ล้มระบบ TCAS! อว. เคาะใช้พอร์ตยื่นมหาลัย

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ประกาศแนวทางการปฏิรูประบบการคัดเลือกบุคคลเข้าศึกษาในสถาบันอุดมศึกษาครั้งสำคัญ โดยมีมติอาจนำไปสู่การ ล้มระบบ TCAS! อว. เคาะใช้พอร์ตยื่นมหาลัย เป็นเกณฑ์หลักในการพิจารณา ซึ่งนับเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์ของระบบการศึกษาไทยที่อาจส่งผลกระทบในวงกว้างต่อนักเรียน ผู้ปกครอง และสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ

ภาพรวมการปฏิรูปครั้งประวัติศาสตร์

การเปลี่ยนแปลงระบบการคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยถือเป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญที่อยู่ในความสนใจของสังคมไทยมาโดยตลอด ล่าสุด กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้จุดประกายการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่อีกครั้ง ด้วยการเสนอแนวคิดในการปรับปรุงหรืออาจยกเลิกระบบการคัดเลือกกลางที่ใช้กันมานานหลายปีอย่าง TCAS (Thai University Central Admission System) และหันมาให้ความสำคัญกับการใช้แฟ้มสะสมผลงาน หรือ Portfolio เป็นเครื่องมือหลักในการคัดเลือกนักศึกษาสำหรับปีการศึกษาหน้าเป็นต้นไป

• การเปลี่ยนแปลงสู่การประเมินแบบองค์รวม: ระบบใหม่มุ่งเน้นการประเมินผู้สมัครจากความสามารถและศักยภาพที่หลากหลาย ไม่จำกัดอยู่เพียงแค่คะแนนสอบวัดความรู้ทางวิชาการ
• ลดความกดดันจากการสอบ: หนึ่งในเป้าหมายหลักคือการลดความเครียดและแรงกดดันของนักเรียนที่ต้องเผชิญกับการสอบแข่งขันที่เข้มข้นและมีเดิมพันสูง
• ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต: แนวทางนี้กระตุ้นให้นักเรียนค้นหาตัวเองและพัฒนาทักษะที่สนใจอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงมัธยมศึกษา ไม่ใช่เพียงการเร่งอ่านหนังสือเพื่อทำข้อสอบในช่วงเวลาสั้นๆ
• เปิดประตูสู่ความเท่าเทียม: การใช้พอร์ตโฟลิโออาจช่วยเปิดโอกาสให้นักเรียนที่มีความสามารถพิเศษแต่ไม่ถนัดการทำข้อสอบแบบปรนัย สามารถแสดงศักยภาพของตนเองได้อย่างเต็มที่

การปฏิรูปครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างระบบการคัดเลือกที่มีความยืดหยุ่นและเป็นธรรมมากขึ้น ตอบโจทย์ความต้องการของโลกยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับทักษะที่หลากหลายมากกว่าความรู้ในตำราเพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวยังอยู่ในช่วงของการวางกรอบและกำหนดรายละเอียดเชิงปฏิบัติ ซึ่งทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องติดตามความคืบหน้าอย่างใกล้ชิด

ย้อนรอยระบบ TCAS: เส้นทางการคัดเลือกสู่มหาวิทยาลัย

ก่อนจะทำความเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหม่ จำเป็นต้องย้อนกลับไปดูเส้นทางของระบบ TCAS ซึ่งเป็นระบบที่นักเรียนไทยคุ้นเคยกันมาเป็นเวลาหลายปี เพื่อให้เห็นภาพว่าระบบเดิมมีที่มาที่ไปอย่างไร และเหตุใดจึงนำมาสู่แนวคิดการปฏิรูปครั้งสำคัญนี้

TCAS คืออะไรและมีบทบาทอย่างไร?

TCAS หรือ Thai University Central Admission System คือ ระบบการคัดเลือกกลางบุคคลเข้าศึกษาในสถาบันอุดมศึกษาของประเทศไทย ดำเนินการโดยที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย (ทปอ.) โดยเริ่มนำมาใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่ปีการศึกษา 2561 เป็นต้นมา วัตถุประสงค์หลักของการกำเนิด TCAS คือการแก้ไขปัญหาความซ้ำซ้อนของการสอบและการสมัครในระบบเดิม ซึ่งนักเรียนคนหนึ่งอาจต้องวิ่งรอกสอบหลายสนามและมีสิทธิ์เข้าศึกษาในหลายสถาบันพร้อมกัน ก่อให้เกิดปัญหา “การกั๊กที่นั่ง” และสร้างความไม่เป็นธรรมให้กับผู้สมัครคนอื่นๆ

ระบบ TCAS ถูกออกแบบมาเพื่อจัดการการรับสมัครนักศึกษาให้เป็นแบบรวมศูนย์ มีการกำหนดปฏิทินและรอบการสมัครที่ชัดเจน แบ่งออกเป็นหลายรอบเพื่อให้โอกาสแก่นักเรียนกลุ่มต่างๆ ได้แก่:

• รอบที่ 1 Portfolio: สำหรับนักเรียนที่มีความสามารถพิเศษ โดดเด่นในกิจกรรม หรือมีผลงานที่สอดคล้องกับสาขาวิชา โดยไม่ใช้คะแนนสอบกลาง
• รอบที่ 2 Quota: สำหรับนักเรียนในพื้นที่หรือกลุ่มเป้าหมายเฉพาะตามที่มหาวิทยาลัยกำหนด อาจมีการใช้คะแนนสอบกลางประกอบการพิจารณา
• รอบที่ 3 Admission: เป็นรอบที่ใหญ่ที่สุด ใช้คะแนนสอบกลางเป็นเกณฑ์หลักในการคัดเลือก เช่น GAT/PAT และวิชาสามัญ (ในอดีต) หรือ TGAT/TPAT และ A-Level (ในปัจจุบัน)
• รอบที่ 4 Direct Admission: รอบเก็บตกที่มหาวิทยาลัยเปิดรับสมัครโดยตรงในสาขาที่ยังมีที่นั่งว่าง

บทบาทสำคัญของ TCAS คือการสร้างมาตรฐานกลางและลดความวุ่นวายในกระบวนการรับเข้ามหาวิทยาลัย ทำให้ทั้งนักเรียนและมหาวิทยาลัยสามารถวางแผนได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น

ข้อดีและข้อจำกัดของระบบ TCAS ที่ผ่านมา

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ระบบ TCAS ได้พิสูจน์ให้เห็นถึงข้อดีหลายประการ โดยเฉพาะการจัดการปัญหา “การกั๊กที่นั่ง” ที่ลดลงอย่างเห็นได้ชัด นักเรียนยืนยันสิทธิ์เพียงที่เดียว ทำให้ที่นั่งว่างถูกส่งต่อไปยังผู้สมัครในลำดับถัดไปได้อย่างเป็นธรรมมากขึ้น นอกจากนี้ การมีปฏิทินที่ชัดเจนยังช่วยให้นักเรียนสามารถวางแผนการเตรียมตัวได้ดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม TCAS ก็มีข้อจำกัดและเผชิญกับเสียงวิพากษ์วิจารณ์มาโดยตลอด ประเด็นหลักคือแรงกดดันมหาศาลที่เกิดขึ้นกับนักเรียน โดยเฉพาะในรอบ Admission ที่การสอบเพียงไม่กี่ครั้งกลายเป็นตัวชี้วัดอนาคตทางการศึกษาทั้งหมด ทำให้เกิดวัฒนธรรมการกวดวิชาอย่างเข้มข้น และอาจสร้างความเหลื่อมล้ำระหว่างนักเรียนที่มีฐานะทางเศรษฐกิจแตกต่างกัน นอกจากนี้ ระบบที่เน้นคะแนนสอบเป็นหลักอาจไม่สามารถสะท้อนศักยภาพที่แท้จริงหรือทักษะด้านอื่นๆ ของผู้สมัครได้อย่างครบถ้วน ซึ่งเป็นช่องว่างที่การปฏิรูปครั้งใหม่พยายามจะเข้ามาเติมเต็ม

เจาะลึกแนวทางใหม่: สู่การใช้พอร์ตโฟลิโอเป็นหัวใจหลัก

แนวคิดการปรับเปลี่ยนมาใช้แฟ้มสะสมผลงานเป็นเกณฑ์หลัก ไม่ใช่เรื่องใหม่ทั้งหมด เนื่องจากรอบที่ 1 ของระบบ TCAS ก็คือการยื่นพอร์ตโฟลิโออยู่แล้ว แต่การผลักดันให้แนวทางนี้กลายเป็น “หัวใจหลัก” ของการคัดเลือก ถือเป็นการปรับกระบวนทัศน์ครั้งสำคัญของระบบการศึกษาไทย

นิยามและความสำคัญของแฟ้มสะสมผลงาน (Portfolio)

แฟ้มสะสมผลงาน หรือ Portfolio ในบริบทของการสมัครเข้ามหาวิทยาลัย คือเอกสารที่รวบรวมหลักฐานซึ่งแสดงถึงความรู้ ความสามารถ ทักษะ ประสบการณ์ และความสำเร็จต่างๆ ของผู้สมัคร ที่นอกเหนือไปจากผลการเรียนในใบแสดงผลการเรียน (Transcript) โดยไม่ได้จำกัดอยู่แค่เพียงเกียรติบัตรจากการแข่งขันทางวิชาการ แต่ยังครอบคลุมถึง:

• ผลงานเชิงสร้างสรรค์: เช่น งานศิลปะ, คลิปวิดีโอ, งานเขียน, โค้ดโปรแกรม, แบบจำลองทางสถาปัตยกรรม
• ประสบการณ์การเข้าร่วมกิจกรรม: เช่น กิจกรรมจิตอาสา, การเป็นผู้นำนักเรียน, การเข้าร่วมค่ายวิชาการ, การแข่งขันกีฬา
• โครงการหรือโครงงานที่น่าสนใจ: การทำวิจัยเล็กๆ, การพัฒนาแอปพลิเคชัน, การแก้ปัญหาในชุมชน
• หลักฐานการพัฒนาตนเอง: เช่น การเข้าอบรมหลักสูตรออนไลน์, การเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ, การฝึกงาน

ความสำคัญของพอร์ตโฟลิโอในระบบใหม่คือการเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้คณะกรรมการคัดเลือกมองเห็น “ภาพรวม” ของผู้สมัครได้ชัดเจนขึ้น สามารถประเมินได้ทั้งความมุ่งมั่นตั้งใจ ความคิดสร้างสรรค์ ทักษะการแก้ปัญหา และความเหมาะสมกับสาขาวิชานั้นๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่คะแนนสอบเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้

เป้าหมายสำคัญของการปฏิรูปคือการค้นหาและคัดเลือกนักศึกษาที่มีศักยภาพรอบด้านและมีความหลงใหลในสาขาวิชานั้นๆ อย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงผู้ที่สามารถทำคะแนนสอบได้สูงสุด

เป้าหมายเบื้องหลังการปฏิรูปสู่ระบบพอร์ตโฟลิโอ

การตัดสินใจของ อว. ในการผลักดันระบบที่เน้นพอร์ตโฟลิโอมีเป้าหมายเชิงลึกมากกว่าแค่การเปลี่ยนวิธีการคัดเลือก แต่เป็นการส่งสัญญาณเพื่อปรับเปลี่ยนระบบนิเวศทางการศึกษาทั้งหมด โดยมีเป้าหมายหลักดังนี้:

1. ลดวัฒนธรรมการท่องจำเพื่อสอบ: เพื่อให้นักเรียนเปลี่ยนจากการมุ่งเน้นทำข้อสอบไปสู่การเรียนรู้เชิงรุก การลงมือปฏิบัติ และการสั่งสมประสบการณ์จริง
2. ส่งเสริมทักษะแห่งศตวรรษที่ 21: ทักษะอย่างความคิดสร้างสรรค์ การทำงานร่วมกับผู้อื่น การสื่อสาร และการคิดเชิงวิพากษ์ สามารถแสดงออกผ่านผลงานและกิจกรรมในพอร์ตโฟลิโอได้ดีกว่าข้อสอบ
3. สร้างความเชื่อมโยงระหว่างการเรียนกับความสนใจ: กระตุ้นให้นักเรียนค้นหาตัวเองให้พบตั้งแต่เนิ่นๆ และสร้างสรรค์ผลงานที่สอดคล้องกับความถนัดและความฝันของตนเอง
4. เปิดโอกาสให้มหาวิทยาลัยคัดเลือกคนที่ “ใช่”: มหาวิทยาลัยจะสามารถคัดเลือกนักศึกษาที่มีคุณสมบัติตรงตามปรัชญาและเป้าหมายของคณะและสถาบันได้ดียิ่งขึ้น

เปรียบเทียบระบบคัดเลือก: TCAS เดิม vs. แนวทางใหม่

เพื่อให้เห็นภาพความแตกต่างที่ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถเปรียบเทียบมิติที่สำคัญระหว่างระบบ TCAS รูปแบบเดิมที่เน้นคะแนนสอบ กับแนวทางใหม่ที่เน้นพอร์ตโฟลิโอได้ดังตารางต่อไปนี้

ผลกระทบและความท้าทายของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่

แม้ว่าแนวทางการปฏิรูปนี้จะมีเจตนาที่ดีและมีเป้าหมายที่น่าสนใจ แต่การเปลี่ยนแปลงระบบขนาดใหญ่ย่อมนำมาซึ่งผลกระทบและความท้าทายที่ทุกฝ่ายต้องร่วมกันพิจารณาและเตรียมการรับมือ

มุมมองของนักเรียนและผู้ปกครอง

สำหรับนักเรียน โดยเฉพาะกลุ่ม #dek69 และรุ่นต่อๆ ไป การเปลี่ยนแปลงนี้หมายถึงการต้องปรับตัวครั้งใหญ่ พวกเขาต้องเปลี่ยนมุมมองจากการเป็น “นักล่าคะแนน” มาสู่การเป็น “นักสร้างสรรค์ผลงาน” และ “นักสะสมประสบการณ์” การวางแผนระยะยาวตลอดช่วงชั้นมัธยมปลายจะมีความสำคัญอย่างยิ่งยวด การเข้าร่วมกิจกรรม การทำโครงงาน หรือการพัฒนาทักษะพิเศษจะไม่ใช่แค่กิจกรรมเสริมอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นส่วนสำคัญของเส้นทางสู่มหาวิทยาลัย

ในขณะเดียวกัน ผู้ปกครองก็ต้องปรับเปลี่ยนทัศนคติเช่นกัน การสนับสนุนอาจไม่ได้หมายถึงการส่งลูกไปเรียนกวดวิชาเพียงอย่างเดียว แต่อาจหมายถึงการเปิดโอกาสให้ลูกได้ทดลองทำในสิ่งที่สนใจ การสนับสนุนทรัพยากรในการทำโครงงาน หรือการให้คำแนะนำในการค้นหาตัวเอง อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่อาจเกิดขึ้นคือ “ความเหลื่อมล้ำของโอกาส” นักเรียนในโรงเรียนที่มีทรัพยากรจำกัดหรืออยู่ในพื้นที่ห่างไกลอาจมีโอกาสในการเข้าร่วมกิจกรรมหรือสร้างสรรค์ผลงานที่น่าสนใจได้น้อยกว่านักเรียนในเมืองใหญ่ ซึ่งเป็นประเด็นที่ผู้กำหนดนโยบายต้องหาทางแก้ไข

ความท้าทายของมหาวิทยาลัยและสถาบันการศึกษา

มหาวิทยาลัยคือผู้ที่จะได้รับผลกระทบโดยตรงและมีบทบาทสำคัญในการทำให้ระบบใหม่นี้ประสบความสำเร็จ ความท้าทายหลักคือการสร้างเกณฑ์การประเมินพอร์ตโฟลิโอที่มีความชัดเจน เป็นธรรม และเชื่อถือได้ การประเมินผลงานที่มีความหลากหลายและไม่มีมาตรฐานกลางเหมือนคะแนนสอบเป็นเรื่องที่ซับซ้อนและต้องใช้ทั้งเวลาและทรัพยากรบุคคลอย่างมาก

คณะกรรมการคัดเลือกจำเป็นต้องได้รับการอบรมเพื่อให้สามารถประเมินพอร์ตโฟลิโอได้อย่างมีประสิทธิภาพและปราศจากอคติ นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยต้องสื่อสารเกณฑ์การพิจารณาและคุณสมบัติที่ต้องการให้นักเรียนทราบล่วงหน้าอย่างชัดเจน เพื่อให้นักเรียนสามารถเตรียมตัวได้อย่างถูกทิศทาง การป้องกันปัญหา “พอร์ตโฟลิโอสำเร็จรูป” หรือการจ้างทำผลงาน ซึ่งอาจกลายเป็นธุรกิจรูปแบบใหม่ ก็เป็นอีกหนึ่งความท้าทายที่ต้องวางมาตรการป้องกัน

ประเด็นที่ต้องจับตาและข้อควรพิจารณา

เนื่องจากแนวทางนี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น มีหลายประเด็นที่ยังคงต้องรอความชัดเจนจาก อว. และ ทปอ. ได้แก่:

• บทบาทของคะแนนสอบ: การระบุว่าจะ “ยกเลิกการใช้คะแนนสอบบางส่วน” ทำให้เกิดคำถามว่าจะมีคะแนนส่วนใดที่ยังคงอยู่หรือไม่ โดยเฉพาะในสาขาวิชาที่ต้องการความรู้พื้นฐานทางวิชาการที่เข้มข้น เช่น แพทยศาสตร์ หรือ วิศวกรรมศาสตร์ อาจจำเป็นต้องใช้ระบบแบบผสมผสาน (Hybrid)
• แพลตฟอร์มกลางในการยื่นพอร์ตโฟลิโอ: จะมีการพัฒนาระบบกลางเพื่อให้นักเรียนอัปโหลดผลงานและมหาวิทยาลัยเข้าถึงข้อมูลได้อย่างสะดวกหรือไม่ เพื่อลดภาระของทั้งสองฝ่าย
• แนวทางสนับสนุนความเท่าเทียม: จะมีมาตรการใดเพื่อช่วยเหลือและสร้างความเท่าเทียมให้กับนักเรียนที่ขาดแคลนโอกาสในการสร้างผลงานและเข้าร่วมกิจกรรม
• ระยะเวลาในการเปลี่ยนผ่าน: การเปลี่ยนแปลงจะต้องมีช่วงเวลาเปลี่ยนผ่านที่เหมาะสม เพื่อให้ทั้งโรงเรียน นักเรียน และมหาวิทยาลัยได้มีเวลาเตรียมความพร้อม

สรุปและทิศทางอนาคตของการศึกษาไทย

การประกาศแนวคิด ล้มระบบ TCAS! อว. เคาะใช้พอร์ตยื่นมหาลัย ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่อาจกำหนดทิศทางใหม่ให้กับระบบการศึกษาไทยในทศวรรษหน้า การเปลี่ยนผ่านจากระบบที่ให้ความสำคัญกับคะแนนสอบไปสู่ระบบที่ประเมินศักยภาพแบบองค์รวมผ่านแฟ้มสะสมผลงาน สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการสร้างระบบการศึกษาที่ตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงของโลกสมัยใหม่ ที่มุ่งเน้นการพัฒนามนุษย์ที่สมบูรณ์และมีความสามารถรอบด้าน

แม้ว่าเส้นทางข้างหน้าจะยังเต็มไปด้วยความท้าทาย ทั้งในมิติของความเท่าเทียมทางการศึกษา การสร้างมาตรฐานการประเมินที่เป็นธรรม และการปรับตัวของทุกภาคส่วน แต่ก็นับเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการลดความกดดันที่ไม่จำเป็นออกจากระบบ และส่งเสริมให้นักเรียนได้เรียนรู้อย่างมีความสุขและมีความหมายมากขึ้น การเดินทางครั้งนี้ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ทั้งผู้กำหนดนโยบาย สถาบันการศึกษา ครู นักเรียน และผู้ปกครอง เพื่อให้การปฏิรูปการศึกษาครั้งนี้สามารถบรรลุเป้าหมายและสร้างอนาคตที่ดีกว่าให้กับเยาวชนไทยได้อย่างแท้จริง

สิ่งสำคัญที่สุดในขณะนี้คือการติดตามประกาศและแนวปฏิบัติอย่างเป็นทางการจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย (ทปอ.) อย่างใกล้ชิด เพื่อให้สามารถเตรียมความพร้อมและปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นได้อย่างทันท่วงที