รัฐแบนกล่องโฟม! ดัน ‘โฟมเห็ด’ ทั่วประเทศ

การประกาศนโยบาย รัฐแบนกล่องโฟม! ดัน ‘โฟมเห็ด’ ทั่วประเทศ ถือเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของวงการบรรจุภัณฑ์และอุตสาหกรรมอาหารในประเทศไทย มาตรการนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย แต่ยังเป็นการส่งสัญญาณที่ชัดเจนถึงทิศทางการพัฒนาประเทศที่มุ่งสู่ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้สร้างแรงกระเพื่อมต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกระดับ ตั้งแต่ผู้ผลิต ผู้ประกอบการร้านอาหาร ไปจนถึงผู้บริโภคทั่วไป

ภาพรวมของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ

• การบังคับใช้กฎหมาย: รัฐบาลประกาศแบนการใช้กล่องโฟมพอลิสไตรีน (Polystyrene) สำหรับบรรจุอาหารแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งทั่วประเทศอย่างเป็นทางการ โดยมีผลบังคับใช้ทันที
• วัสดุทดแทนหลัก: มีการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้ ‘โฟมจากเห็ด’ หรือบรรจุภัณฑ์ที่ผลิตจากเส้นใยไมซีเลียม (Mycelium) ซึ่งเป็นวัสดุชีวภาพที่สามารถย่อยสลายได้เองตามธรรมชาติในระยะเวลาสั้น
• เป้าหมายระยะยาว: นโยบายนี้เป็นส่วนหนึ่งของแผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะพลาสติกแห่งชาติ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อลดปริมาณขยะพลาสติกที่จัดการได้ยาก และส่งเสริมระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)
• ผลกระทบต่อธุรกิจ: ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมอาหารและบรรจุภัณฑ์จำเป็นต้องปรับตัวอย่างเร่งด่วน เพื่อให้สอดคล้องกับข้อบังคับใหม่และตอบสนองต่อเทรนด์ของผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

นโยบาย รัฐแบนกล่องโฟม! ดัน ‘โฟมเห็ด’ ทั่วประเทศ เป็นมาตรการเชิงรุกที่เกิดขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สะสมมานาน โดยเฉพาะปัญหาขยะพลาสติกที่ส่งผลกระทบในวงกว้าง การผลักดันให้เกิดการใช้วัสดุทดแทนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น โฟมจากเห็ด ไม่เพียงแต่ช่วยลดมลพิษ แต่ยังเป็นการสร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ที่สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาที่ยั่งยืนทั่วโลก การเปลี่ยนแปลงนี้จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่ออนาคตของเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย

ที่มาและเหตุผล: ทำไมต้องแบนกล่องโฟม?

การตัดสินใจแบนการใช้กล่องโฟมบรรจุอาหารไม่ได้เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน แต่เป็นผลมาจากกระบวนการพิจารณาและวางแผนระยะยาวที่คำนึงถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพเป็นหลัก โดยมีรากฐานมาจากมติคณะรัฐมนตรีในปี พ.ศ. 2564 ที่เห็นชอบแผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะพลาสติก ซึ่งกำหนดเป้าหมายการเลิกใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single-use Plastics) หลายประเภทภายในปี 2565

วิกฤตขยะพลาสติกและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

กล่องโฟมที่ผลิตจากพอลิสไตรีนเป็นหนึ่งในตัวการสำคัญของปัญหาสิ่งแวดล้อม เนื่องจากเป็นวัสดุที่ย่อยสลายได้ยากอย่างยิ่ง อาจใช้เวลาหลายร้อยปีในการย่อยสลาย และเมื่อแตกหักจะกลายเป็นไมโครพลาสติกที่ปนเปื้อนในดิน แหล่งน้ำ และห่วงโซ่อาหาร ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและสุขภาพของมนุษย์ในระยะยาว การจัดการขยะโฟมยังมีต้นทุนสูงและทำได้ยาก ทำให้เกิดปัญหาขยะอุดตันท่อระบายน้ำและสร้างมลภาวะทางสายตา

ขยะพลาสติกและโฟมที่ย่อยสลายไม่ได้เป็นภัยคุกคามที่ฝังรากลึกในระบบนิเวศ การเปลี่ยนผ่านสู่วัสดุชีวภาพจึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็นเร่งด่วนเพื่ออนาคตที่ยั่งยืน

แผนปฏิบัติการระดับชาติเพื่อแก้ไขปัญหา

รัฐบาลไทยได้ตระหนักถึงความรุนแรงของปัญหาดังกล่าว จึงได้จัดทำแผนปฏิบัติการฯ ขึ้น โดยมีเป้าหมายที่ชัดเจนในการลดและเลิกใช้พลาสติกที่มีผลกระทบสูง 4 ชนิด ซึ่งรวมถึงกล่องโฟมบรรจุอาหารด้วย แผนดังกล่าวไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการ “แบน” แต่ยังครอบคลุมถึงการ “ส่งเสริม” การใช้วัสดุทดแทนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนที่สมบูรณ์ การผลักดันให้ “โฟมจากเห็ด” เป็นทางเลือกหลักจึงสอดคล้องกับวิสัยทัศน์นี้อย่างสมบูรณ์แบบ

ทำความรู้จัก ‘โฟมจากเห็ด’: นวัตกรรมบรรจุภัณฑ์รักษ์โลก

ท่ามกลางความท้าทายในการหาวัสดุทดแทนกล่องโฟมแบบเดิม “โฟมจากเห็ด” ได้กลายเป็นดาวเด่นที่น่าจับตามองในฐานะนวัตกรรมวัสดุชีวภาพที่มีศักยภาพสูง ด้วยคุณสมบัติที่เทียบเคียงได้กับโฟมสังเคราะห์ แต่มีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในระดับที่เหนือกว่าอย่างสิ้นเชิง

โฟมจากเห็ดคืออะไรและผลิตได้อย่างไร?

โฟมจากเห็ด (Mushroom Foam) หรือที่รู้จักกันในชื่อวัสดุไมซีเลียม (Mycelium Composite) คือวัสดุชีวภาพที่เกิดจากการเพาะเลี้ยงเส้นใยของเห็ดราที่เรียกว่า “ไมซีเลียม” ซึ่งทำหน้าที่เสมือนกาวธรรมชาติในการยึดเกาะวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เช่น ขี้เลื่อย ฟางข้าว หรือแกลบ เข้าไว้ด้วยกัน

กระบวนการผลิตเริ่มต้นจากการนำวัสดุเกษตรมาฆ่าเชื้อ แล้วใส่เชื้อไมซีเลียมลงไป จากนั้นบ่มเพาะในแม่พิมพ์ตามรูปทรงที่ต้องการเป็นเวลาหลายวัน เส้นใยไมซีเลียมจะเจริญเติบโตและถักทอตัวเองเป็นโครงข่ายที่แข็งแรงและมีน้ำหนักเบา เมื่อได้รูปทรงตามต้องการแล้ว จะนำไปผ่านความร้อนเพื่อหยุดการเจริญเติบโตของเชื้อรา ผลลัพธ์ที่ได้คือวัสดุที่มีลักษณะคล้ายโฟมแต่สามารถย่อยสลายได้ 100%

คุณสมบัติที่โดดเด่นและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

โฟมจากเห็ดมีคุณสมบัติที่น่าสนใจหลายประการ ทำให้เป็นตัวเลือกที่เหมาะสมสำหรับการเป็นบรรจุภัณฑ์ทดแทน:

• การย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ (Biodegradable): สามารถย่อยสลายกลายเป็นปุ๋ยในดินได้ภายในเวลาประมาณ 45 วัน ซึ่งแตกต่างจากโฟมพลาสติกที่คงอยู่เป็นขยะนานนับศตวรรษ
• ทนความร้อนและเป็นฉนวน: มีคุณสมบัติในการเป็นฉนวนกันความร้อนได้ดี จึงเหมาะสำหรับใช้เป็นภาชนะบรรจุอาหารร้อน
• ผลิตจากวัสดุหมุนเวียน: ใช้ประโยชน์จากของเหลือทางการเกษตร เป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัสดุที่อาจถูกทิ้งไปโดยเปล่าประโยชน์
• กระบวนการผลิตใช้พลังงานต่ำ: การเพาะเลี้ยงไมซีเลียมใช้พลังงานน้อยกว่ากระบวนการผลิตพลาสติกจากปิโตรเลียมอย่างมาก
• น้ำหนักเบาและแข็งแรง: มีความสามารถในการรับแรงกระแทกได้ดี เหมาะสำหรับใช้เป็นบรรจุภัณฑ์กันกระแทกและภาชนะใส่อาหาร

ผลกระทบและการปรับตัวของภาคธุรกิจ

การบังคับใช้นโยบายแบนกล่องโฟมส่งผลกระทบโดยตรงต่อผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ไปจนถึงร้านอาหารรายย่อย การเปลี่ยนแปลงนี้จึงมาพร้อมกับความท้าทายและโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ที่น่าสนใจ

ความท้าทายของผู้ประกอบการร้านอาหารและผู้ผลิต

สำหรับผู้ประกอบการร้านอาหาร โดยเฉพาะร้านค้ารายย่อยและสตรีทฟู้ด ความท้าทายหลักในช่วงแรกคือเรื่องของ “ต้นทุน” บรรจุภัณฑ์ทางเลือก เช่น โฟมจากเห็ด หรือวัสดุชีวภาพอื่นๆ อาจมีราคาสูงกว่ากล่องโฟมแบบเดิม นอกจากนี้ ความสามารถในการเข้าถึงและปริมาณการผลิตของบรรจุภัณฑ์ใหม่ๆ ในช่วงเปลี่ยนผ่านอาจยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด

ในขณะเดียวกัน ผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์โฟมพลาสติกเดิมต้องเผชิญกับการปรับเปลี่ยนสายการผลิตและเทคโนโลยีครั้งใหญ่ ซึ่งต้องใช้เงินลงทุนและเวลาในการวิจัยและพัฒนาเพื่อเปลี่ยนไปสู่การผลิตบรรจุภัณฑ์รักษ์โลกแทน

โอกาสใหม่ในเทรนด์ธุรกิจ 2568

อย่างไรก็ตาม วิกฤตนี้ได้สร้างโอกาสทางธุรกิจที่สำคัญ ซึ่งสอดคล้องกับ เทรนด์ธุรกิจ 2568 ที่มุ่งเน้นความยั่งยืนและการดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม (ESG)

• ตลาดบรรจุภัณฑ์รักษ์โลกเติบโต: ความต้องการบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจะเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด เปิดโอกาสให้ผู้เล่นรายใหม่และนวัตกรรมใหม่ๆ เข้าสู่ตลาด
• การสร้างภาพลักษณ์แบรนด์: ธุรกิจร้านอาหารที่ปรับตัวใช้บรรจุภัณฑ์รักษ์โลกได้อย่างรวดเร็ว จะสามารถสร้างภาพลักษณ์ที่ดีและดึงดูดกลุ่มผู้บริโภคยุคใหม่ที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมได้
• นวัตกรรมด้านวัสดุชีวภาพ: เกิดการลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนาวัสดุชีวภาพ (Biomaterials) ใหม่ๆ มากขึ้น ไม่จำกัดเพียงแค่โฟมจากเห็ด แต่อาจรวมถึงวัสดุจากชานอ้อย ฟางข้าวสาลี หรือสาหร่าย
• การสนับสนุนจากภาครัฐ: รัฐบาลมีแนวโน้มที่จะออกมาตรการสนับสนุนผู้ประกอบการที่เปลี่ยนผ่านสู่การใช้บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การให้สิทธิประโยชน์ทางภาษี หรือการสนับสนุนเงินทุน

เปรียบเทียบคุณสมบัติ: โฟมพลาสติก vs. โฟมจากเห็ด

เพื่อให้เห็นภาพความแตกต่างระหว่างบรรจุภัณฑ์แบบเก่าและแบบใหม่ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบคุณสมบัติในด้านต่างๆ จะช่วยให้เข้าใจถึงเหตุผลที่โฟมจากเห็ดถูกผลักดันให้เป็นวัสดุทดแทนที่ยั่งยืน

อนาคตของบรรจุภัณฑ์ไทยในยุคเศรษฐกิจหมุนเวียน

การแบนกล่องโฟมเป็นเพียงก้าวแรกที่สำคัญบนเส้นทางสู่การสร้างระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนด้านพลาสติกและบรรจุภัณฑ์ของประเทศไทย นโยบายนี้สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการผลิต-ใช้-ทิ้ง (Linear Economy) ไปสู่ระบบที่เน้นการหมุนเวียนทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด

พลาสติกอีก 3 ชนิดที่อยู่ในเป้าหมายการลด-เลิกใช้

นอกเหนือจากกล่องโฟมบรรจุอาหารแล้ว แผนปฏิบัติการฯ ยังกำหนดเป้าหมายในการลดและเลิกใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งอีก 3 ชนิด ได้แก่:

1. ถุงพลาสติกหูหิ้วแบบบาง: ที่มีความหนาน้อยกว่า 36 ไมครอน ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของปัญหาขยะพลาสติกในทะเลและสิ่งแวดล้อม
2. แก้วพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว: โดยเฉพาะแก้วแบบบางที่รีไซเคิลได้ยาก
3. หลอดพลาสติก: ซึ่งมักไม่ถูกนำเข้าระบบรีไซเคิลเนื่องจากมีขนาดเล็กและน้ำหนักเบา

การดำเนินการกับพลาสติกทั้ง 4 ประเภทนี้อย่างครบวงจร จะช่วยลดปริมาณขยะพลาสติกที่จัดการยากได้อย่างมีนัยสำคัญ และกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในทุกมิติ

บทสรุป: การเปลี่ยนผ่านสู่อนาคตที่ยั่งยืน

นโยบาย รัฐแบนกล่องโฟม! ดัน ‘โฟมเห็ด’ ทั่วประเทศ นับเป็นหมุดหมายที่สำคัญในการขับเคลื่อนประเทศไทยไปสู่อนาคตที่ยั่งยืน การตัดสินใจครั้งนี้แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง โดยเปลี่ยนจากวัสดุที่สร้างปัญหาอย่างโฟมพลาสติกไปสู่นวัตกรรมวัสดุชีวภาพอย่างโฟมจากเห็ด ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยลดปริมาณขยะ แต่ยังเป็นการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชีวภาพ (Bioeconomy) อีกด้วย

แม้ว่าในช่วงแรกของการเปลี่ยนผ่านอาจมีความท้าทายในด้านต้นทุนและการปรับตัวของผู้ประกอบการ แต่ในระยะยาวแล้ว ประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ๆ นั้นมีมูลค่ามหาศาล การที่ทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน และผู้บริโภค ร่วมมือกันสนับสนุนและปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ จะเป็นพลังสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยสามารถก้าวข้ามวิกฤตขยะพลาสติก และสร้างระบบนิเวศทางธุรกิจที่สมดุลและยั่งยืนได้อย่างแท้จริง