เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร? กระทบคนไทยอย่างไร?

ธนาคารแห่งประเทศไทยกำลังอยู่ระหว่างการพัฒนา “เงินบาทดิจิทัล” หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) ซึ่งเป็นสกุลเงินรูปแบบใหม่ที่คาดว่าจะเข้ามามีบทบาทสำคัญต่อระบบการเงินของประเทศในอนาคต การทำความเข้าใจพื้นฐานของเทคโนโลยีนี้จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับประชาชนและภาคธุรกิจเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลง

ภาพรวมของเงินบาทดิจิทัล

• เงินบาทดิจิทัล คือ สกุลเงินที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทยในรูปแบบดิจิทัล มีสถานะเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเทียบเท่าธนบัตรและเหรียญกษาปณ์
• มีมูลค่าคงที่ โดย 1 บาทดิจิทัล มีค่าเท่ากับ 1 บาทเสมอ ทำให้ไม่มีความผันผวนของราคาเหมือนสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทคริปโตเคอร์เรนซี
• ออกแบบมาเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความสะดวกสบายในการทำธุรกรรมทางการเงิน ลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการใช้เงินสด
• มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินสำหรับประชาชนทุกกลุ่ม และเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่สำคัญสำหรับเศรษฐกิจดิจิทัลในอนาคต

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คืออะไร? กระทบคนไทยอย่างไร? เป็นหนึ่งในคำถามที่สำคัญที่สุดในยุคที่เทคโนโลยีการเงิน หรือ FinTech กำลังเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและรูปแบบการทำธุรกิจอย่างรวดเร็ว สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางนี้ไม่ได้เป็นเพียงแนวคิดที่ไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นโครงการที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำลังศึกษาและพัฒนาอย่างจริงจัง โดยมีศักยภาพที่จะปฏิวัติระบบการชำระเงินของประเทศให้ก้าวสู่ความเป็นดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลจึงไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการเงินในชีวิตประจำวันของคนไทยทุกคน รวมถึงโครงสร้างทางเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว

ทำความเข้าใจเงินบาทดิจิทัล: สกุลเงินแห่งอนาคตของไทย

การพัฒนาเงินบาทดิจิทัลเกิดขึ้นท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกที่มุ่งสู่สังคมไร้เงินสด (Cashless Society) และการเติบโตของสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทต่าง ๆ ธนาคารกลางทั่วโลก รวมถึงธนาคารแห่งประเทศไทย ตระหนักถึงความจำเป็นในการมีโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่ทันสมัย สามารถรองรับนวัตกรรมและกิจกรรมทางเศรษฐกิจในยุคดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย

โครงการนี้จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นประชาชนทั่วไปที่ต้องการความสะดวกและรวดเร็วในการใช้จ่าย ผู้ประกอบการที่มองหาช่องทางการชำระเงินที่มีต้นทุนต่ำและมีประสิทธิภาพ หรือแม้แต่ภาครัฐที่ต้องการเครื่องมือในการดำเนินนโยบายทางการเงินที่แม่นยำยิ่งขึ้น การศึกษาและทำความเข้าใจถึงหลักการทำงาน ประโยชน์ และผลกระทบของเงินบาทดิจิทัลจึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการเตรียมความพร้อมสำหรับอนาคตทางการเงินที่กำลังจะมาถึง

นิยามและลักษณะสำคัญของเงินบาทดิจิทัล (CBDC)

เพื่อให้เข้าใจแนวคิดของเงินบาทดิจิทัลได้อย่างชัดเจน จำเป็นต้องทำความเข้าใจคำจำกัดความและคุณสมบัติพื้นฐานที่ทำให้สกุลเงินประเภทนี้แตกต่างจากเงินในรูปแบบอื่น ๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน

CBDC คืออะไรกันแน่?

เงินบาทดิจิทัล หรือ Retail CBDC คือ เงินสกุลบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกและรับรองโดยตรงโดยธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งหมายความว่าเงินบาทดิจิทัลมีสถานะเป็น “หนี้สินของธนาคารกลาง” เช่นเดียวกับธนบัตรที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ ทำให้มีสถานะเป็นเงินที่สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal Tender) อย่างสมบูรณ์ ประชาชนและภาคธุรกิจสามารถมั่นใจในมูลค่าและความน่าเชื่อถือได้อย่างเต็มที่ เพราะได้รับการค้ำประกันจากหน่วยงานที่มีความมั่นคงสูงสุดของประเทศ

แตกต่างจากเงินฝากในบัญชีธนาคารพาณิชย์ ซึ่งในทางเทคนิคถือเป็น “หนี้สินของธนาคารพาณิชย์” เงินบาทดิจิทัลจะเป็นการถือครองเงินโดยตรงกับธนาคารกลาง ทำให้มีความเสี่ยงด้านเครดิตเป็นศูนย์ และยังคงใช้งานได้แม้ในภาวะที่สถาบันการเงินเอกชนอาจประสบปัญหา

คุณสมบัติเด่นที่กำหนดอนาคตการเงิน

ลักษณะสำคัญที่ทำให้เงินบาทดิจิทัลโดดเด่นและมีศักยภาพในการเป็นโครงสร้างพื้นฐานใหม่ทางการเงิน ได้แก่:

• มูลค่าคงที่ (Stable Value): คุณสมบัติที่สำคัญที่สุดคือการตรึงมูลค่าแบบ 1:1 กับเงินบาทปกติเสมอ ซึ่งหมายความว่า 1 บาทดิจิทัล จะมีมูลค่าเท่ากับ 1 บาทในรูปแบบธนบัตรหรือเหรียญเสมอ สิ่งนี้ช่วยขจัดความผันผวนของราคา ซึ่งเป็นจุดอ่อนสำคัญของคริปโตเคอร์เรนซีส่วนใหญ่ ทำให้เงินบาทดิจิทัลเหมาะสำหรับการใช้งานในชีวิตประจำวันได้อย่างมีเสถียรภาพ
• การรับรองโดยธนาคารกลาง (Central Bank Backed): เนื่องจากเป็นสกุลเงินที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย จึงมีความน่าเชื่อถือและปลอดภัยสูงสุด ผู้ถือครองสามารถมั่นใจได้ว่าเงินดิจิทัลนั้นมีมูลค่าที่แท้จริงและสามารถนำไปใช้ชำระค่าสินค้าและบริการได้ทุกที่ที่รองรับ โดยไม่ต้องกังวลเรื่องความเสี่ยงจากผู้ออกที่เป็นภาคเอกชน
• รูปแบบดิจิทัลเต็มตัว (Fully Digital): เงินบาทดิจิทัลจะถูกเก็บไว้ในกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) บนอุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น โทรศัพท์มือถือ ทำให้การโอนจ่ายเงินสามารถทำได้อย่างรวดเร็วและสะดวกสบายผ่านแอปพลิเคชัน หรือเทคโนโลยีอื่น ๆ เช่น NFC (Near Field Communication) เพื่อการชำระเงินแบบไร้สัมผัส ซึ่งจะช่วยยกระดับประสบการณ์การใช้จ่ายให้ง่ายดายและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

เปรียบเทียบความแตกต่าง: บาทดิจิทัล vs. คริปโตเคอร์เรนซี vs. เงินสด

เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบเงินบาทดิจิทัลกับรูปแบบเงินอื่น ๆ ที่คุ้นเคยจะช่วยให้เข้าใจบทบาทและตำแหน่งของ CBDC ในระบบนิเวศทางการเงินได้ดีขึ้น

จากตารางจะเห็นได้ว่า เงินบาทดิจิทัลมีคุณสมบัติของความเป็นดิจิทัลที่สะดวกและรวดเร็วเหมือนคริปโตเคอร์เรนซี แต่ในขณะเดียวกันก็มีความน่าเชื่อถือและเสถียรภาพของมูลค่าเหมือนเงินสด ทำให้ CBDC เป็นการผสมผสานข้อดีของเงินทั้งสองรูปแบบเข้าด้วยกัน โดยมีธนาคารกลางเป็นผู้กำกับดูแลเพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้ใช้งาน

ผลกระทบของเงินบาทดิจิทัลต่อคนไทยและเศรษฐกิจ

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้งานจะส่งผลกระทบในวงกว้างต่อทั้งประชาชนทั่วไป ภาคธุรกิจ และโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศในหลายมิติ

มิติของผู้ใช้งานรายย่อย: ชีวิตประจำวันที่เปลี่ยนไป

เงินบาทดิจิทัลจะยกระดับความสะดวก ปลอดภัย และเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงบริการทางการเงินให้กับคนไทยทุกคน

• ความสะดวกและปลอดภัยที่เพิ่มขึ้น: การทำธุรกรรมผ่านกระเป๋าเงินดิจิทัลจะทำได้ง่ายดาย รวดเร็ว และมีต้นทุนต่ำกว่าเดิม สามารถโอนจ่ายเงินได้ทันทีโดยไม่ต้องผ่านตัวกลางหลายขั้นตอน นอกจากนี้ยังช่วยลดความเสี่ยงจากการใช้เงินสด เช่น ปัญหาธนบัตรปลอม หรือความเสี่ยงในการพกพาเงินสดจำนวนมาก
• การเข้าถึงบริการทางการเงิน (Financial Inclusion): หนึ่งในเป้าหมายสำคัญของ CBDC คือการส่งเสริมให้ประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่ยังไม่มีบัญชีธนาคาร หรืออาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล สามารถเข้าถึงระบบการเงินดิจิทัลได้ง่ายขึ้น เพียงมีโทรศัพท์มือถือก็สามารถเปิดกระเป๋าเงินดิจิทัลเพื่อรับและจ่ายเงินได้ ซึ่งจะช่วยลดความเหลื่อมล้ำและเปิดโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับคนกลุ่มนี้

มิติของภาคธุรกิจและระบบเศรษฐกิจมหภาค

• การลดต้นทุนระบบเงินสด: ระบบเศรษฐกิจที่พึ่งพิงเงินสดมีต้นทุนแฝงจำนวนมหาศาล ตั้งแต่ค่าใช้จ่ายในการพิมพ์ธนบัตร การเก็บรักษา การขนส่งที่มีความปลอดภัยสูง ไปจนถึงการจัดการเงินสดของภาคธุรกิจ การเปลี่ยนผ่านสู่เงินบาทดิจิทัลจะช่วยลดต้นทุนเหล่านี้ได้อย่างมีนัยสำคัญ
• การเปลี่ยนแปลงบทบาทของธนาคารพาณิชย์: การมาถึงของ CBDC อาจส่งผลกระทบต่อบทบาทดั้งเดิมของธนาคารพาณิชย์ เนื่องจากธุรกรรมบางประเภทสามารถทำได้โดยตรงระหว่างบุคคลโดยไม่ต้องผ่านธนาคาร อย่างไรก็ตาม ธนาคารพาณิชย์ยังคงมีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้ให้บริการทางการเงินที่หลากหลาย เช่น การให้สินเชื่อ การลงทุน และการพัฒนาบริการทางการเงินใหม่ ๆ บนโครงสร้างพื้นฐานของ CBDC
• ศักยภาพในการชำระเงินระหว่างประเทศ: ในระยะยาว เงินบาทดิจิทัลสามารถเชื่อมต่อกับระบบ CBDC ของประเทศอื่น ๆ เพื่อสร้างระบบการชำระเงินข้ามพรมแดนที่มีประสิทธิภาพ รวดเร็ว และมีค่าธรรมเนียมต่ำกว่าระบบปัจจุบัน ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อภาคการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศ

ความท้าทายและประเด็นที่ต้องพิจารณา

แม้ว่าเงินบาทดิจิทัลจะมีประโยชน์มากมาย แต่การพัฒนาก็ยังมีความท้าทายที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ เช่น ประเด็นด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้งาน และการออกแบบระบบให้สามารถใช้งานได้ง่ายสำหรับคนทุกกลุ่ม เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านเป็นไปอย่างราบรื่นและไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

สถานะปัจจุบันและความคืบหน้าของโครงการในประเทศไทย

ปัจจุบัน โครงการพัฒนาเงินบาทดิจิทัลในประเทศไทยยังอยู่ในช่วงของการทดสอบและประเมินผล ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินการทดสอบในวงจำกัด (Pilot Test) กับกลุ่มผู้ใช้งานและร้านค้าที่ได้รับเลือก เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้งานจริงและประเมินผลกระทบในด้านต่าง ๆ

ขั้นตอนการทดสอบนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการเก็บข้อมูลเพื่อนำมาปรับปรุงและพัฒนาระบบให้มีความพร้อมก่อนที่จะเปิดให้ใช้งานในวงกว้าง ธปท. ยังคงทำงานร่วมกับภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งสถาบันการเงิน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานกำกับดูแล เพื่อกำหนดมาตรฐานและนโยบายที่เหมาะสมสำหรับการใช้งานเงินบาทดิจิทัลอย่างเป็นทางการในอนาคต ดังนั้น ประชาชนทั่วไปจึงยังไม่สามารถใช้งานเงินบาทดิจิทัลได้ในขณะนี้ แต่ควรติดตามความคืบหน้าของโครงการอย่างใกล้ชิด

บทสรุป: อนาคตการเงินไทยกับเงินบาทดิจิทัล

โดยสรุป เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คือสกุลเงินรูปแบบใหม่ที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทยในรูปแบบดิจิทัล มีความปลอดภัยสูง มูลค่าคงที่เทียบเท่าเงินบาทปกติ และถูกออกแบบมาเพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินสำหรับเศรษฐกิจดิจิทัล การมาถึงของเทคโนโลยีนี้จะช่วยอำนวยความสะดวกในการทำธุรกรรมทางการเงิน เพิ่มการเข้าถึงบริการการเงินของประชาชน และลดต้นทุนในระบบเศรษฐกิจโดยรวม

แม้จะยังอยู่ในขั้นตอนการพัฒนาและทดสอบ แต่เงินบาทดิจิทัลถือเป็นก้าวสำคัญที่จะกำหนดทิศทางอนาคตทางการเงินของประเทศไทย การเตรียมความพร้อมและทำความเข้าใจถึงหลักการและผลกระทบของ CBDC จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับคนไทยทุกคน เพื่อให้สามารถปรับตัวและใช้ประโยชน์จากนวัตกรรมทางการเงินที่จะเกิดขึ้นในอนาคตอันใกล้นี้ได้อย่างเต็มศักยภาพ การติดตามข้อมูลข่าวสารจากธนาคารแห่งประเทศไทยอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้ไม่พลาดทุกความคืบหน้าของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญนี้