ฟรีแลนซ์ต้องรู้! e-Tax ใหม่ กระทบรายได้-ยื่นภาษี

การเปลี่ยนแปลงทางด้านกฎหมายภาษีเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้ประกอบอาชีพอิสระต้องติดตามอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะประเด็น ฟรีแลนซ์ต้องรู้! e-Tax ใหม่ กระทบรายได้-ยื่นภาษี ซึ่งเป็นมาตรการที่คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติและจะเริ่มมีผลบังคับใช้ในปี 2568 การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ส่งผลโดยตรงต่อวิธีการรายงานรายได้ การยื่นภาษี และการวางแผนทางการเงินของผู้มีรายได้อิสระและผู้ค้าออนไลน์ทุกคน

ประเด็นที่ฟรีแลนซ์ต้องรู้! e-Tax ใหม่ กระทบรายได้-ยื่นภาษีอย่างไรนั้น นับเป็นการปรับเปลี่ยนครั้งสำคัญที่ผู้ประกอบอาชีพอิสระและผู้ค้าออนไลน์จำเป็นต้องทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง การที่ภาครัฐผลักดันให้ธุรกรรมและการยื่นภาษีเข้าสู่ระบบดิจิทัล หรือ e-Tax System มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความโปร่งใสในการจัดเก็บภาษี ซึ่งจะเริ่มมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2568 การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้หมายถึงการเพิ่มอัตราภาษีใหม่ แต่เป็นการปรับปรุงกระบวนการให้สอดคล้องกับยุคดิจิทัล ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อวิธีการที่ฟรีแลนซ์ต้องจัดการกับรายรับ การหักค่าใช้จ่าย และการปฏิบัติตามข้อกำหนดทางภาษีอย่างเคร่งครัด

การเปลี่ยนแปลงนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับกลุ่มฟรีแลนซ์ ซึ่งมีโครงสร้างรายได้ที่ยืดหยุ่นและแตกต่างจากพนักงานประจำ การนำระบบ e-Tax มาใช้จะทำให้ข้อมูลรายได้ที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ ถูกส่งเข้าระบบของกรมสรรพากรโดยตรงและรวดเร็วยิ่งขึ้น สิ่งนี้ทำให้การตรวจสอบย้อนหลังทำได้ง่าย และลดโอกาสในการหลีกเลี่ยงภาษี ดังนั้น ผู้ประกอบอาชีพอิสระทุกคนจึงต้องเตรียมความพร้อมในการจัดเก็บเอกสารหลักฐานรายได้และรายจ่ายในรูปแบบดิจิทัล เพื่อให้สามารถยื่นภาษีได้อย่างถูกต้องและครบถ้วนตามกฎหมายภาษีใหม่ที่กำลังจะมาถึง

ภาพรวม e-Tax ใหม่ และผลกระทบต่อฟรีแลนซ์

ระบบ e-Tax คือการพัฒนากระบวนการทางภาษีของกรมสรรพากรให้เข้าสู่รูปแบบดิจิทัลอย่างเต็มตัว ครอบคลุมตั้งแต่การออกใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ (e-Tax Invoice) และใบรับอิเล็กทรอนิกส์ (e-Receipt) ไปจนถึงการนำส่งข้อมูลภาษีหัก ณ ที่จ่าย และการยื่นแบบแสดงรายการภาษีผ่านช่องทางออนไลน์ เป้าหมายหลักคือการลดการใช้กระดาษ ลดขั้นตอนที่ซับซ้อน และสร้างฐานข้อมูลภาษีขนาดใหญ่ (Big Data) ที่ภาครัฐสามารถนำไปวิเคราะห์และตรวจสอบได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สำหรับฟรีแลนซ์และผู้ค้าออนไลน์ ผลกระทบที่ชัดเจนที่สุดคือความโปร่งใสของข้อมูลรายได้ เมื่อผู้ว่าจ้างหรือลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลจ่ายค่าจ้างและหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% ข้อมูลการหักภาษีดังกล่าวจะถูกนำส่งเข้าระบบของกรมสรรพากรแบบเรียลไทม์หรือใกล้เคียง ซึ่งหมายความว่ากรมสรรพากรจะมีข้อมูลรายได้ของฟรีแลนซ์แต่ละคนอยู่ในระบบตั้งแต่ต้นทาง ทำให้การตรวจสอบความถูกต้องของการยื่นภาษีประจำปีทำได้ง่ายและแม่นยำขึ้น การพยายามปกปิดรายได้บางส่วนหรือยื่นรายได้ไม่ครบถ้วนจะทำได้ยากขึ้นอย่างมาก ดังนั้น การเตรียมตัวและจัดทำบัญชีรายรับ-รายจ่ายอย่างเป็นระบบจึงเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้อีกต่อไป

การมาถึงของระบบ e-Tax ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่บังคับให้ฟรีแลนซ์ต้องมีความเป็นมืออาชีพในการจัดการการเงินและภาษีมากขึ้น การมีวินัยทางการเงินและการจัดเก็บเอกสารอย่างเป็นระบบ จะกลายเป็นทักษะที่จำเป็นต่อการประกอบอาชีพอิสระในระยะยาว

อัตราภาษีและการหัก ณ ที่จ่ายสำหรับฟรีแลนซ์

แม้ว่าระบบการยื่นภาษีจะเปลี่ยนไปเป็นดิจิทัลมากขึ้น แต่หลักการคำนวณภาษีสำหรับฟรีแลนซ์ยังคงอิงตามประมวลรัษฎากรเดิม กล่าวคือ รายได้ของฟรีแลนซ์จัดอยู่ในกลุ่มเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(2) ซึ่งจะต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามอัตราก้าวหน้าหรือแบบขั้นบันไดเช่นเดียวกับผู้มีรายได้ประจำ

โครงสร้างอัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

อัตราภาษีที่ใช้คำนวณจาก “เงินได้สุทธิ” (รายได้ทั้งหมด หักค่าใช้จ่าย และหักค่าลดหย่อน) ยังคงเป็นอัตราเดิมที่บังคับใช้ในปัจจุบัน โดยแบ่งเป็นขั้นต่างๆ ซึ่งผู้มีเงินได้สุทธิสูงขึ้นจะมีภาระภาษีในอัตราที่สูงขึ้นตามไปด้วย โครงสร้างอัตราภาษีดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการวางแผนภาษี เพื่อให้ทราบว่ารายได้ที่เพิ่มขึ้นจะส่งผลต่อฐานภาษีอย่างไร

กลไกการหักภาษี ณ ที่จ่าย 3%

การหักภาษี ณ ที่จ่าย (Withholding Tax) เป็นกระบวนการที่ผู้ว่าจ้าง (โดยเฉพาะบริษัทหรือนิติบุคคล) มีหน้าที่หักเงินส่วนหนึ่งจากค่าจ้างของฟรีแลนซ์ในอัตราร้อยละ 3 ก่อนจ่ายเงิน และนำส่งภาษีส่วนนี้ให้แก่กรมสรรพากรแทนฟรีแลนซ์ ภาษีที่ถูกหักไว้นี้เปรียบเสมือนการ “จ่ายภาษีล่วงหน้า” ของฟรีแลนซ์

เมื่อถึงเวลายื่นภาษีประจำปี (ช่วงต้นปีถัดไป) ฟรีแลนซ์จะต้องคำนวณภาษีที่ต้องเสียจริงจากเงินได้สุทธิทั้งปี หากจำนวนภาษีที่คำนวณได้จริงนั้น น้อยกว่า ภาษีทั้งหมดที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายไปตลอดทั้งปี ฟรีแลนซ์จะมีสิทธิยื่นขอคืนเงินภาษีส่วนต่างนั้นได้ ในทางกลับกัน หากภาษีที่คำนวณได้จริง มากกว่า ภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายไว้ ก็จะต้องชำระภาษีเพิ่มเติม ดังนั้น การเก็บหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (ใบ 50 ทวิ) จากผู้ว่าจ้างทุกรายจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเป็นหลักฐานในการนำเครดิตภาษีนี้มาใช้ตอนยื่นแบบฯ

รายได้จากต่างประเทศ: สิ่งที่ฟรีแลนซ์ต้องปฏิบัติ

ในยุคดิจิทัล ฟรีแลนซ์จำนวนมากทำงานให้กับลูกค้าหรือแพลตฟอร์มในต่างประเทศและรับรายได้เป็นสกุลเงินตราต่างประเทศ ซึ่งกฎหมายภาษีใหม่ได้ให้ความสำคัญกับประเด็นนี้อย่างชัดเจน โดยยึดหลัก “ถิ่นที่อยู่” (Residence-based Taxation) เป็นเกณฑ์ในการพิจารณาภาระภาษี

ตามหลักการนี้ หากบุคคลใดพำนักอยู่ในประเทศไทยเป็นระยะเวลารวมกันถึง 180 วันหรือมากกว่าในปีภาษีใดก็ตาม จะถือว่าเป็น “ผู้มีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทย” และมีหน้าที่ต้องเสียภาษีจากรายได้ที่เกิดขึ้นทั่วโลก (Worldwide Income) ซึ่งหมายความว่า หากฟรีแลนซ์มีคุณสมบัติดังกล่าวและได้นำเงินรายได้ที่เกิดจากแหล่งนอกประเทศเข้ามาในประเทศไทยในปีภาษีนั้นๆ รายได้จำนวนดังกล่าวจะต้องถูกนำมารวมคำนวณเพื่อเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในประเทศไทยด้วย แม้ว่ารายได้นั้นจะเกิดจากการทำงานให้กับลูกค้าในต่างประเทศก็ตาม การไม่สำแดงรายได้ส่วนนี้อาจนำไปสู่ปัญหาการถูกตรวจสอบย้อนหลังและเสียเบี้ยปรับเงินเพิ่มได้ในอนาคต

สิทธิประโยชน์ทางภาษี: วิธีลดหย่อนและหักค่าใช้จ่าย

เพื่อบรรเทาภาระภาษี กฎหมายได้ให้สิทธิแก่ผู้เสียภาษีในการหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนต่างๆ ออกจากเงินได้พึงประเมินก่อนนำไปคำนวณภาษี การทำความเข้าใจและใช้สิทธิเหล่านี้อย่างเต็มที่เป็นกลยุทธ์สำคัญในการวางแผนภาษีสำหรับฟรีแลนซ์

การหักค่าใช้จ่ายแบบเหมา

สำหรับเงินได้ประเภทที่ 2 (เงินได้จากอาชีพอิสระ) เช่น งานฟรีแลนซ์ รับจ้างทั่วไป กฎหมายอนุญาตให้เลือกหักค่าใช้จ่ายได้ 2 วิธี คือ 1) หักตามจริง โดยต้องมีหลักฐานค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการทำงานครบถ้วน หรือ 2) หักแบบเหมา ซึ่งเป็นวิธีที่ได้รับความนิยมมากกว่าเนื่องจากความสะดวก

การหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาสำหรับเงินได้ประเภทที่ 2 สามารถทำได้ในอัตราร้อยละ 50 ของเงินได้ แต่มีเพดานสูงสุดไม่เกิน 100,000 บาทต่อปีภาษี หมายความว่า หากฟรีแลนซ์มีรายได้ 300,000 บาท จะสามารถหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 100,000 บาท (ไม่ใช่ 150,000 บาท) การเลือกใช้วิธีนี้ไม่จำเป็นต้องเก็บเอกสารค่าใช้จ่ายใดๆ จึงช่วยลดภาระด้านเอกสารได้อย่างมาก

รายการลดหย่อนที่สำคัญสำหรับฟรีแลนซ์

นอกเหนือจากค่าใช้จ่ายแล้ว ฟรีแลนซ์ยังสามารถใช้สิทธิลดหย่อนอื่นๆ ได้เช่นเดียวกับผู้เสียภาษีทั่วไป รายการลดหย่อนที่น่าสนใจและเป็นประโยชน์มีดังนี้:

• การลงทุนในกองทุนรวม: สามารถลดหย่อนภาษีจากการลงทุนในกองทุนรวมเพื่อการออม (SSF) และกองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ (RMF) ตามเงื่อนไขที่กรมสรรพากรกำหนด ซึ่งเป็นวิธีที่ช่วยทั้งการออมเงินเพื่ออนาคตและประหยัดภาษีไปพร้อมกัน
• เบี้ยประกัน: ค่าเบี้ยประกันชีวิตสามารถนำมาลดหย่อนได้สูงสุด 100,000 บาท และเบี้ยประกันสุขภาพตนเองลดหย่อนได้สูงสุด 25,000 บาท (เมื่อรวมกับประกันชีวิตต้องไม่เกิน 100,000 บาท) นอกจากนี้ยังมีเบี้ยประกันบำนาญที่สามารถลดหย่อนเพิ่มเติมได้
• โครงการภาครัฐ: สิทธิลดหย่อนจากโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจต่างๆ เช่น โครงการ Easy E-Receipt ที่ให้สิทธินำค่าซื้อสินค้าและบริการจากร้านค้าที่ออกใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์มาลดหย่อนได้ตามจำนวนที่จ่ายจริง แต่ไม่เกิน 50,000 บาท (ตัวเลขอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามประกาศของรัฐบาลในแต่ละปี)

การเตรียมความพร้อมสู่ระบบ e-Tax และการยื่นภาษีออนไลน์

การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบ e-Tax เป็นทั้งโอกาสและความท้าทาย ฟรีแลนซ์ที่สามารถปรับตัวได้เร็วจะได้รับประโยชน์จากความสะดวกและรวดเร็วของระบบดิจิทัล แต่ผู้ที่ไม่เตรียมพร้อมอาจเผชิญกับปัญหาในการปฏิบัติตามข้อกำหนดใหม่ๆ ได้

ความสะดวกและความท้าทายของระบบใหม่

ข้อดีที่ชัดเจนของระบบ e-Tax คือการลดภาระด้านเอกสารกระดาษ การยื่นภาษีสามารถทำได้ทุกที่ทุกเวลาผ่านอินเทอร์เน็ต และข้อมูลบางส่วนอาจถูกดึงเข้าระบบโดยอัตโนมัติ (เช่น ข้อมูลการถูกหัก ณ ที่จ่าย) ทำให้การกรอกแบบฟอร์มง่ายขึ้นและลดความผิดพลาดได้ อย่างไรก็ตาม ความท้าทายคือการที่ฟรีแลนซ์ต้องมีความรู้ความเข้าใจในเทคโนโลยีมากขึ้น ต้องสามารถจัดการไฟล์เอกสารดิจิทัลได้อย่างเป็นระบบ และต้องมั่นใจว่าข้อมูลรายรับ-รายจ่ายของตนเองถูกบันทึกไว้อย่างครบถ้วนเพื่อใช้เป็นหลักฐานหากถูกเรียกตรวจสอบ

คำแนะนำในการวางแผนภาษีอย่างมีประสิทธิภาพ

เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงและบริหารจัดการภาษีได้อย่างดีที่สุด ฟรีแลนซ์ควรเริ่มต้นปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้:

1. แยกบัญชีส่วนตัวและบัญชีธุรกิจ: เปิดบัญชีธนาคารแยกสำหรับรับรายได้จากการทำงานโดยเฉพาะ จะช่วยให้การติดตามกระแสเงินสดและสรุปรายรับประจำปีทำได้ง่ายและชัดเจนขึ้นอย่างมาก
2. จัดทำบัญชีรายรับ-รายจ่ายอย่างสม่ำเสมอ: ไม่ว่าจะเป็นการใช้โปรแกรมสเปรดชีต (เช่น Excel) หรือแอปพลิเคชันทำบัญชี ควรบันทึกรายรับทุกครั้งที่ได้รับเงิน และบันทึกรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับการทำงานอย่างสม่ำเสมอ วิธีนี้จะช่วยให้เห็นภาพรวมทางการเงินและมีข้อมูลพร้อมสำหรับการยื่นภาษี
3. เก็บหลักฐานทุกอย่างในรูปแบบดิจิทัล: สแกนหรือถ่ายรูปเอกสารสำคัญ เช่น หนังสือรับรองการหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ), ใบเสร็จรับเงิน, ใบกำกับภาษี และจัดเก็บในโฟลเดอร์บนคลาวด์อย่างเป็นระบบ เพื่อให้ง่ายต่อการค้นหาและนำไปใช้
4. ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากไม่มั่นใจในเรื่องข้อกฎหมายหรือการคำนวณภาษี การปรึกษาที่ปรึกษาด้านภาษีหรือนักบัญชีเป็นทางเลือกที่คุ้มค่า เพื่อให้แน่ใจว่าการยื่นภาษีเป็นไปอย่างถูกต้องและใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีได้อย่างเต็มที่

สรุปและข้อควรปฏิบัติสำหรับฟรีแลนซ์

การมาถึงของระบบ e-Tax ในปี 2568 ถือเป็นการยกระดับกระบวนการจัดเก็บภาษีของประเทศไทยให้มีความทันสมัยและโปร่งใสยิ่งขึ้น สำหรับฟรีแลนซ์และผู้ค้าออนไลน์ การเปลี่ยนแปลงนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการมีวินัยทางการเงินและการจัดการภาษีอย่างเป็นระบบ แม้ว่าหลักการคำนวณภาษีและอัตราภาษีจะยังคงเดิม แต่การที่ข้อมูลรายได้ถูกส่งตรงถึงกรมสรรพากรผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้การตรวจสอบทำได้ง่ายและครอบคลุมมากขึ้น

ดังนั้น การเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้จึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ฟรีแลนซ์ควรเริ่มจากการจัดระเบียบบัญชีและเอกสารทางการเงิน ทำความเข้าใจสิทธิในการหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนต่างๆ รวมถึงศึกษาขั้นตอนการยื่นภาษีผ่านระบบออนไลน์ การวางแผนภาษีที่ดีไม่เพียงแต่จะช่วยให้ปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้องและหลีกเลี่ยงค่าปรับในอนาคต แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารจัดการการเงินส่วนบุคคลให้เติบโตอย่างยั่งยืนในเส้นทางอาชีพอิสระ