รัฐปล่อย ‘แอปกันโกง’ AI รู้ทันทุกมุก

ในยุคดิจิทัลที่เทคโนโลยีก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว ภัยคุกคามทางไซเบอร์ได้พัฒนารูปแบบที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการหลอกลวง เพื่อรับมือกับปัญหานี้ ภาครัฐจึงได้ดำเนินการเชิงรุกด้วยการเปิดตัวเครื่องมือป้องกันรูปแบบใหม่ที่น่าจับตา

• แอปพลิเคชัน ‘เกราะเพชร’ คือเครื่องมือใหม่จากกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ที่ใช้เทคโนโลยี AI เพื่อต่อสู้กับกลโกงจากมิจฉาชีพ
• เทคโนโลยี AI ในแอปสามารถวิเคราะห์เสียง, ข้อความ, และลิงก์แบบเรียลไทม์ เพื่อแจ้งเตือนผู้ใช้ก่อนจะตกเป็นเหยื่อ
• ภัยคุกคามจาก AI เช่น การปลอมแปลงเสียง (Voice Cloning) และข้อความหลอกลวง (AI-generated SMS) มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นในประเทศไทย สร้างความเสียหายทางการเงินและข้อมูลส่วนบุคคล
• ความร่วมมือระหว่างภาครัฐและการตระหนักรู้ของประชาชนเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างเกราะป้องกันภัยไซเบอร์ที่แข็งแกร่ง

ภาพรวมของภัยคุกคามไซเบอร์และมาตรการตอบโต้จากภาครัฐ

สถานการณ์ภัยคุกคามทางไซเบอร์ในปัจจุบันได้ทวีความรุนแรงและมีความซับซ้อนมากขึ้นเป็นประวัติการณ์ กลุ่มมิจฉาชีพได้นำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาเป็นเครื่องมือหลักในการสร้างกลโกงที่แนบเนียนและยากต่อการตรวจจับ ไม่ว่าจะเป็นการปลอมแปลงใบหน้า (Deepfake) หรือการสังเคราะห์เสียง (Voice Cloning) เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและหลอกลวงเหยื่อให้ทำธุรกรรมทางการเงินหรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลที่สำคัญ การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลให้วิธีการป้องกันแบบดั้งเดิมอาจไม่เพียงพออีกต่อไป การตระหนักถึงช่องโหว่ดังกล่าวทำให้หน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอีเอส) ต้องพัฒนากลยุทธ์และเครื่องมือใหม่ๆ เพื่อปกป้องประชาชนจากภัยคุกคามยุคใหม่นี้

การมาถึงของ AI ไม่เพียงแต่เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและการทำงาน แต่ยังเปิดช่องทางใหม่ให้กับอาชญากรไซเบอร์ ดังนั้น การนำเทคโนโลยี AI มาใช้เพื่อต่อสู้กับ AI จึงเป็นแนวทางที่หลีกเลี่ยงไม่ได้และจำเป็นอย่างยิ่งในสถานการณ์ปัจจุบัน

ความจำเป็นในการใช้เทคโนโลยี AI เพื่อความปลอดภัย

เมื่อมิจฉาชีพใช้ AI เป็นอาวุธ การป้องกันจึงต้องใช้เทคโนโลยีที่ทัดเทียมหรือเหนือกว่าเข้ามาต่อกร ความจำเป็นในการนำ AI มาประยุกต์ใช้ในด้านความปลอดภัยไซเบอร์มีหลายมิติ ประการแรกคือ ความเร็วในการตรวจจับ AI สามารถวิเคราะห์ข้อมูลปริมาณมหาศาลได้ในเวลาเพียงเสี้ยววินาที ซึ่งเร็วกว่าการตรวจสอบโดยมนุษย์ ทำให้สามารถแจ้งเตือนภัยคุกคามแบบเรียลไทม์ได้ทันท่วงที ก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้น ประการที่สองคือ ความสามารถในการเรียนรู้และปรับตัว อัลกอริทึมของ AI สามารถเรียนรู้รูปแบบการโจมตีใหม่ๆ ได้ด้วยตนเอง (Machine Learning) ทำให้ระบบป้องกันมีความทันสมัยและสามารถรับมือกับกลโกงที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และประการสุดท้ายคือ ความแม่นยำในการระบุตัวตน AI สามารถวิเคราะห์ลักษณะเฉพาะของเสียง รูปแบบการพิมพ์ หรือพฤติกรรมดิจิทัลที่ผิดปกติ เพื่อแยกแยะระหว่างการสื่อสารปกติและกลโกงได้อย่างแม่นยำ ลดโอกาสการแจ้งเตือนที่ผิดพลาด (False Positives) และเพิ่มความมั่นใจให้กับผู้ใช้งาน

ใครคือกลุ่มเป้าหมายของแอปพลิเคชันนี้

แม้ว่าภัยคุกคามทางไซเบอร์จะส่งผลกระทบต่อทุกคน แต่แอปพลิเคชันป้องกันกลโกงนี้ถูกออกแบบมาโดยคำนึงถึงผู้ใช้งานในวงกว้างเป็นหลัก กลุ่มเป้าหมายหลักคือประชาชนทั่วไปที่ใช้สมาร์ทโฟนในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่กลุ่มวัยรุ่น นักศึกษา ไปจนถึงวัยทำงานและผู้สูงอายุ ซึ่งอาจมีความรู้ความเข้าใจด้านเทคโนโลยีแตกต่างกันไป แอปพลิเคชันจึงถูกพัฒนาให้มีส่วนต่อประสาน (User Interface) ที่ใช้งานง่าย ไม่ซับซ้อน เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากฟังก์ชันการป้องกันได้อย่างเต็มที่ นอกจากนี้ ยังมุ่งเน้นไปที่กลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น ผู้สูงอายุที่อาจตามไม่ทันกลโกงรูปแบบใหม่ๆ หรือผู้ที่ต้องทำธุรกรรมออนไลน์เป็นประจำ ซึ่งการมีเครื่องมือช่วยตรวจสอบและแจ้งเตือนจะเปรียบเสมือนผู้ช่วยส่วนตัวที่คอยสอดส่องดูแลความปลอดภัยให้ตลอดเวลา เป้าหมายสูงสุดคือการทำให้ความปลอดภัยไซเบอร์เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ง่ายและมีประสิทธิภาพ

ทำความรู้จักแอปกันโกง ‘เกราะเพชร’ และกลไกการทำงานของ AI

เพื่อตอบสนองต่อภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้น กระทรวงดีอีเอสได้เปิดตัวแอปพลิเคชัน “เกราะเพชร” ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นเกราะป้องกันด่านหน้าให้กับประชาชน การพัฒนาแอปพลิเคชันนี้ตั้งอยู่บนแนวคิดที่ว่า “ใช้ AI สู้ AI” โดยนำศักยภาพของปัญญาประดิษฐ์มาวิเคราะห์และตรวจจับพฤติกรรมที่น่าสงสัยได้อย่างชาญฉลาดและรวดเร็ว

นิยามและวัตถุประสงค์ของแอปพลิเคชัน

แอปพลิเคชัน ‘เกราะเพชร’ คือระบบป้องกันภัยคุกคามทางไซเบอร์บนอุปกรณ์เคลื่อนที่ ที่ผสานการทำงานของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เข้ากับการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) เพื่อสร้างระบบนิเวศความปลอดภัยที่ครอบคลุม วัตถุประสงค์หลักของแอปพลิเคชันนี้คือเพื่อลดความเสียหายที่เกิดจากแก๊งคอลเซ็นเตอร์, SMS หลอกลวง, และฟิชชิ่งลิงก์ (Phishing Links) ให้เหลือน้อยที่สุด หรือตั้งเป้าหมายให้เป็นศูนย์ในระยะยาว โดยมีเป้าหมายการดำเนินงานที่สำคัญ 3 ประการ:

1. การป้องกันเชิงรุก (Proactive Protection): ตรวจจับและแจ้งเตือนภัยคุกคามก่อนที่ผู้ใช้จะหลงเชื่อหรือคลิกลิงก์ที่เป็นอันตราย เพื่อสกัดกั้นความเสียหายตั้งแต่ต้นทาง
2. การเสริมสร้างความตระหนักรู้ (Awareness Enhancement): ให้ข้อมูลและคำแนะนำเกี่ยวกับกลโกงรูปแบบใหม่ๆ แก่ผู้ใช้ เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และสามารถป้องกันตนเองได้ดียิ่งขึ้นในอนาคต
3. การเป็นศูนย์กลางข้อมูล (Data Hub): รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับหมายเลขโทรศัพท์และลิงก์ของมิจฉาชีพจากผู้ใช้งาน เพื่อสร้างฐานข้อมูลที่แข็งแกร่งและนำไปพัฒนาระบบป้องกันให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ฟังก์ชันหลักที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์

หัวใจสำคัญของแอปพลิเคชัน ‘เกราะเพชร’ คือการทำงานของ AI ที่เบื้องหลัง ซึ่งประกอบด้วยอัลกอริทึมที่ซับซ้อนในการวิเคราะห์และตัดสินใจ โดยมีฟังก์ชันหลักดังนี้:

• AI วิเคราะห์เสียง (Voice Analysis AI): เมื่อมีสายเรียกเข้าที่ไม่รู้จัก ระบบ AI จะทำการวิเคราะห์โทนเสียง, รูปแบบการพูด, ความเร็ว, และความถี่ของเสียงแบบเรียลไทม์ เพื่อเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลเสียงที่ถูกสังเคราะห์ขึ้น หากตรวจพบลักษณะที่ผิดปกติหรือเข้าข่ายเป็นเสียงจากระบบอัตโนมัติหรือเสียงที่ถูกดัดแปลง (Voice Cloning) แอปพลิเคชันจะแจ้งเตือนผู้ใช้ทันที
• AI วิเคราะห์ข้อความ (Text Analysis AI): สำหรับข้อความ SMS หรือข้อความผ่านโซเชียลมีเดีย AI จะใช้เทคนิคการประมวลผลภาษาธรรมชาติ (Natural Language Processing – NLP) เพื่อตรวจสอบเนื้อหา, ไวยากรณ์, การใช้คำที่น่าสงสัย (เช่น คำเร่งรัด, คำข่มขู่, ข้อเสนอที่ดีเกินจริง) และวิเคราะห์ลิงก์ที่แนบมาว่ามีโครงสร้างที่น่าเชื่อถือหรือไม่
• AI ตรวจจับความผิดปกติ (Anomaly Detection AI): ระบบนี้จะเรียนรู้พฤติกรรมการใช้งานปกติของผู้ใช้ และหากมีการกระทำที่ผิดแปลกไป เช่น การพยายามติดตั้งแอปพลิเคชันจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ หรือการให้สิทธิ์เข้าถึงข้อมูลที่ละเอียดอ่อนเกินความจำเป็น AI จะส่งสัญญาณเตือนเพื่อให้ผู้ใช้ตรวจสอบอีกครั้ง

การทำงานร่วมกันของ AI ทั้งสามส่วนนี้ ทำให้แอปพลิเคชันสามารถสร้างเกราะป้องกันหลายชั้นที่สามารถรับมือกับกลโกงได้หลากหลายรูปแบบและมีความแม่นยำสูง

สถานการณ์กลโกงด้วย AI ในประเทศไทย

ประเทศไทยเป็นหนึ่งในหลายประเทศที่เผชิญกับการเพิ่มขึ้นของอาชญากรรมไซเบอร์ที่ใช้ AI เป็นเครื่องมืออย่างมีนัยสำคัญ ความง่ายในการเข้าถึงเทคโนโลยีเหล่านี้ทำให้มิจฉาชีพสามารถสร้างกลโกงที่แนบเนียนและเข้าถึงเหยื่อได้ในวงกว้างกว่าเดิม ส่งผลให้สถานการณ์น่าเป็นห่วงและต้องการมาตรการรับมือที่เร่งด่วน

การปลอมแปลงเสียง (Voice Cloning): ภัยใกล้ตัวที่น่ากังวล

หนึ่งในรูปแบบกลโกงที่สร้างความเสียหายและความสับสนได้มากที่สุดคือ การปลอมแปลงเสียง (Voice Cloning) มิจฉาชีพต้องการตัวอย่างเสียงของบุคคลเป้าหมายเพียงไม่กี่วินาที ซึ่งอาจหาได้จากคลิปวิดีโอในโซเชียลมีเดียหรือการบันทึกเสียงสนทนา จากนั้นจึงนำไปป้อนเข้าสู่โปรแกรม AI เพื่อสังเคราะห์เสียงพูดขึ้นมาใหม่ที่เหมือนกับเสียงของบุคคลนั้นอย่างน่าทึ่ง กลยุทธ์ที่พบบ่อยคือ:

• สวมรอยเป็นคนในครอบครัวหรือเพื่อน: มิจฉาชีพจะใช้เสียงที่ปลอมขึ้นมาโทรหาเหยื่อ สวมรอยเป็นญาติหรือเพื่อนสนิท และสร้างสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น ประสบอุบัติเหตุ, ถูกจับกุม, หรือต้องการเงินด่วน เพื่อกดดันให้เหยื่อรีบโอนเงินโดยไม่มีเวลาไตร่ตรอง
• สวมรอยเป็นเจ้าหน้าที่: มีการใช้เสียงปลอมที่ดูน่าเชื่อถือในลักษณะของเจ้าหน้าที่ตำรวจ, เจ้าหน้าที่สรรพากร, หรือพนักงานธนาคาร เพื่อหลอกให้เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว เช่น เลขบัตรประชาชน, รหัสผ่าน, หรือรหัส OTP

ความน่ากลัวของ Voice Cloning คือการโจมตีทางจิตวิทยาโดยตรง เพราะการได้ยินเสียงของคนที่คุ้นเคยทำให้เหยื่อลดความระมัดระวังลงและหลงเชื่อได้ง่ายกว่าการหลอกลวงผ่านข้อความเพียงอย่างเดียว

ข้อมูลเชิงสถิติและแนวโน้มที่เพิ่มขึ้น

ข้อมูลจากงานวิจัยปี 2567 โดย Whoscall ผู้ให้บริการแอปพลิเคชันระบุหมายเลขโทรศัพท์ที่ไม่รู้จัก ได้สะท้อนให้เห็นภาพรวมของปัญหาที่น่ากังวล โดยพบว่า กว่า 60% ของคนไทยเคยได้รับข้อความหลอกลวงที่สร้างโดย AI ผ่านช่องทาง SMS หรือโซเชียลมีเดีย ตัวเลขนี้บ่งชี้ว่าภัยคุกคามไม่ได้อยู่ไกลตัว แต่ได้แทรกซึมเข้ามาในชีวิตประจำวันของคนส่วนใหญ่แล้ว

แนวโน้มยังคงมีทิศทางที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ด้วยเหตุผลหลายประการ ทั้งต้นทุนการใช้เทคโนโลยี AI ที่ต่ำลง, การเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลที่ง่ายขึ้นจากโลกออนไลน์, และความสำเร็จในการหลอกลวงที่จูงใจให้มิจฉาชีพพัฒนากลยุทธ์ใหม่ๆ อยู่เสมอ สิ่งนี้ทำให้การพึ่งพาความระมัดระวังส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ และจำเป็นต้องมีเครื่องมือทางเทคโนโลยีเข้ามาช่วยเสริม

ตัวอย่างกรณีศึกษาและรูปแบบการหลอกลวง

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น ต่อไปนี้คือตัวอย่างรูปแบบการหลอกลวงด้วย AI ที่เกิดขึ้นจริง:

1. กลโกง “หลานรักต้องการเงินด่วน”: ผู้สูงอายุรายหนึ่งได้รับโทรศัพท์จากบุคคลที่ใช้เสียงเหมือนหลานชาย แจ้งว่ากำลังเดือดร้อนและต้องการเงินค่าซ่อมรถอย่างเร่งด่วน ด้วยความกังวลและเชื่อว่าเป็นเสียงหลานจริงๆ จึงรีบโอนเงินไปให้ ก่อนจะทราบในภายหลังว่าถูกหลอก
2. SMS แจ้งหนี้บัตรเครดิตปลอม: ประชาชนจำนวนมากได้รับ SMS ที่มีข้อความและรูปแบบเหมือนกับที่ธนาคารส่งมาจริง แจ้งว่ามียอดค้างชำระและให้คลิกลิงก์เพื่อตรวจสอบ เมื่อคลิกเข้าไป ลิงก์ดังกล่าวจะนำไปสู่เว็บไซต์ปลอมที่สร้างขึ้นเพื่อขโมยข้อมูลการเข้าสู่ระบบธนาคารออนไลน์
3. Deepfake Video Call: แม้จะยังไม่แพร่หลายเท่า Voice Cloning แต่เริ่มมีกรณีที่มิจฉาชีพใช้ Deepfake สร้างวิดีโอคอลสั้นๆ ที่เป็นใบหน้าของบุคคลที่น่าเชื่อถือ เช่น ผู้บริหารบริษัท เพื่อหลอกให้พนักงานโอนเงินหรืออนุมัติคำสั่งซื้อที่เป็นเท็จ

การประยุกต์ใช้แอปกันโกงเพื่อรับมือภัยคุกคาม

การมีอยู่ของแอปพลิเคชันป้องกันโกงที่ขับเคลื่อนด้วย AI เป็นการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยไซเบอร์สำหรับประชาชนทั่วไปให้สูงขึ้น โดยเปลี่ยนจากการตั้งรับเป็นการป้องกันเชิงรุก ผู้ใช้งานสามารถนำฟังก์ชันต่างๆ ของแอปมาประยุกต์ใช้ในสถานการณ์จริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การวิเคราะห์เสียงและข้อความแบบเรียลไทม์

ฟังก์ชันที่เป็นหัวใจหลักคือการวิเคราะห์แบบเรียลไทม์ ซึ่งทำงานอยู่เบื้องหลังตลอดเวลา เมื่อมีสายโทรศัพท์หรือข้อความเข้ามา ระบบ AI จะเริ่มทำงานทันที:

• ระหว่างการสนทนา: หากผู้ใช้รับสายที่น่าสงสัย AI จะไม่หยุดทำงาน แต่จะวิเคราะห์เสียงสนทนาต่อไป หากตรวจพบรูปแบบคำพูดที่ตรงกับสคริปต์ของแก๊งคอลเซ็นเตอร์ หรือตรวจจับความผิดปกติของเสียงได้ชัดเจนขึ้น อาจมีการแจ้งเตือนเพิ่มเติมบนหน้าจอ เพื่อให้ผู้ใช้วางสายและยุติการสนทนา
• การแจ้งเตือนทันที: ทันทีที่ระบบตรวจพบความผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นเสียง, ข้อความ หรือลิงก์ แอปจะแสดงการแจ้งเตือน (Notification) ที่ชัดเจนและเข้าใจง่าย เช่น “คำเตือน: หมายเลขนี้อาจเป็นแก๊งคอลเซ็นเตอร์” หรือ “ข้อควรระวัง: ลิงก์ในข้อความนี้อาจเป็นอันตราย” ช่วยให้ผู้ใช้ตัดสินใจได้อย่างถูกต้องในทันที

การตรวจสอบลิงก์และหมายเลขโทรศัพท์ต้องสงสัย

นอกจากการทำงานอัตโนมัติแล้ว ผู้ใช้ยังสามารถใช้แอปพลิเคชันเป็นเครื่องมือตรวจสอบได้ด้วยตนเอง หากได้รับลิงก์หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่น่าสงสัยจากช่องทางอื่นที่แอปไม่ได้ตรวจสอบโดยตรง เช่น จากอีเมลหรือในกลุ่มสนทนา ผู้ใช้สามารถคัดลอกลิงก์หรือหมายเลขโทรศัพท์นั้นมาวางในฟังก์ชันตรวจสอบของแอปได้ ระบบจะทำการเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลกลาง (Crowdsourcing Database) ที่รวบรวมข้อมูลจากผู้ใช้รายอื่นและหน่วยงานภาครัฐ เพื่อประเมินความเสี่ยงและให้คำแนะนำว่าควรดำเนินการต่อหรือไม่

การสแกนภาพหน้าจอเพื่อหาความผิดปกติ

อีกหนึ่งฟังก์ชันที่ล้ำหน้าคือการวิเคราะห์ภาพหน้าจอ (Screenshot Analysis) ในกรณีที่มิจฉาชีพหลอกลวงให้ติดตั้งแอปพลิเคชันควบคุมระยะไกล หรือแสดงหน้าจอปลอมเพื่อหลอกให้กรอกข้อมูล ผู้ใช้สามารถจับภาพหน้าจอแล้วนำเข้าสู่แอป ‘เกราะเพชร’ เพื่อให้ AI ช่วยวิเคราะห์ได้ AI จะใช้เทคโนโลยีการรู้จำอักขระด้วยแสง (Optical Character Recognition – OCR) และการวิเคราะห์โครงสร้างของภาพ เพื่อตรวจสอบองค์ประกอบที่น่าสงสัย เช่น:

• โลโก้ของธนาคารหรือหน่วยงานที่ไม่คมชัดหรือผิดเพี้ยน
• แบบฟอร์มที่ร้องขอข้อมูลที่ละเอียดอ่อนเกินความจำเป็น
• ข้อความแจ้งเตือนที่ใช้ภาษาไม่เป็นทางการหรือมีข้อผิดพลาดทางไวยากรณ์

ฟังก์ชันนี้เปรียบเสมือนการมีผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยคอยช่วยตรวจสอบอีกชั้นหนึ่ง สร้างความมั่นใจให้กับการใช้งานสมาร์ทโฟนในทุกมิติ

บทสรุป: ก้าวต่อไปของความปลอดภัยไซเบอร์สำหรับประชาชน

การเปิดตัว แอปกันโกง ที่ขับเคลื่อนด้วย AI โดยภาครัฐ นับเป็นก้าวสำคัญในการต่อสู้กับอาชญากรรมไซเบอร์ที่ทวีความซับซ้อนขึ้นทุกวัน เทคโนโลยีนี้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือป้องกัน แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความพยายามในการสร้างเกราะป้องกันดิจิทัลที่แข็งแกร่งและเข้าถึงได้สำหรับประชาชนทุกคน การนำ AI มาใช้วิเคราะห์เสียง ข้อความ และพฤติกรรมที่น่าสงสัยแบบเรียลไทม์ ช่วยลดช่องว่างที่เกิดจากกลโกงสมัยใหม่ เช่น Voice Cloning และ Deepfake ได้อย่างมีนัยสำคัญ

อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างสมบูรณ์ ความสำเร็จในระยะยาวขึ้นอยู่กับความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ประชาชนจำเป็นต้องเปิดรับเทคโนโลยีและใช้งานเครื่องมือเหล่านี้อย่างสม่ำเสมอ ควบคู่ไปกับการพัฒนาความตระหนักรู้