่าเชื่อถือสูงสุด
• มูลค่าคงที่: 1 บาทดิจิทัล มีมูลค่าเท่ากับ 1 บาทเสมอ ไม่มีความผันผวนของมูลค่าเหมือนสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทอื่น ๆ
• เทคโนโลยีเบื้องหลัง: บาทดิจิทัลอาจนำเทคโนโลยีการประมวลผลแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT) หรือ บล็อกเชน มาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มความปลอดภัย ความโปร่งใส และประสิทธิภาพในการทำธุรกรรม
• ใช้งานผ่านกระเป๋าเงินดิจิทัล: ประชาชนจะสามารถเข้าถึงและใช้งานบาทดิจิทัลได้ผ่านแอปพลิเคชันกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) บนสมาร์ทโฟน ซึ่งพัฒนาโดยผู้ให้บริการทางการเงินที่ได้รับอนุญาต เช่น ธนาคารพาณิชย์ หรือผู้ให้บริการที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน (Non-bank)

หัวใจสำคัญของเงินบาทดิจิทัลคือการเป็นเงินที่ออกโดยหน่วยงานของรัฐ ซึ่งให้ความมั่นคงและปลอดภัยสูงสุด เป็นรากฐานที่เชื่อถือได้สำหรับระบบการชำระเงินในยุคดิจิทัล

ความแตกต่างที่ชัดเจนเมื่อเทียบกับคริปโตเคอร์เรนซี

แม้จะถูกเรียกว่าเป็นเงินดิจิทัลเหมือนกัน แต่บาทดิจิทัลมีความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับคริปโตเคอร์เรนซี (Cryptocurrency) ที่สร้างโดยภาคเอกชน เช่น Bitcoin หรือ Ethereum ความแตกต่างเหล่านี้เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้บาทดิจิทัลมีความเหมาะสมในการใช้งานในวงกว้างและเป็นโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ

‘บาทดิจิทัล’ เปลี่ยนชีวิตคนไทยและขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้อย่างไร

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้งานไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่ยังส่งผลกระทบเชิงบวกในวงกว้าง ทั้งในระดับบุคคลและระดับมหภาคของประเทศ

ยกระดับความสะดวกสบายและความปลอดภัยในการใช้จ่าย

ในชีวิตประจำวัน บาทดิจิทัลจะเข้ามาทำให้การใช้จ่ายง่ายดายยิ่งขึ้น ประชาชนไม่จำเป็นต้องพกพาเงินสดจำนวนมาก ลดความเสี่ยงจากการสูญหายหรือการถูกลักขโมย การโอนเงินหรือชำระค่าสินค้าและบริการจะสามารถทำได้ทันทีและมีความปลอดภัยสูงผ่านกระเป๋าเงินดิจิทัล ซึ่งจะช่วยลดอุปสรรคในการทำธุรกรรมทางการเงิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการชำระเงินมูลค่าเล็กน้อย (Micropayments) ที่ในปัจจุบันอาจไม่สะดวกหากใช้ระบบโอนเงินแบบเดิม

ลดต้นทุนแฝงและเพิ่มประสิทธิภาพให้ระบบเศรษฐกิจ

สำหรับภาพรวมของเศรษฐกิจ การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้เงินดิจิทัลมากขึ้นจะช่วยลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการเงินสดได้อย่างมหาศาล ไม่ว่าจะเป็นค่าใช้จ่ายในการพิมพ์ธนบัตร การขนส่ง การจัดเก็บ และการนับเงินของสถาบันการเงินและภาคธุรกิจ เมื่อต้นทุนเหล่านี้ลดลง จะส่งผลให้ระบบเศรษฐกิจโดยรวมมีประสิทธิภาพสูงขึ้น นอกจากนี้ การชำระเงินที่รวดเร็วและราบรื่นยังช่วยให้เงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจได้เร็วขึ้น (Velocity of Money) ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ช่วยกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ

ส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงิน

แม้ว่าประเทศไทยจะมีการเข้าถึงบริการทางการเงินในระดับสูง แต่ก็ยังมีประชากรบางกลุ่มที่อาจยังเข้าไม่ถึงบริการทางการเงินอย่างเต็มรูปแบบ เงินบาทดิจิทัลมีศักยภาพที่จะเป็นเครื่องมือในการส่งเสริมความครอบคลุมทางการเงิน (Financial Inclusion) โดยอาจออกแบบให้สามารถใช้งานได้ง่าย แม้ไม่มีบัญชีธนาคารแบบดั้งเดิม ซึ่งจะช่วยให้ประชาชนทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงระบบการชำระเงินที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพได้

กลไกการทำงานและแผนการดำเนินงานของธนาคารแห่งประเทศไทย

การออกแบบและนำบาทดิจิทัลมาใช้งานจริงนั้นต้องผ่านการพิจารณาอย่างรอบคอบ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและลดผลกระทบเชิงลบที่อาจเกิดขึ้นกับระบบการเงินที่มีอยู่เดิม

รูปแบบการกระจายผ่านตัวกลางเพื่อเสถียรภาพ

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้เลือกใช้รูปแบบการกระจายบาทดิจิทัลแบบสองทอด (Two-Tier Model) ซึ่งหมายความว่า ธปท. จะเป็นผู้ออกเงินบาทดิจิทัล แต่จะกระจายสู่ประชาชนผ่านตัวกลาง (Intermediaries) เช่น ธนาคารพาณิชย์และผู้ให้บริการทางการเงินอื่น ๆ เหตุผลที่เลือกใช้โมเดลนี้คือ เพื่อรักษาบทบาทสำคัญของสถาบันการเงินในการเป็นผู้ให้บริการลูกค้า มีความเชี่ยวชาญในการบริหารจัดการความสัมพันธ์กับลูกค้า และการพิสูจน์ตัวตน (KYC) ซึ่งจะช่วยลดภาระของธนาคารกลาง และทำให้การนำไปใช้งานจริงเป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพ

เหตุผลเชิงกลยุทธ์ที่ไม่จ่ายดอกเบี้ย

หนึ่งในหลักการออกแบบที่สำคัญของบาทดิจิทัลคือ จะไม่จ่ายดอกเบี้ย ให้กับผู้ถือครอง เหตุผลหลักคือเพื่อป้องกันผลกระทบต่อเสถียรภาพของระบบสถาบันการเงิน หากเงินบาทดิจิทัลมีการจ่ายดอกเบี้ย อาจทำให้ประชาชนแห่ถอนเงินฝากออกจากธนาคารพาณิชย์มาถือครองบาทดิจิทัลแทน โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดวิกฤตความเชื่อมั่น (Bank Run) ซึ่งจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสามารถในการปล่อยสินเชื่อของธนาคารพาณิชย์และกระทบต่อเศรษฐกิจในวงกว้าง ดังนั้น การไม่จ่ายดอกเบี้ยจึงเป็นการรักษาสมดุลและทำให้บาทดิจิทัลทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการชำระเงินเป็นหลัก ไม่ใช่สินทรัพย์เพื่อการออมหรือการลงทุน

สถานะและไทม์ไลน์การทดลองใช้งาน

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินโครงการนี้อย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยเริ่มจากการศึกษาและรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนต่าง ๆ ก่อนจะเริ่มเข้าสู่ขั้นตอนการทดสอบในวงจำกัด (Pilot Test) ในช่วงปลายปี 2565 โดยร่วมมือกับสถาบันการเงินและผู้ให้บริการทางการเงิน เพื่อทดสอบการใช้งานจริงในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้ (Sandbox) การทดสอบนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของเทคโนโลยี ตรวจสอบความปลอดภัย และทำความเข้าใจผลกระทบต่อพฤติกรรมผู้ใช้งาน ก่อนที่จะพิจารณาขยายผลสู่การใช้งานในวงกว้างต่อไปในอนาคต

การปรับตัวรับมือการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมไร้เงินสด

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลจะเป็นอีกหนึ่งตัวเร่งที่สำคัญที่ผลักดันให้ประเทศไทยก้าวสู่สังคมไร้เงินสด (Cashless Society) อย่างเต็มตัว ซึ่งทั้งประชาชนและภาคธุรกิจจำเป็นต้องมีการปรับตัวเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงนี้

มุมมองของผู้บริโภคยุคดิจิทัล

สำหรับผู้บริโภคชาวไทย โดยเฉพาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ มีความคุ้นเคยกับการชำระเงินดิจิทัลเป็นอย่างดีอยู่แล้ว การมาของบาทดิจิทัลจึงไม่น่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ซับซ้อน แต่จะเป็นการต่อยอดประสบการณ์การใช้งานให้ดียิ่งขึ้น บาทดิจิทัลจะเข้ามาเติมเต็มในส่วนของความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยที่สูงที่สุด เนื่องจากได้รับการรับรองโดยตรงจากธนาคารกลาง ผู้ใช้งานจะมีความมั่นใจมากขึ้นในการทำธุรกรรมดิจิทัล และคาดหวังได้ถึงระบบการชำระเงินที่ราบรื่นและมีค่าธรรมเนียมต่ำหรือไม่มีเลยสำหรับการใช้งานทั่วไป

โอกาสและความท้าทายสำหรับภาคธุรกิจ

ภาคธุรกิจ โดยเฉพาะร้านค้าขนาดเล็กและขนาดกลาง (SMEs) จะได้รับประโยชน์อย่างมากจากเงินบาทดิจิทัล ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดคือการลดต้นทุนและภาระในการบริหารจัดการเงินสด การรับชำระเงินผ่านบาทดิจิทัลจะช่วยให้ได้รับเงินทันที เพิ่มสภาพคล่องให้กับธุรกิจ และลดความเสี่ยงจากการรับเงินปลอมหรือการเก็บเงินสดไว้ที่ร้าน อย่างไรก็ตาม ความท้าทายคือการลงทุนในระบบและอุปกรณ์ที่รองรับการชำระเงินรูปแบบใหม่ รวมถึงการสร้างความรู้ความเข้าใจให้กับพนักงานและลูกค้าเพื่อให้สามารถปรับตัวได้อย่างราบรื่น ภาคธุรกิจที่เตรียมความพร้อมและปรับตัวได้เร็วย่อมสามารถสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล

บทสรุปและอนาคตการเงินของประเทศไทย

โครงการ ลาก่อนเงินสด! ‘บาทดิจิทัล’ เปลี่ยนชีวิตคนไทย ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศ บาทดิจิทัลไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อแทนที่เงินสดหรือระบบการชำระเงินที่มีอยู่เดิมทั้งหมด แต่จะเข้ามาเป็น “ทางเลือก” ใหม่ที่เพิ่มประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และเสถียรภาพให้กับการใช้จ่ายของคนไทยในยุคดิจิทัล ด้วยการสนับสนุนจากธนาคารแห่งประเทศไทย บาทดิจิทัลจะเป็นเงินดิจิทัลที่มีความน่าเชื่อถือสูงสุด ช่วยลดต้นทุนในระบบเศรษฐกิจ และส่งเสริมให้การหมุนเวียนของเงินรวดเร็วและคล่องตัวขึ้น ซึ่งจะส่งผลดีต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว แม้ว่าการนำมาใช้งานจริงในวงกว้างยังต้องใช้เวลาในการทดสอบและพัฒนา แต่การเตรียมความพร้อมและทำความเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงที่กำลังจะมาถึงนี้ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ทั้งประชาชนและภาคธุรกิจสามารถใช้ประโยชน์จากนวัตกรรมทางการเงินนี้ได้อย่างเต็มศักยภาพ และก้าวไปพร้อมกับอนาคตการเงินของประเทศไทย